وجود طلایی ماندلا
جاوید قرباناوغلی . سفیر پیشین ایران در آفریقایجنوبی
با رفتن اسطوره نامدار آفریقا، جهان در سوگ سیاستمداری نشست که 27سال از بهترین سالهای عمر خود را در مخوفترین زندان رژیم آپارتاید گذراند اما برای یک لحظه امید خود را برای آزادی خود و ملتش از دست نداد. ماندلا پس از آزادی، در حالیکه بر رفیعترین قلههای اقتدار تکیه زده بود، بهجای انتقام از کسانی که نهتنها او بلکه یک ملت را به بردگی کشانده بودند، «گذشت» را سرلوحه کار خود قرار داد تا اسوهای برای سیاستمداران جهان شود و نشان دهد که چگونه میتوان «اخلاق و سیاست» را به هم پیوند زد. در اوج محبوبیت، به ثروت و قدرت پشت کرد و با کنارهگیری داوطلبانه از بالاترین مقام کشورش به دنیا ثابت کرد که غایت مبارزه حکومتکردن نیست. ماندلا چندسال پس از بازنشستگی را فارغ از جنجالهای سیاستمداران حرفهای جهان به زندگی آرام در کنار همسر، فرزندان، نوهها و نتیجههایش گذراند و تا زمان مرگ همچنان محبوبترین شخصیت باقی ماند. سخنگفتن از مردی که بیتردید یکی از محبوبترین، تاثیرگذارترین و ماندگارترین شخصیتهای مطرح در جهان است، سخت است؛ سیاستمداری که ملتها از او با احترام یاد میکنند. رهبران نامدار دنیا را در مقابل خود به کرنش
واداشت و کشورش- آفریقایجنوبی- را که 20سال قبل از منفورترین و مطرودترین کشورهای جهان بود بهواسطه شخصیت خود به یکی از مطرحترین بازیگران سیاسی جهان تبدیل کرد. رولیهلاها در زبان خوسا بهمعنی «هرسکردن شاخههای درخت» است اما در زبان محاوره این واژه «آشوبگر» معنا میدهد. گویی سرنوشت ماندلا را تقدیر اینچنین رقم زده بود تا این اسم در سالهای عمر او در هر دو معنی محقق شود. او از یکسو شورشگری شد که پنجهدرپنجه رژیم آپارتاید انداخت و تا فروپاشی آن آرام ننشست و از سوی دیگر همچون باغبانی دلسوز به هرسکردن خشم و کینه و انتقامجویی در دوران جدید همت گماشت تا مهرورزی و محبت و آزادی و عشق به انسانها در شاخسار درخت کهنسال آفریقایجنوبی به ثمر نشیند. بهراستی رمز جاودانگی ماندلا چیست و چه اکسیری گوهر وجود او را طلا و به اسطوره «غلبه عشق و از خودگذشتگی و خویشتنداری بر خصلتهای اهریمنی و انتقامجویی» تبدیل کرد؟ واژهها ناتوان از توصیف ویژگیهای این ابرمرد در کسوت سیاستمدار و رهبر سیاسی است، هرچند بر این باورم که ماندلا قبل از اینکه یک سیاستمدار و رهبر باشد، انسان بود و به انسانها عشق میورزید. ماندلا در اوج اقتدار و
محبوبیت به قدرت پشت کرد تا الگو و اسوه برای رهبرانی شود که خلعت حکومت را تنها بر تن خود زیبنده میبینند، آن را رسالتی بر دوش خود تلقی میکنند و برای بقای خود در قدرت به مصرحترین حقوق مردم خود پشت میکنند. ماندلا بر این باور بود که: «مردی که آزادی مرد دیگری را از او میگیرد، خودش اسیر تنفر و در پشت میلههای تعصب و کوتهاندیشی گرفتار است. من اگر آزادی فرد دیگری را از او میگیرم، واقعا آزاد نیستم و قطعا وضعیت من مشابه وقتی است که آزادی مرا از من گرفته باشند.» ماندلا با ترک داوطلبانه قدرت نشان داد که توصیفی که درباره سلف خود در کنگره ملی آفریقا «اولیور تامبو» کرده بود، مصداق شخصیت خود او است. «در تمثیل افلاطون در مورد فلزات، این فیلسوف انسانها را به سهگروه تقسیم میکند. طلا، نقره و سرب. الیور طلای خالص بود. تیزهوشی، گرمی، انسانیت، بردباری، سخاوتمندی، وفاداری بیدریغ و فداکاری. تمام وجود او طلا بود.» عبارت جاودانه «عفو کن ولی فراموش نکن» در کاخ باکینگهام انگلیس، بزرگترین حامی رژیم آپارتاید، وجه دیگر بارز ماندلا بود که در اوج غلیان احساسات سیاهپوستان این کشور چونان آبی بر آتش انتقام ریخته شد. برای ماندلا
ملکه اخلاق راهنمای سیاست بود و او این فضیلت را با خمیرمایه وجودش عجین کرده بود. این اکسیر بود که از ماندلا یک جوانمرد در سیاست ساخت تا جاییکه بهقول خود: «من حتی در زمان کودکی در شکستدادن رقبای خود طوری عمل میکردم که غرورشان جریحهدار نشود.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.