|

نوشته‌ای بر نمایشگاه اخیر محسن جمالی‌نیک در گالری «آن»

شوخی تاریخی

مریم امیرفرشی

تجربه ایستادن روبه‌روی نقاشی‌های محسن جمالی‌نیک، تجربه‌ای در فضا و مکانی معاصر در یک گالری با دیوارهای بزرگ و نور فراوان که اصلا مناسب نمایش این آثار نبودند، تجربه منحصربه‌فردی نبود؛ اما به‌هرحال متفاوت بود. آثار محسن جمالی‌نیک، بیش از آنکه اصرار به میخکوب‌کردن مخاطب روبه‌روی خود داشته باشند، با او شوخی می‌کنند؛ یک شوخی تاریخی، با عناصری تاریخی که ارجاعاتشان در خاطره مخاطب، چیزی شبیه مینیاتور را تداعی می‌کند، اما مینیاتور نیستند. همه نقاشی‌های وی علاوه برکادر معمول تابلوی نقاشی در کادری متفاوت قاب شده‌اند، کادری شبیه آینه‌های قدیمی، اما تصاویر منعکس در این آینه‌ها شفاف نیستند. تصاویر توسط نقاش با تکنیکی خاص نامفهوم شده‌اند انگار تصاویر از دوطرف کش آمده باشند. همه رنگ‌ها که اغلب از تمی سرد برخردارند، آبکی و غیرواقع به‌نظر می‌رسند. اگر به آثار قبلی وی در نمایشگاه قبلی نگاهی بیفکنیم به عمدی‌بودن این رفتار و برخورد پی خواهیم برد چراکه در مجموعه قبلی وی (زنبورها) عناصر با به‌کارگرفتن کیفیات بصری، کاملا مشخص و قابل تشخیص بودند اما از ریخت‌افتادگی و مخدوش‌کردن ساحت معنوی عناصر که در آثار قبلی هم به چشم می‌خورد، در این مجموعه نیز چشمگیر است. گویی تکنیک روشی است برای فاصله‌گرفتن از ساحت مدرنیستی نقاش و نزدیک‌شدن وی به ساحت معاصر، که بعضا موفق و بعضا ناموفق است. بخشی از این تصاویر را هر روز در جاهای مختلف می‌بینیم. هنوز مردم عکس لیلی و مجنون می‌خرند، هنوز تصاویر مینیاتور روی صنایع‌دستی سوغات مرز‌های مختلف جغرافیایی سرزمین ماست و هنوز شیر نماد قدرت و مردانگی است. لیلی و مجنونی که تنها در شکل و لباس و گویش تغییر کرده؛ مجنونی که دیگر کلاه به سر ندارد، شمشیر به دست نمی‌گیرد اما بنز سوار است و می‌تواند قهرمانانه مرز‌های جدید عاشقانه را فتح کند. زندگی امروز، مقابل آینه‌های جمالی‌نیک بازنمایی نمی‌شود، خبری از زندگی شهری و دود و تکنولوژی نیست، در تمام این آینه‌ها حکایت، حکایت قهرمان است از نوع اساطیری، که به ورطه فراموشی سپرده شده اما هنوز هست، تنها از ریخت افتاده، کش آمده و آبکی به نظر می‌رسد. اما تکرار، خودسانسوری و هراس از نوعی جسارت، نقاش را در مرحله‌ای متوقف کرده؛ توقفی که در مجموعه قبلی وی تقریبا دیده نمی‌شود. او در دست و پنجه‌کردن با سنت، جایی کم می‌آورد و تکرار این شوخی، او را به زیاده‌گویی نزدیک کرده و دریچه جدیدی برایش نمی‌گشاید. جمالی‌نیک در این مجموعه نسبت به مجموعه‌های قبل به زبان شخصی بیشتری دست پیدا کرده و بدون شیفتگی به سنت، نگاه خود را در آینه‌هایش بازنمایی می‌کند. در این مجموعه چند تابلو به شکل مستطیل‌های باریک هم وجود داشتند که در فضایی تجریدی، نوشتاری خوانا و بعضا ناخوانا را بازنمایی می‌کردند. نامه‌هایی بدون پاسخ یا تجربه‌ای در نوع متفاوت از درگیری نقاش با سنت. درباره این چند اثر بدون پیگیری ادامه آنها نمی‌توان اظهارنظر کرد و شاید بهتر بود در فضایی متفاوت به نمایش درمی‌آمدند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.