|

ابعاد توافق هسته‌ای

سیدصادق حقیقت . استاد دانشگاه

توافق هسته‌ای ایران و «1+5» که در سوم آذر حاصل شد، از جهات و زوایای مختلف قابل تحلیل است: 1- بدون شک، توافق فوق‌الذکر یک پیروزی بزرگ برای ملت ایران محسوب می‌شود. از سویی دیگر، این پیروزی را باید مرهون تلاش‌های تیم مذاکره‌کننده دانست. مهم‌ترین دستاورد دولت یازدهم تا این زمان توافق هسته‌ای با کشورهای غربی است؛ مساله‌ای که رییس‌جمهور محترم در گزارش صدروزه خود بر آن تاکید کرد. دولت این پیروزی را مدیون نظر مساعد رهبری و حمایت‌های بی‌شایبه ایشان است، چیزی که اصلاح‌طلبان تا حد زیادی فاقد آن بودند. 2- بر اساس مدل بازی‌ها در علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، برخی بازی‌ها با «حاصل‌جمع صفر» و برخی با «حاصل‌جمع مثبت» هستند. توافق هسته‌ای مزبور با «حاصل‌جمع مثبت» بود؛ و به همین دلیل، وزیرخارجه کشورمان از قبل تاکید کرد: «یا همه می‌بریم یا همه می‌بازیم»! ایران از این جهت سود کرد که از چالش اقتصاد داخلی و بحران‌های خارجی (به شکل موقتی) رهید؛ البته، باید در مجموع دید ایران چقدر برای کل این پروژه هزینه کرد و چه چیزهایی به دست آورد. غرب هم از این جهت نفع برد که بعد از تحمیل یک دوره فرسایشی و طاقت‌فرسا بر ایران، بدون دادن هزینه‌های جنگ توانست به اکثر خواسته‌های خود، از جمله مطمئن‌شدن از صلح‌آمیزبودن پروژه هسته‌ای ایران، برسد. 3- توافق هسته‌ای تمرین جناح‌ها و نهادهای مختلف برای اجماع بر سر «منافع ملی» جمهوری‌اسلامی‌ایران بود. کشور اسلامی ایران در قالب «دولت- ملت» مدرن تعریف و هر دولت- ملتی با منافع ملی خود شناسایی می‌شود. کشورهای پیشرفته هرگز رقابت‌های جناحی را بر منافع ملی ترجیح نمی‌دهند؛ و به همین دلیل است که می‌بینیم بین سیاست خارجی دموکرات‌ها و جمهوریخواهان تفاوت چندانی وجود ندارد. ما نیاز به تمرین‌های زیادی داریم تا بفهمیم که برای «صلاح ملک» به تعبیر قدما و «منافع ملی» به تعبیر مدرن، باید جانفشانی کنیم و منافع حزبی و جناحی خود را تحت‌الشعاع قرار دهیم. در سیاست خارجی اگر اختلاف‌ساز وجود دارد، در مجموع باید یک سمفونی نواخته شود. 4- مخالفان داخلی این توافق سه گروه اصلی بودند: اول برخی اصولگرایان رادیکال که نمی‌خواستند این پیروزی به نام دولت اعتدال ثبت شود؛ دوم افراد و نهادهای تجارت‌پیشه‌ای که با این توافق منافع اقتصادی خود را در خطر می‌دیدند؛ و سوم کسانی که به شکل ایدئولوژیک به اهداف جمهوری‌اسلامی‌ایران می‌نگریستند؛ و شاید صادقانه نگران به مخاطره‌افتادن آرمان‌های انقلاب بودند. مواضع داهیانه رهبری انقلاب درخصوص حمایت از تیم مذاکره‌کننده و توافق انجام‌شده به نق‌های ناصادقانه گروه اول و دوم و نگرانی صادقانه گروه سوم پاسخ مناسب و درخور داد. 5- مخالفان خارجی این توافق نیز دو دسته بودند: اول اسراییل که به شکل ایدئولوژیک، سودای کشاندن ایران به جنگ را در سر می‌پروراند و همواره، از هیچ کوششی برای شعله‌ورکردن درگیری نظامی دریغ نمی‌ورزد. شاید بتوان جناح «بندر بن‌سلطان» در عربستان‌سعودی را نیز در همین گروه قرار داد. دوم کشورهایی که از نظر اقتصادی در دوران تحریم‌ها به ایران نزدیک شده بودند؛ و به‌خاطر شرایط خاص ایران، سودی دوچندان می‌بردند. بدون شک، اینگونه کشورها نیز می‌خواستند این توافق سر نگیرد تا به سود حداکثری خود برسند. 6- این توافق صرفا «اتمی» است؛ و الزاما، تمامی روابط خارجی ایران با غرب را پوشش نمی‌دهد. هرچند؛ بدون تردید با این کلیت، بی‌ارتباط هم نیست. عادی‌شدن روابط ایران و غرب، مخالفان و موانع جدی داخلی و خارجی دارد. 7- این توافق به انتظارات مردم ایران پاسخ مثبت داد و امیدهای تازه‌ای را در دل مردم زنده کرد. به همین دلیل، مردم از بلاتکلیفی در اقتصاد و تولید بیرون خواهند آمد؛ و انشاءالله شاهد خروج از رکود داخلی خواهیم بود. البته، این هم نوعی خامی است که احساس کنیم همه مسایل و مشکلات موجود، با این توافق حل شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.