خاطرات «زیباری» از ۱۰ سال وزارت خارجه
نامه بدون امضا
منبع: الحیات . مترجم: محمدعلی عسگری
عمرو موسی سخنرانی خودش را کرد و بعد نوبت به من رسید تا پیرامون انتظارات ما از عراق و تغییرات آن و نقش این کشور در مسایل منطقه عربی و اینکه آینده عراق چگونه خواهد بود صحبت کنم. درباره مساله فلسطین و تجاوز صدام به کویت و ایران و اختلالاتی که به وجود آمده بود حرف زدم. سخنرانی من سنجیده بود به نحوی که اصلا انتظارش را نداشتند. بعد از اینکه تمام کردم همه برای من دست زدند و وزرای عرب یکی بعد از دیگری برای دست دادن به سراغ من آمدند. سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان و فاروقالشرع، وزیر خارجه سوریه نیز در بین آنها بودند. لهجه کردی وزیر بعدها برخی از وزرای خارجه عرب به اطلاع من رساندند که آن شب قبل از نشست گفته شده بود وزیر خارجه عراق یک آدم کرد است؟! بعد خدا بیامرز احمد ماهر گفته بود: خیلی خندهدار خواهد بود که به آن لهجه عجیب او گوش بدهیم. اما بعد از اینکه به زبان عربی به درستی سخنرانی کردم ماهر گفته بود: «خدا خیرش بدهد. مثل اینکه عربی را بهتر از ما حرف میزند»! نکتهای که باید اینجا یادآوری کنم اینکه حدود دوسال بعد در سودان یک وزیر خارجه غیرعرب تعیین شد که یک مسیحی از جنوب بود. هنگامی که کنفرانس
سران عرب در خارطوم برگزار شد او هم حضور داشت. آن وزیر سودانی که میزبان بود، تلاش میکرد زبانش را تصحیح کند و عمروموسی نیز او را تحسین کرد و گفت که به خاطر مهارتش در زبان عربی تحت تاثیر قرار گرفته است! روند کارها به همین ترتیب شروع شد. سپس از ما خواسته شد که به سازمان کنفرانس اسلامی و بعد از آن به مجمع عمومی سازمان ملل متحد برویم و حضورمان را در آنجا نیز اعلام کنیم. به این ترتیب بود که ما دوباره به نهادها و سازمانهای منطقهای و بینالمللی برگشتیم. بهعنوان وزیر خارجه با کدامیک از رهبران عرب تاکنون ملاقات داشتهاید؟ من با اکثر آنها دیدار داشتهام. نخستینبار چه زمانی با بشار اسد دیدار داشتید و چگونه بود؟ بعد از آنکه بهعنوان وزیر امورخارجه تعیین شدم، نشست کشورهای همسایه عراق در پایان ماه سپتامبر 2003 در دمشق برگزار شد. بعد از جنگ اول خلیجفارس در سال 1991 هنگامی که منطقه امن در شمال عراق به وجود آمد دولتهای ترکیه، ایران و سوریه تصمیم گرفتند با برگزاری نشستهای سهگانهای راهکاری پیدا کنند تا وضعیت کردها بر کشورشان تاثیر نگذارد و بتوان آن را مهار کرد. وقتی در سال
2003 عبدالله گل وزیر خارجه ترکیه بود این راهکار توسعه پیدا کرد تا بتواند عربستانسعودی، اردن و کویت را هم فراگیرد. بنابراین کشورهای همسایه عراق شدند شش کشور که دراینباره نشستهایی داشتند؛ نشستی که در سوریه برگزار شد و ما باید در آن شرکت میکردیم زیرا در غیر این صورت آنها بدون حضور ما میرفتند تا سرنوشت عراق را تعیین کنند. بنابراین ما خواستار حضور در این نشست شدیم. اما از این تعجب کردیم که چرا سوریها ما را دعوت نکردند. آن زمان سعودیها، قطریها، بحرینیها و کویتیها میگفتند عراق باید شرکت کند چون اوضاع این کشور بعد از صدام تغییر کرده است. درگذشته صدام همه را تهدید میکرد و عراق منزوی بود اما الان فرق کرده و این کشور حق دارد در چنین نشستهایی شرکت کند. با این حال سوریها همچنان قبول نداشتند. تا اینکه من در صفحات تلویزیونها ظاهر شدم و گفتم هرگز در چنین کنفرانسی شرکت نمیکنیم و هرگز نسبت به تصمیمات آن نیز پایبند نخواهیم بود. آنوقت دیدم افراد دیگری مانند جلال طالبانی و ابراهیم جعفری و ایاد علاوی هم از موضع سوریه بهشدت انتقاد کردند. بعد وقتی من با محمد خاتمی، رییسجمهور ایران دیدار داشتم، او به فارسی به
من گفت: بهترین کاری که کردی همین بود که به این کنفرانس نرفتی! اما در آستانه برگزاری این نشست بود که سوریها با من تماس گرفتند و پیشنهاد دادند یک هواپیمای مخصوص بفرستند تا مرا به دمشق برساند من اما جواب دادم هرگز نمیآیم مگر اینکه یک دعوت رسمی باشد. روز بعد دیدم نامهای بدون امضای وزیر خارجه سوریه یعنی فاروق الشرع فرستاده بودند که من نرفتم. حتی وزیر خارجه کویت به من پیشنهاد داد یک هواپیمای خصوصی برای انتقال من به سوریه بفرستند اما من نپذیرفتم. روابط ما با سوریه پیش از سقوط صدامحسین بد نبود. حتی یادم میآید در آوریل سال 2002 من بههمراه استاد مسعود بارزانی و استاد جلال طالبانی برای یک دیدار ویژه و سری به آمریکا رفتیم؛ دیداری که هرگز علنی نشد. در طول این دیدار بود که فهمیدیم جنگ قطعی است و دیگر جایی برای مانور وجود ندارد. در این دیدار ما با مقامات بلندپایه دیدار نداشتیم بلکه بیشتر با افرادی کاری در وزارت دفاع و خارجه و اطلاعات و کاخ سفید دیدار داشتیم. آنوقت برای ما روشن شد که برادر مسعود چقدر علاقهمند به داشتن روابط با دولتهایی است که نسبت به مساله کردها توجه نشان میدهند. وقتی به فرانکفورت برگشتیم گفت
ما مدیون کشورهایی هستیم که طی این سالها به ما کمک کردهاند و باید این خبرها را به آنها هم بگوییم و آنها را قدر بدانیم، سوریه هم یکی از اینهاست. وی پیشنهاد داد برای همین به سوریه برویم که همپیمان و دوست ما بوده و به آنها بگوییم که وقوع جنگ قطعی است تا بتوانیم با آنها هماهنگی کنیم. رفتیم دمشق و مسعود بارزانی در حضور من با بشار اسد دیدار کرد و همزمان جلال طالبانی نیز به ایران سفر کرد.
ادامه دارد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.