|

«ژست»‌های تاثیرگذار 2013

فرنگیس بیات

پایان سال همیشه فرصتی است برای بررسی مهم‌ترین رویدادهای سیاسی برای هفته‌نامه‌هایی که تمام سال رویدادهای جهان را با گزارش، تحلیل و یادداشت انعکاس داده‌اند. «نیویورکر» در هفته‌های پایانی دسامبر به بررسی تاثیرگذارترین اقدامات ژئواستراتژیک سال گذشته پرداخته است. اقداماتی که در راس آن تماس تلفنی روحانی - اوباما و پس از آن توافقنامه ژنو، در زمره مهم‌ترین‌ها ارزیابی شده است. «کامنتری» اما با نگاه انتقادی، ساز مخالف با دولت اوباما را در تخفیف تحریم‌ها کوک می‌کند. آیا کنگره از تحریم بیشتر ایران جان سالم به‌در می‌برد؟ پیش‌تر و در مقابل امضای توافقنامه با ایران، کنگره به ظاهر نشان می‌داد که به دنبال افزایش فشار بر تهران با تصویب دور جدید تحریم‌هاست به‌گونه‌ای که کار را حتی برای رسیدن به نقطه «بی‌بازگشت» هم دشوار‌تر از قبل کند. اما در هفته‌هایی که گذشت «جان کری» اعلام کرد که توافقنامه ژنو، توافقنامه‌ای است که هم آمریکا و هم اسراییل را امن‌تر کرده است. سخنی که احتمالا موضع او را در پیگیری مذاکرات تضعیف خواهد کرد. درخواست کاخ‌سفید برای تخفیف تحریم‌ها دیگر معنایی ندارد چراکه مصوبات کنگره در مقابل اعتراضات شدید دولت و وزارت خارجه هرگونه پنجره دیپلماتیک را می‌بندد. تشدید تحریم‌ها برای ایجاد تحریم‌های واقعی در مورد نفت ایران می‌تواند گزینه همراه‌کننده خوبی برای مذاکرات باشد. اما در حالی که تعدادی از اعضای کنگره منطق استدلالی«کری» و«اوباما» را علیه تحریم‌ها می‌پذیرند، تعداد دیگری هم مصمم هستند تا وزیر خارجه و رییس‌جمهوری را مستقیما به چالش بکشند. آخرین نشانه برای چنین روندی اعلامیه‌ای است که اقلیت مجلس نمایندگان به رهبری «ویپ ستنی هویر» صادر کرده است که بر طبق آن، آنها از ابتکار اکثریت مجلس به رهبری «اریک کانتور» (قطعنامه غیرالزام‌آور تشدید اقدامات علیه ایران) حمایت نخواهند کرد. تا به امروز دموکرات‌ها نشان داده‌اند که از طرفداران جدی تحریم هستند اما این تصمیم نشان داد که آنها جدا با چشم و گوش، از موضع‌گیری‌های کاخ‌سفید نسبت به ایران پیروی می‌کنند. این روزها جمله «الان وقتش نیست» بیش از گذشته در راهروهای کنگره به گوش می‌رسد. «هویر» نیز رویکرد صبر و انتظار شبیه کری اتخاذ کرده است. در حالی که در میان چهره‌های برجسته دموکرات کسانی مثل رییس کمیته روابط خارجی سنا، به اسلحه «تحریم بیشتر» چسبیده‌اند، کسانی مثل «چاک شومر» همانند «هویر» سکوت اختیار کرده‌اند و تلویحا می‌گویند که نمی‌خواهند بخشی از این «پیکار» باشند. و اینجاست که این موضوع تبدیل به مساله‌ای مناقشه‌برانگیز شده است. عیب حمایت قابل توجه دموکرات‌ها از تحریم‌ها این است که این موضع‌گیری آنها بیشتر بازتاب‌دهنده کشمکشی با جمهوری‌خواهان است تا نتیجه واقعی اجماع دو حزب. در حالی که بعضی سناتور‌ها مثل «مک کین» همچنان با قدرت به دنبال تصویب لایحه‌ای برای دور جدید تحریم‌ها هستند، بحث‌ها در کنگره نشان می‌دهد که قول‌های مبهم رهبری سنا برای تصویب لایحه جدید در حال تغییر است و بازی دیپلماتیک «کری» شکست خورده است. ابهام در چنین اظهاراتی - مثل سخنان روسای دموکرات و جمهوری‌خواه کمیته بانکی - از آنجایی ناشی می‌شود که آنها خود را وابسته به تایید شکست از سوی دولت می‌دانند و هیچ کاری به این ندارند که ایرانی‌ها چه می‌کنند. با وجود حمایت‌های پراکنده برای به چالش‌کشیدن مستقیم دولت اوباما، ایده«اقدامات مشروط» که ناظر بر تحریم‌های بیشتر در صورت تخطی ایران از توافقنامه است، می‌تواند برای بسیاری سناتورها دستاویز خوبی به شمار برود. به ویژه کسانی مثل«شومر» که دوست دارند تصویری که از خود ارایه می‌دهند، دوست بی‌باک اسراییل و مخالف ایران باشد. دولت اوباما در جلوبردن تنش‌زدایی مستقیم با ایران نه‌تنها پیشرو نبوده است بلکه آشکارا مجذوب ایده دیپلماسی اصولی با تهران هم بوده. اگر رییس‌جمهوری و وزیر امورخارجه فکر کنند که حتی گفت‌وگو درباره اعمال تحریم‌های بیشتر تنها بعد از گذشت شش‌ماه از توافق موقت می‌تواند اتفاق بیفتد، این خود می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از عدم حسن نیت طرف آمریکایی تلقی شود. چه شانسی وجود دارد که آنها درباره رفتار ایران حقیقت را بگویند؟ اینکه صداقت آنها به قیمت پایان‌دادن به تلاش‌های دیپلماتیک ارزشمندشان تمام شود؟ در چنین صورتی به‌نظر می‌رسد «جانسون» مصمم به حمایت از دولت در مقابل هر اقدامی است که حتی در تئوری، توانایی کاخ‌سفید را درگفت‌وگو با ایران کم می‌کند، بدون توجه به اینکه اساسا ایرانی‌ها چه می‌کنند. در حالی‌که برخی سناتورها به جنگ تحریم‌ها ادامه می‌دهند، به نظر می‌رسد که ایرانی‌ها چیزی برای نگرانی ندارند. تا زمانی که رییس‌جمهوری آمریکا با تحریم‌ها همانند کنش خیانتکارانه‌ای علیه کاخ‌سفید برخورد می‌کند، ایران می‌تواند مطمئن باشد که هیچ فشار بیشتری برای کنارگذاشتن برنامه اتمی‌اش شکل نخواهد گرفت. 12 ژست جذاب ژئواستراتژیک سال 2013 فهرست حاضر شامل 12 ژست موثر استراتژیک در سالی است که در روزهای آخر آن به‌سر می‌بریم. در جنگ سرد بیشتر تحرکات اینچنینی توسط آمریکا، شوروی و البته چین برای بهبود وضعیت‌شان در صحنه شطرنج بین‌المللی اتفاق افتاد. این حرکات به ترتیب عبارت‌اند از: 1- گشایش روابطه دوستانه تهران- واشنگتن به ابتکار حسن روحانی رییس‌جمهوری ایران که در ماه آگوست در تهران به قدرت رسید.2- گشایش متقابل واشنگتن و رسیدن به توافق با ایران در ژنو به‌رغم مخالفت متحدان سنتی مثل عربستان و اسراییل 3- عقب‌نشینی اوباما از «خط قرمز» کاربرد سلاح‌های شیمیایی در سوریه و پذیرش پیشنهاد پوتین برای برچیدن زرادخانه شیمیایی دمشق 4- اعلام یک‌جانبه چین درمورد منطقه «دفاع هوایی» در نوامبر بر سر آب‌های مورد مناقشه در دریای چین شرقی 5- تصمیم آمریکا برای اعزام بمب‌افکن‌های ب-52 به همین منطقه تحت‌عنوان «ماموریت آموزشی عادی» 6- واگذاری امتیاز احداث کانال ترانس- نیکاراگوئه توسط رییس‌جمهوری این کشور به یک بازرگان چینی برای رقابت با کانال 99ساله پاناما که توسط آمریکا ساخته شده بود 7- دست‌دادن اوباما با رائول کاسترو در مراسم ماندلا 8- دستور فرانسوا اولاند برای استقرار نیروهای فرانسوی در مستعمرات سابق این کشور (مالی و جمهوری آفریقای‌مرکزی) 9- تعلیق کمک‌های نظامی آمریکا به مصر در پاسخ به افزایش خشونت و برکناری «مرسی» 10-تصمیم مسکو برای فروش سخت‌افزارهای نظامی پیچیده به رژیم نظامی در مصر 11-فرار «ادوارد سنودن» به هنگ‌کنگ، به جرم افشای اسناد شورای امنیت ملی آمریکا و اقامتش در مسکو و دریافت پناهندگی از روسیه 12- ادعاهای متقابل روسیه و کانادا بر سر حاکمیت قطب شمال.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.