|

ظرفیت‌های تازه سیاسی پس از تفاهم «ژنو»

حمید کریم‌نیا . کارشناس روابط بین‌الملل

اکنون که نتیجه مذاکرات «1+5» با ایران از نظر کلی و به‌صورت یک بیانیه مشخص شده است چند نکته مهم از پیامد این مذاکرات منتج می‌شود: نخست اینکه؛ دور تازه‌ای از مراودات سیاسی بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای مهم دنیا آغاز شده است. به‌این‌ترتیب که ایران از یک‌سو و کشورهای طرف این مذاکرات از سوی دیگر پس از مذاکراتی سنگین و طولانی در چند دوره و با نگرشی متفاوت با قبل؛ سعی دارند نسبت به آنچه که در قالب توافقنامه‌ای به آن دست پیدا کرده‌اند، نوعی ارزیابی داشته باشند. این دوره از آن جهت مهم است که برخی کشورهای «1+5» و هیات مذاکره‌کننده ایرانی نیز زیر فشار مخالفان قرار دارند. پس باید از آنچه که توافق شده دفاع منطقی و مستدل داشته‌باشند، در غیر این‌صورت مقاومت در برابر این توافق بسیار بالا خواهد بود و هر لحظه ممکن است منجر به پیامدهایی شود. مردم ایران در انتخابات ریاست‌جمهوری امسال، با برگزیدن حسن روحانی راه روشن میانه‌روی (اعتدال) و روابط دوستانه با دنیا را برگزیدند و این روند آغازی بر پایان یک جریان دگم و غیرمستدل شده که بازگشتی بر آن متصور نیست. نکته دیگر؛ درک موقعیت و شرایط داخلی است که در پی این انتخابات به‌وجود آمده و به‌دنبال آن هیات مذاکره‌کننده ایران در این دولت با تجربه بس مفید کار را به‌دست گرفت و توان مذاکراتی را در برابر نمایندگان پنج‌کشور بزرگ به نمایش گذاشت که برای نخستین‌بار دیدگاه‌های کشورمان را بر مبنای توان ملی و منافع همگانی به منصه ظهور گذاشت. آنان نیز به جد متوجه شدند که این هیات دارای نظرها و گرایش‌های دیپلماتیک عملی برای رسیدن به یک نقطه توافق واقعی بر مبنای واقعیات پیش‌روی هر دو طرف است؛ واقعیاتی که از سال‌های گذشته به عیان ابراز می‌شد، اما زبان گویا و حرفه‌ای مذاکره‌کنندگان قدرت توصیف و مباحثات حقوقی و لازم آن‌را نداشته، بنابراین دور تکراری از نمایش مذاکرات به اجرا در می‌آمد. نکته مهم دیگری که در انتهای این دور مذاکرات تازه مطرح‌شد، عزم و اراده جدی طرفین بود. جمهوری‌اسلامی ایران نشان داد که خواهان رسیدن به یک توافق پایدار بر مبنای عدالت و مقررات حاکم بر آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای است. اکنون پس از امضای این تفاهمنامه موقت که شروط هر دو طرف در آن آمده، به‌نظر می‌رسد که طرف دیگر یعنی «1+5» نظراتی را -دست‌کم در عموم- بیان می‌کند که با آنچه در مذاکرات بر سر آن به توافق رسیده‌اند، مغایرت دارد. این ادعاها یا جنبه سیاسی و زیاده‌خواهی برای دور بعدی مذاکرات در سطح کارشناسی دارد یا در پایان موعد شش‌ماهه، ادعاهای تازه‌ای مبنی بر عدم‌دسترسی به نقطه مورد نظر اعلام می‌شود. در حالی‌که افکارعمومی دنیا، اکنون با این توافق به ثمربخش بودن تلاش‌ها و فعالیت‌های دیپلماتیک همه طرف‌های درگیر در این پرونده رسیده‌اند و هرگونه بازنگری و ارایه شروط و تفسیر به این مفاهمه ممکن است در سیر بعدی مذاکرات لطمه‌ای جدی وارد کند. غرب هم باید متوجه این باشد که اعتمادسازی در یک فرآیند سخت و پیچیده انجام گرفته. اگر برای طرف ایرانی، این ذهنیت ایجاد شود که این اعتماد‌سازی نیم‌بند کارساز نیست، ممکن است روند اصلاح مذاکرات به نتایج لازم نرسد. دستاورد دیگری که در پی نتایج این مذاکرات مشخص شد، تعدیل و پایان یافتن تبلیغات کشورهای همسایه عربی بود که تحت جو غالب تبلیغاتی اسراییلی قرار داشتند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.