|

شیوه ماندلا؛ الگوی حل مخاصمات

معصومه ابتکار رییس . سازمان حفاظت محیط زیست

چندسال پیش در حاشیه اجلاس جهانی محیط‌زیست، در جمعی با حضور اسقف اعظم آفریقای‌جنوبی دزموند توتو، صحبت از نلسون ماندلا شد. اسقف «توتو» که خود سالیانی در زندان‌های رژیم «آپارتاید» گرفتار بود و به خاطر مبارزاتش مورد تقدیر قرار گرفت، جایزه «صلح نوبل» دریافت کرد. ماندلا توانست در فضای دوقطبی و پرکینه و نفرتی که میان سیاه‌ها و سفیدها به وجود آمده بود، «آپارتاید» و تبعیض‌نژادی را ساقط کند و کشور را نجات دهد.
آن هم در شرایطی که سفیدها، سیاهان را با حیوان هم‌ردیف می‌دانستند و سیاهپوست‌ها هم به‌خاطر ظلم‌هایی که دیده بودند از سفیدپوست‌ها نفرت داشتند. اسقف «توتو» که از نزدیک‌ترین دوستان ماندلا به‌حساب می‌آید درباره اقدام مهم برای عبور از روزگار تبعیض به سوی دوران برابری می‌گفت در پیروزی بر آپارتاید در مورد سفیدها تغییر رویکردها و نیز تحریم‌ها و فشارهای خارجی موثر بود. اما سیاهپوست‌ها به‌خاطر رنج‌ها و مشقت‌هایی که متحمل شده بودند برایشان بسیار سخت بود بدون گذر از تنش‌ها و درگیری‌های شدید یا اقدامات انتقام جویانه به زندگی مسالمت‌آمیز با سفیدها رضایت دهند. نقش ماندلا در اینجا نجات‌بخش بود که با صبر و رویکردهای مصلحانه، سیستم آپارتاید را به زانو درآورد و در کنار فضای جهانی ایجادشده مردمش را قانع کرد که در آرامش، «اصلاحات» در «قدرت» را پیش برند. نلسون ماندلا با ده‌ها سال استقامت و پایداری که 27 سال آن در زندان‌های رژیمی فاقد هرگونه اعتقاد به برابری انسان‌ها گذشت، وقتی فضای مذاکره فراهم شد، به ناچار و مدبرانه حتی با دادن برخی امتیازات به قدرتمندان و سرمایه‌داری سفیدپوست، برای کاهش تقابل‌ها تلاش کرد. بعدها کابینه ماندلا، هم سفیدپوست داشت، هم وزیر زن داشت و رییس قوه‌قضاییه‌اش نیز یک مسلمان بود. ماندلا حقوقدانی بود که تاکید داشت: «اول در دل خودم بخشیدم، بعد توانستم به دیگران بگویم که شما ببخشید.» او از مردمش خواست که «ببخشند، هرچند اگر فراموش نکنند». چنانچه خودش نیز فراموش نکرد و خانه‌اش تا آخرین روز حیاتش در «سووتو» قرار داشت؛ جایی که یادآور یکی از خونین‌ترین سرکوب‌های سیاهان در دوران تبعیض‌نژادی به‌شمار می‌رود. به این ترتیب ماندلا، الگویی از پایداری در عین صبوری، عدالت‌طلبی و مبارزه با ظلم و نژادپرستی شد و پس از آزادی و پیروزی نیز توانست الگویی از مصالحه و حل‌وفصل اختلافات در جامعه‌ای تشتت‌زده، آسیب‌دیده و فقیر ارایه دهد. شیوه‌های ماندلا می‌تواند سرفصلی در دروس دانشگاهی برای حل منازعات میان جوامع، افراد، گروه‌ها، کشورها و سطوح بین‌المللی متناسب با شرایط هر جامعه‌ای باشد. جمهوری اسلامی ایران به‌محض استقرار در سال 57 با دو رژیم قطع ارتباط کرد: یکی رژیم اسراییل و دیگری رژیم آپارتاید آفریقای‌جنوبی. وقتی در مراسم تودیعش از قدرت به نمایندگی از سوی آقای خاتمی حضور یافتم، ماندلا با احساس و صمیمیت فراوان و علاقه و امید نسبت به ایران صحبت کرد. او را که پیش از آن از نزدیک ندیده بودم، انسانی سرشار از انرژی مثبت و امید به آینده یافتم. ماندلا روزهایی را می‌گذراند که در اوج محبوبیت و به نام پدر ملت «مادیبا» داوطلبانه از قدرت کنار کشیده بود. درواقع یکی از دلایل محبوبیت روزافزون او در بین مردم نوع رویکردش به قدرت بود و اینکه خود داوطلبانه و با اصرار خودش از قدرت کناره‌گیری کرد. آن‌روز ماندلا از من خواست تا سلام گرم و ابرازعلاقه ویژه‌اش را به آقای خاتمی برسانم. بی‌گمان نلسون ماندلا از شخصیت‌های بی‌بدیل مصلح در جهان معاصر است که در سرزمین نفرت؛ توانست عشق و صلح بکارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.