|

درباره نمایشگاه مجسمه‌های قدرت‌الله عاقلی

پرهیز از پیچیدگی‌های فرمالیستی

فرید امین‌الاسلام

گالری طراحان آزاد به‌تازگی میزبان مجسمه‌های قدرت‌الله عاقلی بود؛ مجسمه‌هایی که برخلاف عادت ما از دیدن و تعریف مجسمه‌های معمول به مجسمه‌های «تعاملی» مشهور شده‌اند. در این نمایشگاه عاقلی بعد از دودهه فعالیت نشان می‌دهد که چگونه پویایی خود را حفظ کرده است و با آن ذهن جست‌وجوگرانه‌اش همیشه در پی راهی برای بیان خود بوده است. او بعد از دگردیسی‌های ذهنی از کارهای دکوراتیو و انتزاعی به جایی رسیده است که دیگر فرم در کارهایش حرف اول را نمی‌زند بلکه مفهوم و ایده‌های روایتگرش اهمیت یافته‌اند. عاقلی در این نمایشگاه که نام «مرگ تدریجی یک لبخند» را برای آن انتخاب کرده مانند نمایشگاه قبلی‌اش با نام «ونوس در سرزمین مصائب» به مفاهیم و روایات روزمره اجتماعی پرداخته و به روایت‌های صریح و بدون واسطه‌ای رسیده است که بیانگری ساده ولی عمیق دارد. این نمایشگاه شامل هفت مجسمه بود. اولین آنها سه لوستر بود که با پوکه‌های مستعمل تزیین شده بود به‌طوری‌که مخاطب وقتی زیر نور آن قرار گرفته و بالای سر خود را نگاه می‌کند خود را در معرض آماج گلوله‌هایی می‌بیند که از بالا بر او می‌بارد. کنایه صریحی از خشونتی که بر انسان معاصر می‌رود. از خشونت‌های اجتماعی گرفته تا خشونت‌های سیاسی. این اثر با ابعاد 72×51×51 (ارتفاع×عرض×طول) سانتیمتر و از جنس برنج و آبکاری‌شده با نورپردازی بهتر در گالری می‌توانست جلوه بیشتری پیدا کند که محدودیت‌های فضای گالری مانع آن شد. مجسمه تعاملی «دوچرخه و تقویم» با ابعاد 200×80×200 سانتیمتر و متریال آهن و مکانیک دوچرخه اثر دیگر نمایشگاه بود؛ سازه‌ای سرهم‌بندی‌شده شامل دوچرخه‌ای بدون چرخ و تقویمی که با رکاب‌زدن دوچرخه حرکت می‌کند. حرکت «درجای» مخاطب روی دوچرخه و در حال رکاب‌زدن و حرکت تقویم (تاریخ) همراه با تصاویری نمادین یک اثر کنایه‌آمیز سیاسی-اجتماعی است از تاریخ معاصر به مخاطب معاصر ایرانی. در این تقویم تصاویر مربوط به انقلاب اسلامی، آزادی خرمشهر، جشن صعود به جام‌جهانی98 و دوم خرداد رنگی است و بقیه تصاویر، سیاه‌وسفید هستند که خود این انتخاب حاوی پیامی سمبلیک است. این تقویم که از سال 1355 تا 1390 را شامل می‌شود، تاریخ معاصری را انتخاب کرده است که مخاطب با هر سنی و هر حافظه تاریخی‌ای که دارد می‌تواند با این اثر ارتباط نوستالژیکی برقرار کند. مجسمه دیگر دونیمه سردیس در کنار هم هستند. یکی مخاطب را به سکوت و دیگری به نشنیدن دعوت می‌کند. این اثر با متریال فایبرگلاس و آهن و الکترو مکانیک متحرک در ابعاد 136×35×80 سانتیمتر ساخته شده است. حرکت‌های نامنظم نیم‌دایره‌ای دارد و دعوت به نشنیدن و سکوت در عین حالی است که متحرک‌بودنش مخاطب را به حرکتی دعوت می‌کند بدون هیاهو، حرکتی عمیق همچون آتش زیر خاکستر. مجسمه چهارم، اثری است که از آهن و الکترومکانیک متحرک تلویزیون و ویدیو با ابعاد 121×48×57 سانتیمتر ساخته شده است. ویدیو آن فیلم «شیرین» کیارستمی است و الکترومکانیک آن برف‌پاک‌کنی روی صفحه تلویزیون که در حال پاک‌کردن اشک‌های هنرپیشه‌های زن فیلم شیرین است و دستانی در پایین سازه که فقط می‌چرخند و توانایی هیچ کاری را ندارند حتی پاک‌کردن اشک‌هایی که با برف‌پاک‌کن قرار است پاک شوند. این اثر روایت استیصال زن معاصر است که تلاش بی‌وقفه‌ای برای پیداکردن سهم خود از دوران معاصر دارد. دست در مجسمه دیگری از عاقلی نمود پیدا می‌کند؛ مجسمه‌ای که این‌بار تعاملی نیست. متریال آن برنز و پتینه براق و چوب و شیشه است با ابعاد 42×25×25. این اثر پیامی ساده دارد. دستی که از مچ قطع شده ولی از آن برگ‌هایی روییده که قرار است سبز باشند ولی طلایی رنگ شده‌اند. مجسمه ششم، مجموعه سه شتر بر چهار چرخ است، ساخته‌شده از آهن و فایبرگلاس و تابلو ال‌دی با ابعاد 124×47×174 سانتیمتر. این مجسمه تعاملی دیگری است که سه‌طبقه دارد و هرکدام را می‌توان به سه‌دوره تاریخی قبل از اسلام (ارابه و چرخ‌هایش)، بعد از اسلام (شترها) و دوران معاصر (تابلو ال‌دی با پخش سه‌سطر از شعر «آخر شاهنامه» مهدی اخوان‌ثالث. ما فاتحان قله‌های فخر تاریخیم/ شاهدان شهرهای شوکت هر قرن/ ما/ یادگار عصمت غمگین اعصاریم) تعبیر کرد. این اثر کنایه‌ای از تاریخ التقاطی و در عین حال تفکیک‌ناپذیر ایرانی معاصر است که راه پرپیچ‌وخم مدرنیته را طی می‌کند. آخرین مجسمه زن و گربه ملوس از جنس فایبرگلاس و آهن آبکاری‌شده و ال‌سی‌دی ویدیو با ابعاد 110×40×42 سانتیمتر است. این مجسمه با سبک روکوکویی است و اشاره دارد به زندگی دوگانه امروزی. قدرت‌الله عاقلی در این نمایشگاه به سمت ترکیب فرم‌های انتزاعی با آیکون‌های روایی مانند کُره و شراره‌های آتشین نرفته و از تلاش برای دستیابی به پیچیدگی‌های فرمالیستی پرهیز کرده است. عاقلی در این نمایشگاه به روایت التقاطی از تاریخ معاصر خود و آدم‌های پیرامونش پرداخته و بدون موضع‌گیری و با صراحت کامل آن را بازگو می‌کند. بی‌شک این نمایشگاه گامی بلند و موفقیت‌آمیز در کارنامه این هنرمند کهنه‌کار است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.