|

خاطرات «زیباری» از ۱۰ سال وزارت خارجه

گفت‌وگوی صریح با اسد

منبع: الحیات . مترجم: محمد‌علی عسگری

برادر مسعود به دکتر بشار اسد گفت ما رفتیم ایالات‌متحده و با مقامات این کشور- بدون اینکه اسم ببرد - دیدار کردیم. بعد ارزیابی و انتظاراتمان را به او گفتیم و یادآور شدیم که مساله قطعی است و اینکه چون شما هم‌پیمان ما بودید و سال‌ها در کنار ما قرار داشتید و از مخالفان حمایت کردید به لحاظ اخلاقی و ادبی باید این اطلاعات را در اختیار شما قرار می‌دادیم. ما قصدمان این است که نظام تغییر کند. زیرا وضعیت فعلی برای هیچکس قابل‌قبول نیست. جنگ اتفاق خواهد افتاد و ما نمی‌توانیم جلو آن را بگیریم. برعکس ما موافق این تغییرات هستیم و می‌خواهیم دراین‌باره با شما هماهنگ کنیم. این نخستین‌باری بود که با بشار اسد دیدار می‌کردم. او گفت احتمال جنگ بعید نیست اما خیلی سخت است. شاید آمریکا با شما توافقنامه‌ای شبیه ائتلاف شمال افغانستان، یعنی گروه احمد شاه مسعود امضا کند. آنها به صورت عمدی شما را مسلح می‌کنند. با این حال او احتمال وقوع جنگ زمینی را بعید می‌دانست یا اینکه وسواس بیشتری داشت و نسبت به وقوع آن صددرصد مطمئن نبود. اما عبدالحلیم خدام به برادر جلال گفت: اگر جنگ اتفاق افتاد حاضرم بیایی و دست راست مرا قطع کنی. برادر جلال هم به شوخی به او گفت: دست چپ تو را قطع می‌کنم چون به دست راستت احتیاج داری. این فضای سوریه درباره احتمال وقوع جنگ بود. آنها فرستادن یک ارتش و وقوع درگیری‌های نظامی را بعید می‌دانستند. ما به‌هرحال به تکلیف خودمان عمل کردیم. اما بشار اسد انتظار وقوع جنگی با این حجم و ازدحام را نداشت. وقتی من به‌عنوان وزیر خارجه تعیین شدم فضای روابط عراق و سوریه بسیار متشنج بود. نخستین دیدار من در شروع سال 2004 بود. باوجود اینکه ما پیوسته در نشست‌ها و کنفرانس‌ها با فاروق الشرع دیدار داشتیم و گاه یک نوع مقابله کلامی هم داشتیم چون آنها ما را متهم می‌کردند که آمریکایی و اسراییلی و طایفه‌گرای شیعه و سنی هستیم و می‌خواهیم عراق را تجزیه کنیم و مساله فدرالیسم و پل بریمر و اشغالگری و اینها را پیش می‌کشیدند اما این مشاجرات کلامی هرگز از مرز احترام متقابل خارج نمی‌شد. به مرور در این نشست‌ها رابطه من و فاروق الشرع بهتر شد. وقتی بشار اسد را ملاقات کردم به او گفتم همه اپوزیسیون عراق الان حضور دارد و اگر انتخاباتی صورت گیرد آنها همان‌هایی هستند که شما به آنها پناه دادید و حمایتشان کردید. از این‌رو منطق می‌گوید روابط عراق و سوریه باید در آینده به بهترین شکل باشد. درواقع این صدام بود که آمریکایی‌ها را آورد نه ما. ما از سال 1991 داریم بر ضد صدام قیام می‌کنیم و شما هم از ما حمایت کرده‌اید حال آنکه آمریکایی‌ها به او اجازه دادند تا ما را بمباران کند. در آن زمان اطلاعاتی وجود داشت که از طریق برخی ستیزه‌جویان در مرزهای سوریه گرفته شده بود. من از رییس‌جمهور سوریه خواستم کمک کند تا مرزها تحت کنترل در آید و امن باشد. او به من گفت مرزها تحت کنترل است ولی باید طرف عراقی تلاش خودش را بکند. برای او وضعیتمان را شرح دادم و گفتم که ما هنوز ارتشی تاسیس نکرده‌ایم حال آنکه شما یک دولت متمرکز و موجود دارید. فاروق الشرع داخل صحبت‌ها شد و گفت دلیلی برای بیان اتهامات نیست. اگر رفت‌وآمدی باشد ما می‌فهمیم. من از رییس‌جمهور اجازه خواستم تا جواب وزیر را بدهم. بعد گفتم من دمشق و مناطقش و شیوه عملکردش را بهتر از شما می‌شناسم. جناب رییس‌جمهور، شما خودتان تصدیق می‌کنید که ما چگونه سال‌ها با شما رفت‌وآمد داشتیم. من خودم شخصا بارها افراد خارجی و ازجمله خبرنگاران را از طریق مرزهای سوریه به صورت مستقیم به شمال عراق می‌بردم. البته بدون اطلاع وزیر خارجه شما! و فقط از طریق هماهنگی مستقیم با دستگاه‌های اطلاعاتی. رییس‌جمهور اسد خندید و گفت: معلوم است تو کشور ما را بهتر از ما می‌شناسی. رابطه من با بشار اسد خوب بود و گاه باهم شوخی می‌کردیم. یک‌بار همه مقامات عراقی به سوریه رفتند و با رییس‌جمهور، نخست‌وزیر، رییس پارلمان و سایر مقامات دیدار کردند اما من نبودم. آن زمان ولید المعلم به‌جای فاروق الشرع به‌عنوان وزیر خارجه تعیین شده بود و او به من پیغام داد که اسد از دست تو ناراحت است. گفتم وقتی موج این دیدارها فروکش کرد به دیدار او خواهم رفت. وقتی رفتم بشار اسد گفت از دست تو به مقامات عراقی که به دمشق رفته بودند گلایه کردم. بعد اضافه کرد که در همه‌جای دنیا این وزیر خارجه است که کارها را هماهنگ می‌کند و مقدمات سفرها را می‌چیند تا رییس‌جمهورش به فلان‌جا سفر کند، اما ظاهرا نزد تو همه‌چیز برعکس است. به شوخی جواب دادم: مخصوصا این کار را می‌کنم تا بدانند کانون قدرت کجاست! یک بار بعد از آنکه آمریکایی‌ها به یک روستای مرزی حمله کرده بودند و سوری‌ها خیلی عصبانی شده بودند با اسد دیدار کردم. آمریکایی‌ها تعدادی از عناصر القاعده را کشته بودند و خیلی دراین‌باره صدایشان بلند شده بود. همان زمان حوادثی در قامشلی (یکی از شهرهای کردنشین سوریه) اتفاق افتاده بود و کردها شورش کرده بودند (مارس سال 2004). مقامات سوری اطلاعاتی داشتند که نشان می‌داد نیروهای پیشمرگ (شبه نظامیان کرد عراقی) می‌خواهند وارد سوریه شوند و مسعود بارزانی آنها را خواهد فرستاد. من به‌عنوان وزیر خارجه عراق رفتم تا بگویم که ما اصلا وارد این ماجرا نمی‌شویم و اطلاعات‌شان دراین‌باره کاملا نادرست است. بعد از آن حمله آمریکایی‌ها، تصمیم جدی داشتم که به سوریه بروم. هرگز صحبت‌هایم را با اسد در آن زمان فراموش نمی‌کنم.
ادامه دارد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.