|

خاطرات «زیباری» از ۱۰ سال وزارت خارجه

اولین سفر طالبانی به سوریه

منبع: الحیات . مترجم: محمد‌علی عسگری

اسد هربار که به دمشق می‌رفتم از من استقبال می‌کرد. برای او جزییات ماجرا را شرح دادم که یک هسته القاعده را ما با اسم و پلاک خانه مسوولانشان شناسایی کرده‌ایم. گفتم اینها عملیات انجام می‌دهند و افرادی را به استخدام خود در می‌آورند واساسا آنجا یک منطقه عبوری برای انتحاری‌های عرب شده است و شما هم ملاحظه آنها را می‌کنید. سعودی‌ها، لیبیایی‌ها و تونسی‌هایی که وارد فرودگاه دمشق می‌شوند کسی از آنها نمی‌پرسد مقصدتان کجاست. بشار اسد گفت: خب آنها نیازی به گذرنامه ندارند. گفتم: آنها می‌گویند به حسکه و دیرالزور می‌روند ولی چرا سر از عراق در می‌آورند. این یک سفر توریستی است؟ گفتم همه چیز برای ما مثل روز روشن است، ولی ما شما را متهم نمی‌کنیم. این اطلاعاتی است که درز کرده است. وقتی ما در دمشق بودیم و جزو گروه‌های مخالف بودیم از این مرزها عبور می‌کردیم. آن زمان شما بهترین روابط را با صدام داشتید و درعین حال نسبت به کار ما گذشت می‌کردید. ما می‌دانستیم موضوع از چه قرار است. به او گفتم جناب رییس‌جمهور برخی مقامات دستگاه‌های امنیتی شما براین باورند که اوضاع تحت کنترل آنهاست. اما واقعیت این است که آنها دم این مار را به دست گرفته‌اند نه سرش را و یک روز خود شما را هم می‌گزد. به نظرم از حرف‌هایم اصلا خوشش نیامد. ما تقریبا در همه نشست‌های دیگر عربی و منطقه‌ای اسد را می‌دیدیم. سیاست سوریه در قبال عراق اصلا مثبت نبود. آنها با ایرانی‌ها روابط استراتژیکی داشتند اما نظرشان درباره عراق یکی نبود. یادم می‌آید وقتی ما در دمشق و در جریان کنفرانس سران عرب حضور داشتیم دیدم از ماهواره‌های سوریه بعثی‌های عراقی به دولت ما دشنام می‌دهند. به ولید المعلم گفتم اگر اینها را ساکت نکنید من این نشست را ترک می‌کنم. بعد دیدم فورا آنها را ساکت کردند. یک بار دیگر یادم می‌آید بعد از انقلاب مصر و پیش از شروع حوادث اخیر در سوریه به همراه جلال طالبانی با بشار اسد دیدار داشتیم، طالبانی برای دومین بار به ریاست‌جمهوری عراق برگزیده شده بود و دولت جدیدی شکل گرفته بود اما برخی از وزرا هنوز تعیین نشده بودند. این اولین سفر خارجی طالبانی به‌عنوان رییس‌جمهور به سوریه بود. خیلی‌ها امیدوار بودند که اوضاع در مصر روبه‌راه شود. بشار اسد و فاروق الشرع برداشت‌شان این بود که این مسایل به نفع‌شان خواهد بود و اگر عراق هم دوباره خود را باز یابد همان محور عراق - سوریه - مصر در بین امت عرب شکل خواهد گرفت. گفتم که رابطه من باالمعلم و فاروق الشرع مبتنی بر احترام متقابل و تبادل نظر بود. به آنها توصیه کردم عجله نکنید، آنچه در تونس و مصر اتفاق افتاد و بعد در لیبی هم شروع شد روی همه تاثیر خواهد گذاشت و هیچ کشوری از آن در امان نخواهد بود. شاید در این میان وضعیت ما (عراق) بهتر از همه باشد چون از قبل این امتحان را پس داده‌ایم، برای همین نگرانی نداریم. یک شاعر عراقی می‌گوید: «کسی که خیس شده باشد از باران نمی‌ترسد» لکن من بین آنها هیچ جایی برای نگرانی ندیدم. حتی اعتماد به نفس بیش از اندازه‌ای داشتند! بعدها ولید المعلم به‌همراه نخست‌وزیر سوریه به عراق آمد. این دیدار پیش از حوادث درعا بود. از المعلم درباره شروع انقلاب تونس پرسیدم. داشتیم به فرودگاه بغداد می‌رفتیم. گفتم: ای ابوطارق (کنیه المعلم)، این پیام‌هایی را که از تونس می‌آید چرا نمی‌گیرید؟ گفتم من از جایگاه یک سیاستمدار حرف نمی‌زنم بلکه از جایگاه کسی که تخصص جامعه‌شناسی دارد حرف می‌زنم. کسی که این جنبش‌های مردمی را می‌شناسد. اینها می‌تواند منجر به انقلاب شده و نظام‌ها را عوض کند. اینها را نمی‌توان توطئه‌های ازپیش‌طراحی‌شده دانست. من همین سوال را از عمرو موسی هم در آن دوران پرسیدم. ولید المعلم در جوابم گفت: این پیامی برای همه ماست. عمرو موسی در طول یک سفر دوره‌ای که به چند کشور داشت (پیش از اینکه ماموریتش به‌عنوان دبیرکل اتحادیه عرب تمام شود) به عراق آمد. من با او در یک اتومبیل نشسته بودم. گفتم: عمرو! ما در اتحادیه عرب کوتاهی می‌کنیم که به این مسایل نمی‌پردازیم. حوادث تونس برای آینده حکومت این کشور نگران‌کننده است. گفت: نه پدرجان! رژیم بن علی، بزرگ‌ترین نظام پلیسی در جهان را دارد. به او گفتم اگر اینطور هم باشد این یک انقلاب اجتماعی و مردمی است و خواهید دید. عمرو موسی به من گفت: هرچه باشد نتیجه سوءمدیریت و فساد دولتی و حکومتی است. ‌شما بلافاصله بعد از کناره‌گیری حسنی مبارک به دمشق رفتید. آن موقع اوضاع آنجا چگونه بود؟ بله بعد از کناره‌گیری حسنی مبارک، طالبانی و من رفتیم دمشق. آن‌موقع احساس نکردیم که سوریه نگران باشد، حتی برعکس بشار اسد اعتقاد داشت سوریه از اینگونه حوادث فاصله دارد و اوضاع این کشور با دیگران کاملا متفاوت است. بنابراین حوادث مصر و لیبی به دلیل اختلاف ماهوی که با نظام ما دارند روی سوریه تاثیری نخواهند داشت. او احساس می‌کرد مردم در سوریه راحت هستند و هیچ تبعیضی احساس نمی‌کنند. تصورش این بود که این حوادث به سوریه قدرت مضاعفی خواهد بخشید و جایگاه محور مقاومت را در آینده تقویت خواهد کرد. درعوض نظام‌های عربی را که امثال حسنی مبارک رهبری می‌کنند و نسبت به اسراییل سازش دارند خاتمه می‌دهد. در نظر سوری‌ها عراق داشت دوباره احیا می‌شد و نقش عربی‌اش را پیدا می‌کرد. همچنین مصر بعد از مبارک دوباره می‌رفت تا نقش عربی خودش را احیا ‌کند. سوری‌ها تنها از مواضع کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس بدشان می‌آمد. به‌خصوص مواضعی که نسبت به تحولات لبنان و فلسطین داشتند. مقامات سوری تصورش را هم نمی‌کردند که روزی توفان موسوم به «بهار عربی» به کشور آنها هم سرایت کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.