|

«آلزایمر» لاله‌زاری

سعید برآبادی

بونوئل برای دیدن مادرش به خانه سالمندان می‌رود و افسرده برمی‌گردد، وقتی که می‌پرسند چرا اینقدر از دیدن مادرت ناراحتی، می‌گوید، او دچار آلزایمر شده، همه‌چیز را فراموش کرده پس دیگر مادر من نیست و دیدارش دردی از من دوا نمی‌کند. حالا این شاید حکایت این‌روزهای «لاله‌زار» باشد؛ آلزایمر لاله‌زاری! بعد از سی‌وخرده‌ای سال، سازمان میراث فرهنگی آستین بالا زده که این خیابان را ثبت ملی کند، مگر قبلا ثبت نشده؟ خیابانی که بیش از صدسال قدمت دارد، خاطرات مهم تهران را ساخته، آیا تا به حال به فهرست آثار ملی کشور افزوده نشده؟ شاید سیداحمد محیط‌طباطبایی، رییس ایکوم، پاسخ این سوال را بهتر از دیگران بداند: «خیر! تا به حال پرونده‌ای برای ثبت خیابان لاله‌زار تشکیل نشده و از کل خیابان‌های تاریخی کشور، تنها جداره و درخت‌های خیابان ولیعصر به ثبت رسیده‌اند و خیابان چهارباغ اصفهان.» اما آیا شیر بی‌یال و کوپال لاله‌زار نیازی به ثبت هم دارد؟ وقتی که سینماهایش تعطیل شده، تئاترخانه‌هایش را مغازه‌های لامپ‌فروشی از آن خود کرده‌اند و از آن معماری قدیمی و یکدست، چیزی نمانده جز آجرهای پوسیده و سقف‌های ترک‌خورده و دیوارهای کثیف. با این‌همه محیط‌طباطبایی که سال‌های فراوان از عمرش را وقف تاریخ و میراث تهران کرده، در گفت‌وگو با «شرق» اصرار دارد که این ثبت به‌نفع لاله‌زار و تاریخ تهران است: «قطعا اگر قرار باشد لاله‌زار ثبت شود، به‌نفع تهران خواهد بود چراکه حداقل 60‌درصد خطوط اصلی خیابان هنوز باقی است و می‌توان با ثبت آن جلوی ازمیان‌رفتن نمای ساختمان‌ها را گرفت.» لاله‌زار در همین چندسال اخیر دوباره سرتیتر اخبار شده اما نه برای اکران فیلم‌های روز سینمای دنیا یا تئاترهایش؛ خانه دایی‌جان ناپلئون یکی از باقی‌مانده‌های لاله‌زار دیروز است که از اول امسال، تخریب و تهدید و دست‌اندازی در آن جدی‌تر از قبل شده اما مهدی حجت، معاون سازمان میراث‌فرهنگی به «شرق» قول می‌دهد که نگذارد خانه اتحادیه یعنی یادگار سریال موفق دایی‌جان ناپلئون از حافظه لاله‌زار پاک شود تا زمانی که این خیابان به ثبت ملی برسد: «خراب‌کردن راحت‌تر از ساختن است و اگر ما تصمیم گرفته‌ایم در دوره جدید مانع از هرگونه تخریبی در حوزه خانه‌های تاریخی شویم، از قبل می‌دانستیم مشکلات تا چه اندازه زیاد است.» پیکان انتقاد او اما به سوی دولت احمدی‌نژاد است که با دخل و تصرف در قانون، راه را برای ازثبت‌خارج‌کردن خانه‌های ثبتی باز کرد تا طغیان بسازوبفروشی در بافت تاریخی تهران کولاک کند. ماجرای لاله‌زار هم اما تا چندسال پیش چنین بود. برای پاسداشتش، کتاب‌ها نوشته شد و آهنگ‌ها خوانده شد تا بلکه روح تاریخ، جسم صنعت‌زده لاله‌زار امروزی را کناری بزند اما آیا لاله‌زار خوابیده در خانه سالمندان تهران، کودکانش را به یاد خواهد آورد یا چون بونوئل باید از این مادر پیر‌ روبرگردانیم؟ خاطره بونوئل را سیدمحمد بهشتی، قائم‌مقام سازمان میراث فرهنگی از قول آیدین آغداشلو نقل کرده تا سندی باشد بر اینکه چرا حافظه تاریخی شهری چون تهران مهم است. او می‌گوید: «ما برای «چیزی» دلمان تنگ نمی‌شود، چیزی باعث انبساط خاطر ما نمی‌شود و در ما دلشوره ایجاد نمی‌کند. مخاطب دل، «چیزی‌بودن» نیست، «کجایی‌بودن» است» و معتقد است که تهران اگر لاله‌زارهایش را از دست بدهد«چیز» بی‌خاطره‌ای می‌شود و ما را هم از خاطره تهی می‌کند. پس ثبت لاله‌زار اگر هیچ فایده‌ای هم نداشته باشد- که لابد دارد- آخرین تیر در ترکش ماست برای آنکه فراموش نشویم که به قول سعدی: «به لاله‌زار و گلستان نمی‌رود دل من/ که یاد دوست گلستان و لاله‌زار من است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.