|

درسگفتارهای پاییزه موسسه پرسش

تاریخ نقد اقتصاد سیاسی

موسسه پرسش در ادامه درسگفتارهای پاییزه خود به «روایت تاریخی نقد اقتصاد سیاسی» می‌پردازد. در این درسگفتارها پرویز صداقت می‌کوشد ﺑﺎ ﻣﺮور ﺑﺮ ﭼﻨﺪ ﺳﺪه ﺗﺤﻮل اﻗﺘﺼﺎد، ﺳﻨﺖ‌ﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳـﻲ را ﺑـﺎزﺧﻮاﻧﻲ و در مقابل ﻧﻈﺮات اﻗﺘﺼﺎد دانشگاهی، دیدگاه‌های اﻗﺘﺼﺎد دﮔﺮاﻧﺪﻳﺶ را ﻣﻌﺮﻓﻲ کند. در خلاصه درس این جلسات آمده است: «دانشگاه گلاسکو، جایی که آدام اسمیت در آن دارای کرسی منطق و فلسفه اخلاق بود، در سال تحصیلی 98-1997، دپارتمان اقتصاد سیاسی خود را به دپارتمان اقتصاد تغییر نام داد. شاید این تغییر نام بسیار دیرهنگام بود چراکه اغلب دانشکده‌های اقتصاد دهه‌ها و بیش از یک سده است که به‌اصطلاح «علم اقتصاد» را جایگزین «اقتصاد سیاسی» کرده‌اند. در حقیقت، این تحول از نیمه دوم قرن نوزدهم و در پی تحولاتی رخ داد که به‌دنبال چیرگی گفتمان نوکلاسیک‌ها در اقتصاد دانشگاهی پدیدار شد. اما اﻳﻦ، یک تغییر ﻧﺎم ﺻﺮف ﻧﻴﺴﺖ، ﻧﻤﺎدی از دﮔﺮدﻳﺴﻲ ﻳﻚ ﻋﻠﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ. به باور جریان غالب در اقتصاد، ﺑﺮﺧﻼف ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻛﻪ از ﺗﻨﻮع ﭘﺎراداﻳﻢ ﺑﺮﺧﻮردارﻧـﺪ، ﻋﻠـﻢ اﻗﺘﺼـﺎد، پارادایمی کم‌وبیش منحصربه‌فرد دارد که مبتنی بر فلسفه ﻟﻴﺒﺮاﻟﻴﺴﻢ اﺳﺖ و ﺑﺮ اﺳﺎس آن و ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‌ای از ﻣﻔﺮوﺿﺎت ﻧﻈﺮی ﺑﻨﻴﺎدی ﻣﻲ‌ﻛﻮﺷﺪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪلﺳﺎزی رﻳﺎﺿﻲ واﻗﻌﻴﺖﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی را ﺗﺒﻴﻴﻦ ﻛﻨﺪ.» این درسگفتار دوشنبه‌ها ساعت 19-17 برگزار و در آن ﻃﻲ ﭼﻬﺎر ﻧﺸﺴﺖ ﻧﺨﺴﺖ اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ ﭘﻴﺶ از ﻣﺎرﻛﺲ معرفی می‌شود و در پرتو تکامل نهادها و صورت‌بندی‌های اقتصادی ﭘﻴﺸﮕﺎﻣﺎن اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﻣﻬﻢ‌ﺗﺮﻳﻦ ﻧﻈﺮات آنها ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣـﻲ‌ﺷـﻮد. ﻫـﺪف، معرفی ریشه‌های ﻓﻠﺴﻔﻲ اﻗﺘﺼﺎد ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﻜﻮﻳﻦ اﻳﻦ ﻋﻠﻢ اﺳﺖ ﺗـﺎ در ﭘﺮﺗـﻮ آن زمینه لازم برای معرفی اﻗﺘﺼـﺎد ﺳﻴﺎﺳـﻲ ﻣﺎرﻛﺴـﻲ فراهم شود. در ادامه، روش‌شناسی و ﻋﻨﺎﺻﺮ اﺻﻠﻲ اﻗﺘﺼﺎدﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﺎرﻛﺲ معرفی می‌شود و مورد بحث قرار می‌گیرد. علاوه بر معرفی دستگاه نظری مارکس در حوزه اقتصاد سیاسی، مفاهیم اصلی اقتصاد سیاسی مارکسی موضوع بررسی و شناسایی است. در این چارچوب، تلاش می‌شود به‌طور خاص، درباره موضوع بحران اقتصادی از منظر اقتصادشناسی مارکسی بحث شود. شهر و چرخش فضایی «جامعه‌شناسی شهر تهران: شهر و چرخش فضایی» درسگفتاری است که در دوره پاییزه موسسه پرسش با تدریس ابراهیم توفیق برگزار می‌شود. در رویکرد غالب، جامعه‌شناسی (شهر)، امر اجتماعی را از منظری غایت‌شناختی و بر اساس فهمی خطی از زمان، موضوع بررسی «تاریخی» قرار می‌دهد و فضا را همچون «ظرفی» تصور می‌کند که به‌طور پیشینی شرایط امکان «مظروف»، یعنی امر اجتماعی را رقم می‌زند. در این رویکرد، بر اساس فهمی از فلسفه استعلایی کانت، زمان و فضا، پیشینی‌هایی تلقی می‌شوند که تجربه، ادراک و شناخت مفهومی (علمی) مشروط به آنهاست. اگر از دهه‌های پایانی قرن نوزدهم در «نقد خرد تاریخی»، مفهوم کانتی زمان پروبلماتیک می‌شود و امکان شکل‌گیری علوم اجتماعی تاریخی- تفهمی را در مرزبندی با علوم طبیعی به وجود می‌آورد، از دهه80 قرن بیستم، این مفهوم فضا است که در آنچه «چرخش فضایی» نام گرفته است، به چالشی جدی کشیده می‌شود. بر اساس این رویکرد، فضا ظرفی نیست که به‌طور پیشینی و بیرونی حدود و ثغور امر اجتماعی را تعیین می‌کند، بلکه خود محصول و مقوم روابط اجتماعی است. چرخش فضایی تنها از این طریق حاصل نمی‌شود که فضا را موضوع تامل قرار دهیم، بلکه مستلزم «فضایی اندیشیدن» و مفهوم‌پردازی فضایی امر اجتماعی است. هدف از این دوره، از سویی بازخوانی تاریخ اندیشه جامعه‌شناختی از منظر «چرخش فضایی» است و از دیگر سو نشان‌دادن موانعی است که جامعه‌شناسی را از فضایی اندیشیدن بازمی‌دارد.. اما این دوره همچنین هدفی کاربردی را دنبال می‌کند. تلاش بر این است تا با توجه به مورد کلانشهر تهران، گامی در جهت تدوین یک جامعه‌شناسی شهری برداشته شود که فضایی‌اندیشیدن را مبنا قرار می‌دهد. این درسگفتار سه‌شنبه‌ها ساعت 19-17 در موسسه پرسش برگزار می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.