|

به بهانه 88سالگی شاملو شاعر «زندگی و رویای انسان معاصر»

عسل عباسیان: «کوه با نخستین سنگ‌ها آغاز می‌شود/ و انسان با نخستین درد. این کلمات در کارنامه نوشتاری «احمد شاملو» دلیل موجهی است تا او را برای همیشه در ذهن هر فارسی‌زبان ماندگار کند. شعر «شاملو» شعر موقعیت‌ها و شرایط انسانی است؛ شعری که از زندگی و رویاهای انسان معاصر سخن می‌گوید و بدیهی است در زندگی و رویای انسان معاصر، با همه گرفتاری‌ها و روزمرگی‌هایش، مدام تکرار شود. امروز «احمد شاملو» 88ساله می‌شود، از همین‌رو به سراغ هم‌عصران او رفتیم تا از آنها بپرسیم که تصور می‌کنند «شاملو» برای امروزِ ما چه دارد؟ حاصل را در ادامه خواهید خواند. هوشنگ گلمکانی نویسنده و منتقد سینما من نمی‌دانم شاملو برای امروز «ما» چه دارد. اما می‌دانم برای خودم سال‌هاست چیزهایی‌ داشته و دارد که از شاعر دیگری نگرفته‌ام. اینکه او برایم معنای شعر و شاعری در اوج است و یادآور دوست از دست‌رفته‌ام احمد کریمی است که مرا با شعر و شاملو آشنا کرد. اینکه دخترانم را اینگونه با سروده او زمزمه می‌کنم: «براستی صلت کدام قصیده‌ای‌ ای غزل؟» اینکه از او شعرخواندن را آموختم و حالا دیگر شعری را جز به شیوه او، با صدا و لحن او نمی‌توانم بخوانم. اینکه هر وقت رمانتیک بشوم و بخواهم شعری را زمزمه کنم، شعر او به یادم می‌آید: «بی آنکه دیده بیند/ در باغ/ احساس می‌توان کرد در طرح پیچ پیچ مخالف‌سرای باد/ یأس موقرانه برگی که بی شتاب/ بر خاک می‌نشیند...» و اگر بغضی داشته باشم: «در نیست/ راه نیست/ شب نیست/ ماه نیست نه روز و نه آفتاب، / ما بیرونِ زمان ایستاده‌ایم با دشنه تلخی/ در گُرده‌های‌مان...» شعر شاملو برایم همان شعری‌است که زندگی ا‌ست. هرچند نثرش البته گاهی افراطی می‌شد. تصورم این است که این ویژگی آخر تاثیر سال‌ها کار و تحقیق شاملو روی «کتاب کوچه» بود؛ کاری سترگ که چه حیف تکمیل و انتشارش با مرگ شاملو ناتمام مانده است. و این یکی نه‌تنها عزیز دلم است، بلکه میراثی برای فرهنگ این سرزمین است. شاملو بزرگ است. از آنها که شبیه ندارند. به قول محمد قائد، «مردی که خلاصه خود بود»؛ از آنها که در هر سنی بمیرند، تصور می‌کنیم زود بود، چون ناتمام می‌مانند. احمد پوری مترجم در زادروز تولد «شاملو» بهتر است بگوییم که او برای شاعر امروز چه دارد. او ارثیه گرانبهایی را گذاشت و رفت. از «شاملو» می‌شود آموخت که شعر تفنن نیست. بلکه شکل بیانی است برای ژرف‌ترین حس و برداشت‌هایمان از زندگی و حیات اجتماعی. می‌شود یاد گرفت که در شعر پیش از آنکه دلهره و دغدغه چگونه گفتن داشته باشیم به چه گفتن بپردازیم البته با بهترین شکل بیان. از او می‌شود آموخت که شاعر از دردهای جامعه دور نیست و به دور از هرگونه شعار باید حساسیت هنرمندانه داشته باشد به آنچه پیرامون او می‌گذرد و مسوولیت بردوش کشد برای بیان صادقانه آنچه حقیقتش می‌نامد و باز می‌شود بسیار و بسیار از «شاملو» یاد گرفت. پری صابری کارگردان تئاتر اولین خاطره‌ای که از شاملو دارم به زمانی برمی‌گردد که تازه به ایران آمده بودم و بنا بود «یرما» را روی صحنه ببرم. به این خاطر که او نیز آثار «لورکا» را ترجمه کرده بود، برنامه‌ای در تلویزیون ملی ایران تدارک دیده شده بود تا درباره این شاعر بزرگ اسپانیایی صحبت کنیم. در نخستین ملاقات، شدیدا تحت‌تاثیر سیما و صدای نافذ او قرار گرفتم. اگرچه آن روز در تلویزیون ملی ایران برق رفت و آن گفت‌وگو اصلا انجام نشد اما، ملاقات آن روز بهانه‌ای شد تا من با او آشنا شوم و بعدها بسیار از او بیاموزم. پس از آن، اغلب اوقات در خانه «ابراهیم گلستان» همدیگر را می‌دیدیم. بی‌شک او یکی از چهره‌های بنام شعر ایران است. او از حیطه زمان گذشته و ماندگار شده برای همه دوران‌ها. او استاد مسلم زبان فارسی است. کلمات او روزمره نیستند و می‌توانند هرکس را از ورطه روزمرگی بیرون بکشند. فریدون شهبازیان آهنگساز درمورد شادروان «احمد شاملو»، حرف بسیار است. قصد من تعریف و تمجید بیهوده نیست چون عادت به این کار ندارم اما «شاملو» با آثارش مثل هر هنرمند اصیل دیگری توانسته آنچنان در جامعه و ذهن مردم در همه اوقات زندگی‌شان نفوذ کند که به هیچ عنوان کسی یادش نمی‌رود «احمد شاملو»ی بزرگی وجود داشته که هنرمندانه اشعاری سروده، ترجمه کرده و کتاب‌هایی نوشته که زندگی بسیاری از مردم را تحت‌تاثیر قرار داده. من شش‌اثر با او کار کردم، آلبوم‌های «حافظ»، «مولانا»، «خیام»، «کاشفان فروتن شوکران یک‌ و دو» و قصه «آهوپرنده‌ها» که طی یک دهه درخشان از زندگی خودم و زندگی او نوشته و ضبط شدند. همیشه می‌بالم به اینکه او به‌عنوان یک هنرمند بزرگ، پذیرای آثار من بود و بدون هیچ تعارف و مبالغه‌ای آثار من را بسیار دوست داشت تاجایی که آلبوم «کاشفان فروتن‌ یک» او را چنان تحت‌تاثیر قرار داد که مجموعه اشعار «کاشفان» را به من تقدیم کرد. طی سال‌ها همکاری، در استودیو، هنگام ضبط اشعار و در ملاقات‌هایمان بارها راجع به ادبیات حرف زدیم و در این دوران، از او بسیار آموختم. علاقه‌مندی او به موسیقی به‌قدری زیاد بود که همواره در منزل او صدای موسیقی مترنم بود. حتی زمانی که عنوان می‌شد او به موسیقی ایرانی علاقه‌ای ندارد اما می‌دیدم که درباره کار من این واکنش را نداشت. ازدست‌دادن او واقعا باعث تاسف و بهت جامعه هنری ایران بود. باید این مژده را به علاقمندان او بدهم که هنوز آثار مشترکی با هم داریم که منتشر نشده و در آینده نزدیک منتشر خواهد شد. یاد این شاعر تاثیرگذار معاصر تا ابد برای ما زنده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.