عوارض زودرس و درازمدت آلودگی هوا بر سلامت انسان
فراتر از بحران
مرجان غروی . متخصص طب کار
آلودگی هوا هرچند مشکل بغرنج اکثر کشورهای درحال توسعه و حتی توسعهیافته است، ولی در چند سال اخیر در کشور ما و بهویژه درکلانشهرها، به بحران تبدیل شده است. بهعنوان مثال، سال گذشته وضعیت آلودگی هوای شهری مثل تهران تنها در 70درصد روزهای سال پاک بود و در 56درصد روزها در شرایط ناسالم و در 31درصد روزها در شرایط بسیار ناسالم قرار داشت. هرچند مهمترین منابع آلودگی هوا بهویژه در کلانشهرها، دود ناشی از سوخت وسایل موتوری و آلایندههای منتشرشده از صنایع است، اما آماری که سازمان بهداشت جهانی به تازگی در مورد 10 شهر آلوده دنیا از نظر ذرات معلق منتشر کرده است، نشان میدهد دیگر شهرهای کشور نیز با این معضل دست به گریبان هستند. عوارض آلودگی هوا بر سلامت انسان میتواند بهصورت عوارض حاد و زودرس بروز کند یا در درازمدت آثار خود را نمایان سازد. مکانیسم ایجاد آسیب در بدن ما از دو مسیر عمده است؛ یا بهدلیل کاهش غلظت اکسیژن هوای مصرفی است یا درنتیجه تاثیر مستقیم سموم موجود در هوا بر اندامهای مختلف بدن. عوارض زودرس آلودگی هوا بهطور عمده شامل سردرد، تحریک مخاطها و مجاری هوایی و بروز علایمی مانند سرفه، سوزش چشم، بینی و گلو،
تنگی نفس، احساس خستگی، عدم تمرکز و تحریکپذیری است. این عوارض هرچند گذرا هستند، اما عمدتا بهدلیل تاثیری که بر عملکرد افراد دارند، به کاهش بهرهوری و عملکرد در زندگی شغلی و فردی منجر خواهند شد. همچنین در افراد مبتلا به بیماری تنفسی یا قلبی زمینهای باعث تشدید بیماریها و حتی مرگومیر این بیماران میشود. آمار نشان میدهد در ایران سالانه دهها هزار نفر بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند. عمده اقداماتی که برای کنترل عوارض ناشی از آلودگی هوا در سالهای اخیر انجام شده است (از جمله تعطیلی مدارس و ادارات)، بر اثر حاد و زودرس آن متمرکز بوده است. اما عوارض دیررس آن بهمراتب جدیتر از آثار حاد آن است و چنانچه اقدام جدی درخصوص کنترل آلودگی هوا انجام نشود، میتواند آینده کشور را با بحران سلامتی مواجه سازد. جدیترین عارضه درازمدت آلودگی هوا بر سلامت جنین، نوزادان و کودکان است. بررسیها نشان میدهد اختلال رشد جنین، تولد زودهنگام، بارداریهای عارضهدار و نقایص مادرزادی، مرگومیر نوزادان و حتی بروز بیماریهای رفتاری مانند اوتیسم در شهرهای آلوده فراوانتر است. همچنین بروز انواع بیماریهای تنفسی ازجمله آسم و
رینیت آلرژیک در کودکان ساکن شهرهای آلوده بیشتر از ساکنان شهرهای پاکتر است. همچنین از آنجا که سیستم ایمنی و مغز کودکان در مرحله رشد و تکامل قرار دارد، بهطور جدی در معرض آسیب ناشی از آلودگی هواست. از دیگر عوارض جدی بلندمدت آلودگی هوا، افزایش بروز سرطان است. سرطانها علاوه بر ایجاد اختلال جدی در زندگی فرد مبتلا و خانواده وی، دارای هزینههای مستقیم و غیرمستقیم بر سیستم سلامت و بهداشت کشور و درنهایت تاثیر بر سلامت کل جامعه است، چراکه بودجههای محدود اختصاصیافته به بخش سلامت، مصروف هزینههای سنگین درمان و نگهداری بیماران سرطانی شده و از سهم سایر بخشها کاسته خواهد شد. آلودگی هوا عوارض پنهان بیشتری دارد که هرچند هنوز اثبات نشده یا از دید محققان پنهان مانده، ولی با تمام قوا در حال آسیب به سلامت جامعه بشری و حتی محیط زیست است و اگر برای کنترل آن اقدام جدیای نشود، نهتنها ساکنان کشور ما، بلکه سلامت کره زمین را در معرض تهدید قرار میدهد. کنترل آلودگی هوا عمدتا به برنامهریزی کلان در سطح دولتها نیاز دارد و به تنهایی از عهده افراد یک جامعه بیرون است، ولی همکاری تکتک افراد جامعه و عزم همگانی نقش بسزایی در کنترل
این معضل خواهد داشت؛ تغییر در سبک زندگی و کاهش استفاده از وسیله نقلیه شخصی، صرفهجویی در استفاده از منابع انرژی، اطمینان از سلامت وسیله نقلیه، رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی به منظور کاهش بار ترافیکی از جمله اقدامات فردی است که اگر نه به صورت کامل، اما حداقل در کنترل بحران میتواند کمککننده باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.