آفریقا پس از آپارتاید
تانیا تجلی
زمینهای گلی و خاکی؛ آلونکهای کوچک؛ کودکانی که دندههایشان از شدت گرسنگی شمرده میشود؛ جایی سراسر از ناامیدی؛ اینجا حومه ژوهانسبورگ است؛ یکی از پرجمعیتترین و البته ثروتمندترین شهرهای آفریقایجنوبی. شاید فضا در پایتخت آفریقایجنوبی باید کمی متفاوتتر از بقیه کشورهای «سیاه» باشد. اما نه، اینجا هم کودکان گرسنه سر بر بالین میگذارند. بسیاری از کودکان هشت تا 18ساله یتیم هستند. آنها پدر و مادرانشان را به دلیل بیماری ایدز از دست دادهاند. آنهایی هم که یتیم نشدهاند اصولا چیزی برای رفع گرسنگی ندارند. بیش از 12میلیوننفر شبها گرسنه به رختخواب میروند. 80درصد فقیرترین مردم در کیپ تاون زندگی میکنند. اینها بخشی از آمارهای رسمی است که نشان میدهد حومه پایتخت شرایطش چیزی پایینتر از «اسفناک» است. مطالعاتی که دانشگاه کیپ تاون انجام داده نشان میدهد که این کشور با بحران شدید غذا روبهروست. در ژوهانسبورگ 43درصد افراد با گرسنگی و فقر دست و پنجه نرم میکنند. براساس گزارش سازمان کشاورزی سازمان ملل متحد 870میلیوننفر در سراسر جهان دچار سوءتغذیه هستند که در این میان 234میلیون نفر از آنها در کشورهای جنوب صحرای آفریقا
زندگی میکنند. این وضعیت زمانی در میان رسانهها شدت بیشتری به خود گرفت که مشخص شد در سال 2011 چهار کودک دو تا 9ساله در زمین کشاورزی جان خود را از دست دادند. آنها بیش از یک هفته چیزی نخورده بودند. اینجا حومه ژوهانسبورگ، پایتخت آفریقایجنوبی است و نباید توقعی داشت که وضعیت در بقیه کشورهای آفریقا بهتر از این باشد. آمار نشان میدهد بیش از نیمی از کودکان آفریقایجنوبی در فقر زندگی میکنند. این گزارش را آژانس کودکان سازمان ملل متحد اعلام کرده. شاید زمانی که آپارتاید به پایان رسید خیلیها افقی روشنی را برای «قاره سیاه» متصور بودند اما 19 سال پس از پایان یافتن آپارتاید، آفریقایجنوبی بهعنوان یکی از نابرابرترین کشورها در جهان شناخته شده که در آن 19میلیونکودک تحت فشار شدید قرار دارند. گزارشهای یونیسف عمق ماجرا را بیشتر نشان میدهد؛ یکمیلیون و 400هزار کودک در خانههایی زندگی میکنند که مجاری آب آشامیدنی آنها اغلب کثیف است. یکمیلیونو 500هزار کودک هم در خانههایی هستند که هیچ سرویس بهداشتی در آنها وجود ندارد. یکمیلیونو 700هزار کودک هم در الونکهایی زندگی میکنند که هیچ پوشش مناسب و وسیله پخت و پزی در آنها
وجود ندارد. فقر، گرسنگی و نبود امکانات بهداشتی از یک سو و خطر خانمانسوزتری از سوی دیگر، اندک امید کودکان آفریقایی را هم از بین برده است؛ 330هزار کودک و پنجمیلیونافراد بالغ به دلیل ایدز جان خود را از دست دادهاند. بیگناهی نوزدان زمانی بروز بیشتری پیدا میکند که آمارها تکاندهندهتر میشود؛ تقریبا در سال 35هزار کودک با «اچآیوی» مثبت قدم به خانههایی میگذارند که علاوه بر امید، نانی هم در آن یافت نمیشود. «دو سوم مرگ و میر کودکان با پیشگیریهای ساده اولیه قابل جلوگیری بوده است. در سال 1994 دولت بیش از سهمیلیونخانه رایانهای ساخت اما با این حال هنوز هم میلیونها نفر همچنان در الونکها و اردوگاههای غیرقانونی که از اصلیترین خدمات محروم است زندگی میکنند. خندهآور این است که بسیاری از این سیاستها در زمان ریاستجمهوری نلسون ماندلا 1999-1994 گرفته شده است.» اینها بخشی از سخنان نماینده آفریقایجنوبی در یونیسف است که نشان میدهد بودن «مادیبا» هم از درد جسمی مردم کم نکرده است. در آفریقایجنوبی بیش از نیمی از مردم در فقر به سر میبرند و ششمیلیوناز 49میلیوننفر مبتلا به ویروس اچآی وی هستند. این کشور
که در رتبه 29 تولید ناخالص ملی جهان و جلوتر از دانمارک قرار دارد، یکی از نامتعادلترین کشورهای جهان است. مطالعهای که نتایج آن در سال 2009 منتشر شده بود، نشان میداد از سال 2006تا 2009 فقر میان مردم بیشتر افزایش یافته است. 3/52درصد مردم این کشور زیرخط فقر تعیین شده توسط دولت قرار دارند. همچنین بر اساس این آمار، 3/26درصد از مردم نمیتوانند غذای مورد نیاز خود را تامین کنند. بر اساس گزارشها، استان شمالی «لیمپوپو» بهعنوان فقیرترین استان این کشور شناخته شده به گونهای که سه چهارم مردم این شهر زیر خط فقر به سر میبرند. مردم گرسنه در این کشور سادهترین راه و البته خطرناکترین راه را برای امرار معاش برگزیدهاند؛ تبهکاری. فعالیت باندهای تبهکار به دلیل فقر شدید مالی به مشکل بزرگی برای آفریقایجنوبی مبدل شده است. همین چند وقت پیش یک جوان 21ساله به دست گروههای گانگستری در مناطق فقیر شهر لوکاپ در آفریقایجنوبی کشته شده. سال گذشته 159نفر در این شهر به دست باندهای تبهکار کشته شدند. تقریبا میتوان گفت در هر هفته سه نفر قربانی باندهای گانگستر بودهاند. وعدههای پوچ در اولین انتخابات دموکراتیک در
آفریقایجنوبی در سال 1994 کنگره ملی آفریقا پیروزی قاطعی به دست آورد. در این انتخابات وعده داده شد که زندگی اکثریت سیاهپوستان که 85درصد جمعیت آفریقایجنوبی را تشکیل میدهند بهبود داده میشود. این درحالی است که به باور برخی نه تنها وضعیت سیاهپوستان بهبود نیافته بلکه بدتر هم شده است. شکست کنگره ملی در اجرای وعدههای اقتصادی خود وضعی ناآرام را در این کشور سبب شد و موقعیت اقتصادی و سیاسی پیشرو در آفریقا را تهدید کرد. پیروزی نلسون ماندلا در اولین انتخابات دموکراتیک این کشور انتظارات بالایی را برای مردم و عدالت اجتماعی رقم زد (چه در آفریقایجنوبی و چه در سراسر جهان). اما در آفریقایجنوبی واقعیت پیچیدهتر از آن بود. در آفریقایجنوبی هنوز هم بیش از نیمی از مردم زیر خط فقر به سر میبرند و شبها گرسنه میخوابند... «تیره» مثل آفریقا نلسون ماندلا اگرچه روح مردم آفریقا را به تسخیر خود در آورد ولی هرگز با توجه به برنامههایی که در پیش گرفته بود، نتوانست راهی برای مقابله با فقر و گرسنگی داشته باشد. او که «آرامش» را در «از بین بردن فقر و گرسنگی» دانسته بود، نتوانست راهی برای پرکردن شکمهایی پیدا کند که
از درد به خود میپیچید و در 24 ساعت و در بهترین حالت ممکن فقط یک وعده غذا برای خوردن پیدا میکرد. از کشور آفریقایجنوبی که بگذریم «سرطان فقر و گرسنگی» مرزهای دیگر کشورهای آفریقا را هم در نوردیده است و مهمترین قربانیان هم همچنان کودکان هستند. بیسوادی و سرباز اجباری شدن و کودکان کار سرنوشت تلخی است که دههامیلیونکودک آفریقایی را تهدید میکند. به گزارش «یونسکو» در سال 2011، 29میلیونو 800هزار کودک آفریقایی از تحصیل محروم بودهاند. این رقم تقریبا نصف آمار کودکانی است که در دنیا از تحصیل محروم بودهاند (57میلیوننفر). طبق این گزارش 22درصد از کودکان آفریقایی هرگز به مدرسه نرفتهاند یا اینکه رفتهاند و پیش از تمام شدن دوران مقدماتی مدرسه را ترک کردهاند. در سال 2011، 16میلیونو 100هزار دختر آفریقایی از مجموع نزدیک به 30میلیون، از تحصیل محروم بودهاند. در همین سال نزدیک 137میلیونکودک راهی مدرسه شدهاند ولی بیش از 34میلیوننفر در همان سال اول مدرسه را رها کردهاند. سایت «گینگینبالی» گزارش رو به جلوتری از تحصیل کودکان آفریقایی دارد. در گزارشی که به تازگی این سایت منتشر کرده، آمده تا سال 2015،
56میلیونکودک در دنیا به مدرسه نمیروند. در آفریقا از هر چهار کودک یکی به مدرسه نمیرود و این قاره 45درصد افراد دنیا را که به مدرسه نمیروند، شامل میشود. در مالی، نیجر و بورکینافاسو 70درصد کودکان هرگز به مدرسه نمیروند و این آمار تا سال 2015 به 75درصد میرسد. 45درصد به این معنی است که نیمی از افراد بیسواد دنیا در سال 2015 در قارهای زندگی میکنند که امیدوار بودند با برچیده شدن آپارتاید روزهای خوش را تجربه کنند. از وضع تحصیل در این قاره که بگذریم باید اشارهای به کارهای اجباری کودکان شود؛ این بار باید به آمارهای «یونیسف» رجوع کرد: 41درصد کودکان 5 تا 14 سال در آفریقا کار میکنند و شمار این کودکان تا سال 2015 به صدمیلیوننفر میرسد. در فهرست منتشرشده یونیسف، نیجریه با داشتن 12میلیونکودک کار در صدر قرار دارد. در آفریقایجنوبی شمار کودکان کار 400هزار نفر تخمین زده شده و در مصر هم دومیلیوننفر تن به کار اجباری دادهاند. این در شرایطی است که در مراکش پنج تا 10هزار کودک فرشبافی میکنند. از جمع این افراد تعداد زیادی هم هستند که کار در شرایط بحرانی را با وجود سن و سال کم تجربه میکنند. در آفریقای
غربی بیش از 248هزار نفر در شرایط خطرناک مشغول به کار هستند. کودکان سرباز در آفریقا این مورد جدیدترین شاهکاری است که فقر و گرسنگی به بار آورده است. گزارشهای تکاندهنده «مگزین اینفو» پرده از اتفاق تلخی بر میدارد که فراتر از گرسنگی و فقر، کودکان آفریقایی را تهدید میکند: استخدام اجباری و به زور کودکان در ارتشهای محلی. در آفریقا رایج شده که کودک 10ساله اسلحه کلاشنیکف به دست بگیرد و بعضا با ام-16 در خیابان تردد کند! آمار غیررسمی نشان میدهد تقریبا 500هزار کودک خردسال در 41 کشور آفریقایی به گروههای شبه ارتش یا شورشیها میپیوندند. از این تعداد نزدیک 300هزار نفر در مبارزات به صورت مستقیم شرکت میکنند. غالب این کودکان به زور از مدرسه یا خانهشان دزدیده میشوند. به طور مثال در اوگاندا در 20 سال اخیر 400هزار دزدی کودک ثبت شده است. در این گزارش آمده از کودکان اصولا بهعنوان جاسوس، پیغامرسان و نشاندن مینهای ضد نفر استفاده میشود. اما فاجعه زمانی بیشتر میشود که بحث کودکان دختر به میان میآید؛ کودکان دختر بیشتر به خاطر بهرهکشی جنسی در اختیار ارشدهای گروهها قرار میگیرند و بیش از یک سوم
آنها در دسته و گروه خود مورد تجاوز قرار میگیرند. اینها همه در شرایطی است که در آمارهای رسمی که به تایید رسیده قاره آفریقا بیش از 120هزار کودک سرباز دارد و از این حیث در صدر آمار دنیا قرار دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.