شیشه جوهر
نصرالله پورجوادی
دیروز رفتم پارک قدم بزنم. روی نیمکت همسنوسالهای خودم که همه بازنشسته بودند آمحمدرضا را دیدم. زنبیل خریدش را گذاشته بود کنار دستش روی نیمکت، و برای یک نفر دیگر که کنار آن دستش نشسته بود صحبت میکرد. وقتی مرا دید سلام کردیم و زنبیل را برداشت و گفت: «بفرمایید!» گفتم: «مزاحم نباشم.» گفت: «نه، داشتم درباره دوستم عباسآقا میگفتم.» گفتم: «پس از اول بگو.» گفت: «باشد. چشم.» و شروع کرد به تعریف که: «بعله، میگفتم... دوستی من و عباسآقا سابقهاش به قبل از انقلاب برمیگردد. هر دو با هم در یکی از دانشکدههای زمان شاه استخدام شده بودیم و از قضا رییس ما یکی از طرفداران دکتر شریعتی بود. عباسآقا از این موضوع خیلی خوشحال بود. جناب رییس با وجود اینکه میدانست عباس زیاد با شریعتی میانهای ندارد هوای او را در دانشکده داشت و حتی پست کوچکی هم به او داده بود. عباس هم سعی میکرد هوای دانشجویان و کارمندان مسلمان را داشته باشد. کافی بود یکی به او بگوید اربعین در خانهاش شلهزرد میپزد یا اسم دختر نوزادش را فاطمه یا اقدس گذاشته، عباس برایش حساب جداگانه باز میکرد. هروقت مرخصی میخواست عباس دست رد به سینه او نمیزد و اتفاقا
ماشیننویسی داشتیم به نام آقای رجبی، رفته بود مشهد، برگشته بود و نمازخوان شده بود. عباسآقا بارها به من گفته بود: «کاش این آقا رییس ما میشد.» این حرف را عباس با یک دنیا حسرت به زبان میآورد. اصولا در زمان شاه، عباس درباره مسلمانها و توانایی آنها برای مدیریت بدبین بود. یکبار چند صفحه نامه را به همین ماشیننویس نمازخوان داده بود تا تایپ کند، و او اشتباه کرده و دو صفحه را جابهجا تایپ کرده بود و کفر عباس را درآورده بود. میگفت: «اگر یهجو عقل تو کلهاش بود میفهمید که جای صفحات کجاست.» یکی، دوبار از او شنیدم که با حسرت آمیخته با عصبانیت میگفت: «ما عرضه مدیریت نداریم. کافی است یک خودنویس و یک شیشه جوهر بدهند به دست یکی از ما و بگویند آن را جوهر کن. مطمئن باش شیشه جوهر را دمر میکنیم و همهجا را جوهری میکنیم.» سالها گذشت؛ من و عباسآقا قبل از انقلاب از هم جدا شدیم و به دانشگاههای دیگر رفتیم. انقلاب که شد عباس با سرعت از پلههای قدرت و مقام بالا رفت و مثل خیلی از انقلابیون وارد جاهای مختلف شد، از رادیو و تلویزیون گرفته تا وزارت کشور و ارشاد و آموزشوپرورش و البته مجلس. در زمان دولت موقت او را تصادفا در
سالنی دیدم که یکی از وزرای بازرگان در آنجا سخنرانی میکرد. این وزیر نمونه اعلای همانهایی بود که عباس میگفت یک خودنویس بلد نیستند جوهر کنند. وقتی عباس را دیدم گفتم: «این هم که بلد نیست خودنویس را جوهر کند.» گفت: «نه بابا، خود بازرگان هم دارد شیشه دولت را دمر میکند.» وقتی انقلاب فرهنگی شد و دانشجویان شعار اسلامیکردن دانشگاهها را سر داده بودند، یک روز عباس را در جهاد دانشگاهی دیدم. گفتم: «استاد، شیشه جوهر دانشگاهها را مثل اینکه میخواهند عوض کنند.» گفت: «نه، همه دنبال این هستند که یک مطلب خوب بنویسند، ولی با خودنویسی که جوهر ندارد. من هر چه به این بچهها میگویم اول باید یاد بگیرید خودنویستان را جوهر کنید بعد به فکر این باشید که چه بنویسید، گوش نمیکنند. اگر تو میتوانی به آنها حالی کن که بابا، اول باید یاد بگیرید دانشگاه را اداره کنید. اول باید دانشگاه داشته باشید، با آزمایشگاه مجهز، با کتابخانهای که روزآمد باشد، با استادانی که سرشان به تنشان بیازرد، و بعد درصدد برآیید که رنگ اسلامی به آن بدهید.» گفتم: «خب حالا چه اشکالی دارد رنگ جوهر را عوض کنند؟» گفت: «تو هم که پرتی. کو جوهر؟ کو خودنویس؟ کسی با
رنگ جوهر مشکلی ندارد. مساله اینجاست که شیشه جوهری که به دستشان دادهاند دمر کردهاند و جوهرها را ریختهاند و حالا عزا گرفتهاند که چه بنویسیم، چهجور بنویسیم. با خط نستعلیق بنویسیم یا نسخ؟» به طعنه گفتم: «اصلا چرا نمیدهید همان آقای رجبی ماشیننویس که نمازش ترک نمیشد، بنویسد.» گفت: «مگر خبر نداری؟» گفتم: «چی را؟» گفت: «رجبی ولمعطل است.» عباسآقا را تا مدتها ندیدم. چند سال پیش عید نوروز آمد به دیدنم. رییسجمهور جدید پیدا کرده بودیم؛ با هاله نور. گفتم: «حالا این رییسجمهور جدید مثل اینکه بلد است خودنویس را جوهر کند.» گفت: «چه فایدهای دارد؟ بلد نیست خودنویس دستش بگیرد.» گفتم: «زمانهای قدیم دست بچهها خودنویس نمیدادند. مداد میدادند.» خندید و گفت: «مثل اینکه از اولش باید به دست ما همه مداد میدادند.» عباس را ندیدم و ندیدم تا شنیدم سرطان گرفته و او را بردهاند بیمارستان و عملش کردهاند. رفتم به عیادتش. حال و حوصله حرفزدن نداشت. خودنویسی بود که جوهرش تمام شده بود. چند روز بعد خبرش را برایم آوردند.» آقامحمدرضا وقتی داستانش را تمام کرد، رو کرد به من. گفت: «چیه؟ تو فکری!» گفتم: «نه، تو فکر نیستم. این
داستان را تا حالا چندبار از خودت شنیده بودم و مثل اینکه کهنه نمیشود.» گفت: «آخه نهضت ادامه دارد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.