|

بخشید و فراموش نکرد

علیشاه مولوی

نلسون ماندلا یک جمله معروفی دارد که می‌گوید: «آنچه را که تو با من کردی می‌بخشم اما فراموش نمی‌کنم». این برخورد انسانی و کاملا مدنی ماندلا با کسانی است که نابخردانه‌ترین رفتارها و برخوردها را با او داشتند. همیشه کسانی که در شأن انسان رفتار نمی‌کنند محو می‌شوند و در مقابل، رفتار و حتی گفتار انسان‌هایی مثل نلسون ماندلا به عنوان یک نماد باقی می‌ماند. چنین رفتاری می‌تواند در نوع خلاقیت شاعر و نویسنده هم نوعی نماد مقاومت به وجود بیاورد. شخصیت‌هایی از این دست همیشه در جهان تاثیر گذارند. چراکه برای آزادی و رفاه و مدنیت جامعه جهانی تلاش کرده‌اند. البته باید این تلاش را با توجه به شرایط اجتماعی و سیاسی هر دوران و منطقه و قدرتی که بر آن حاکم بوده ارزیابی کرد. باید دید حقوق انسان‌ها در آن جامعه چقدر رعایت شده و برخورد حاکمانشان با مفهوم انسانیت چقدر تخریبی و غیرانسانی بوده است. تمامی این مسایل جامعه جهانی را مجاب می‌کند که زیست انسان‌هایی مثل نلسون ماندلا را همواره رصد کند. هویت شخصیت‌های تاثیر‌گذاری مثل ماندلا به این دلیل بزرگ و قابل احترام است که هرگز به دنبال منیت نبوده‌اند. البته در این مورد ماندلا یک تفاوت اساسی با دیگران دارد و آن اینکه او در آستانه ورود جامعه جهانی به دوران پست‌مدرن ظهور کرده و به عنوان اولین رییس‌جمهور سیاهپوست اثبات نمادین بروز شرایط پسامدرن در شخصیت جهانی انسان را به نمایش می‌گذارد. یا به بیان بهتر فرمان پست مدرنیسم را در زبان سیاسی به اجرا می‌گذارد. در یک دوره ماندلا تصمیم داشت به ایران سفر کند و صفر قهرمانیان را ببیند که این نشان از شخصیت بزرگ او دارد. اما نکته اصلی اینجاست که چه اتفاقی می‌افتد که ماندلا از صفرخان جهانی‌تر می‌شود؟ دلیل اصلی‌اش این است که ماندلا فراحزبی حرکت کرد و متعلق به همه مردم و همه ایدئولوژی‌ها بود. کسانی هم که در ادبیات ایدئولوژی‌زده و دچار نگاه تک‌حزبی بوده‌اند شعرشان و اثرشان به ابتذال سیاسی کشیده شد و اینجاست که ما باید بین خلاقیت و سیاسی‌بازی فرق بگذاریم. کسانی که فریب سیاست‌بازان را خورده‌اند و با اعتبار پوچ دست به آفرینش هنری زده‌اند آثارشان به ندرت به جا مانده و در دل مردم جا گرفته است. اگر شاملو در دل یک ملت به عنوان شاعری فرامرزی و بی‌بدیل آشیانه کرده است دلیلش آن است که برای همه شخصیت‌های سیاسی و مبارزان آزادی شعر گفته است و این نشان می‌دهد که شاعری مردمی بوده و ماندلا هم به همین دلیل مردمی و همه‌گیر شده است. تحلیل سیاسی متفاوت ماندلا بود که او را ماندلا کرد و یک نوع مقاومت روشنگرانه را مورد ارزیابی و عمل قرار داد. او فهمید که جامعه‌اش نیاز به آفریقای روشنگر دارد نه یک آفریقای انقلابی. اما امثال صفرخان فاقد این تحلیل بودند و نگاهشان دیگر در جهان حاضر کارکرد ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.