|

«مادیبا» در 4پرده

مجید تفرشی . سندپژوه

بررسی مقایسه‌ای چهار مرحله از زندگی اجتماعی و حرفه‌ای ماندلا کمتر مورد واکاوی واقع شده است. «مادیبا» در آغاز فعالیت‌های سیاسی خود یک انقلابی تندرو معتقد به اعمال خشونت و اقدامات مسلحانه بود که به‌خاطر آرمان‌های ضدنژادپرستی خود 27سال زندانی شد. در آغاز این دوره، ماندلا وظیفه خود را در تهییج عمومی و انگیزش مردم به هر وسیله‌ای برای مبارزه با آپارتاید می‌دانست. دوره‌ای که نهایتا به خروج بدون قیدوشرط او از زندان منجر شد؛ خروجی که در واقع آغازی بود بر پایان دوران حکومت تبعیض نژادی در آفریقای‌جنوبی. مادیبا در دومین دوره حیات اجتماعی خود دیگر یک انقلابی تندرو نبود، بلکه تبدیل به سیاستمداری شد که با حفظ اسکلت و اساس باورهای انسانی خود موفق به کنارزدن مسالمت‌جویانه حکومت اقلیت سفیدپوست و برقراری حکومت برابر، برای همه شهروندان کشورش شد. در این دوره، مبارزه او برای به‌زیرکشیدن حکومت آپارتاید محدود به روش‌های مسالمت‌جویانه و ایجاد کارزار عمومی غیرخشونت‌آمیز شد. در این دوره و به‌خصوص پس از موفقیت، ماندلا به جای انتقام‌جویی از دشمنان خود مدارا و بخشش را در عمل نشان داد و این قاعده علم سیاست را یادآوری کرد که دشمنان دیروز می‌توانند متحدان فردا باشند. امروزه کمتر کسی در این موضوع تردید دارد که با توجه به قدرت عجیب، ایجاد انگیزش و هیجان او، به راحتی می‌توانست قتل‌عام، حمام خون و جنگ داخلی در آفریقای‌جنوبی به راه بیندازد که پایان بخشیدن به آن سال‌ها زمان می‌برد و نیاز به تحمل خسارت‌های مالی و انسانی زیادی نیز بود. سومین پرده از حیات عمومی و اجتماعی ماندلا دوران به قدرت رسیدن او در همین دوره و گذار او از یک سیاستمدار به یک دولتمرد بود. در این دوره ماندلا با آن‌که در انتخاباتی آزاد تقریبا به سادگی می‌توانست به دوران آپارتاید خاتمه داده و به مقام ریاست‌جمهوری کشورش دست یابد، اجازه تعدی و ظلم به شکست‌خوردگان سفیدپوست در انتخابات که بعضا از نژادپرستان سابق آن کشور بودند را نداد و اعلام کرد که رییس‌جمهور همه است و سفیدپوست‌ها هم به اندازه دیگران در تعیین سرنوشت و اداره کشورشان حق دارند. مادیبا این موضع انسانی خود را در حد شعار و ادعا باقی نگذاشت و در عمل نیز از افراد شایسته و نخبه سفیدپوست در دولت و حکومت خود بهره برد. در این دوره، ماندلا ضمن آن که از ابتدا مدت ریاست‌جمهوری خود را صرفا به یک دوره محدود اعلام کرد، در عمل نیز بلندپروازی‌های سیاسی خود را به همین یک دوره محدود و پس از آن بدون هیچ کشمکش و گرفتاری‌ای جای خود را به تابو امبکی همکار خود و رییس‌جمهور بعدی کشورش داد.
این امری بود که غالبا در جهان‌سوم و به خصوص در کشورهای تازه استقلال‌یافته یا تغییرحکومت داده‌شده در آفریقا امری بسیار کم‌نظیر بود. در این مرحله ماندلا وظیفه سختی را به عهده داشت. او ضمن آن که اعلام عفو عمومی کرد و سعی کرد زخم‌های عمیق به‌جامانده از دوران آپارتاید را ترمیم بخشیده و درمان کند، اصرار داشت که به جنایات و جرایم قابل پیگیری قضایی دوران گذشته نیز رسیدگی و مجرمان و جنایتکاران به‌سزای اعمال خود برسند. او ضمن ترویج فرهنگ بخشش و فراموش‌نکردن، اصرار بر احقاق حق قربانیان و خانواده‌های آنان داشت، همچنین اصرار داشت که این احقاق‌حق از طریق قانون انجام شود و وسیله‌ای برای قانون‌شکنی و خودسری نشود. با پایان‌یافتن دوران ریاست‌جمهوری، ماندلا از یک انقلابی، سیاستمدار و دولتمرد به یک مرشد و مصلح جهانی تبدیل و فاز چهارم حیات عمومی او آغاز شد. شخصیتی که در سراسر جهان نماد رواداری، مدارا و تبدیل چالش‌ها و تهدیدها به فرصت و مجال گفت‌وگو شد. مادیبا در این دوره به خوبی نشان داد که چگونه یک انقلابی، سیاستمدار و دولتمرد می‌تواند با نگرش و عمل خود، حتی پس از پایان عمر حرفه‌ای سیاسی خود نیز محبوب جهانیان بماند و با فتح واقعی و طبیعی قلوب و اذهان، همچنان تیتر نخست رسانه‌های جهان را از آن خود کند. شخصیت و شرافت انسانی ماندلا به حدی بود که در سوگ او حتی کسانی که در زمان حیات او با او دشمنی ورزیده بودند نیز مجبور به ستایش او شدند و جرات و مجال انتقاد از او را به خود ندادند. حضور بیش از صدنفر از رهبران سیاسی با دیدگاه‌ها و مواضع مختلف از سراسر جهان در مراسم یادبود او نشان‌دهنده اوج عظمت انسانی است که عظمتش را نه از طریق قدرت که از طریق تسخیر قلب و ذهن جهانیان کسب کرده بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.