سعودیها از چه میترسند؟
جان هانا . ترجمه: فرنگیس بیات
آگاهان و سیاستگذاران موضوع نگرانکننده مهمی را درباره پرونده هستهای ایران فراموش کردهاند: تاثیرگذارترین نتیجه توافقنامه ژنو این نیست که ایران به توان هستهای نظامی دسترسی نخواهد داشت، بلکه این است که ما چندان از عربستان در همین مورد مطمئن نخواهیم بود. درواقع، خطر مسابقه تسلیحاتی در خاورمیانه آن هم به شکل جدی تازه شروع شده است و شاید چشمانداز آتی اختلافها، رنگی اتمی به خود بگیرد. دو جنبه از بحث فوق بهطور خاصی عربستان را مطمئن کرده است که خطر ایران اتمی به آنها بیش از هر زمان دیگری نزدیک است. اول، امتیاز پیشدستانهای که براساس توافق موقت ژنو تا رسیدن به راهحل جامع به ایران داده شده است: براین اساس ایران میتواند با حفظ توانمندی دایمی، غنیسازی اورانیوم را ادامه دهد. با بستن یک چشم و بدون توجه به توضیحاتی کافی برای متحدان کلیدی آمریکا که باور دارند حیات ملی آنها تنها در صورت برقراری توازن در منطقه ادامه مییابد، به نظر میرسد ایالاتمتحده در مورد پنج قطعنامه لازمالاجرای قانونی و درازمدت شورای امنیت مصالحه کرده است. اگر سعودیها نیاز به هرگونه تاییدی داشتند، در یک ماه گذشته کرسی شورای امنیت را رد
نمیکردند. موضعگیری جدید آمریکا نه تنها این شورای امنیت را بیاعتبار نمیکند بلکه برای منافع اصلی عربستان هم خطرناک جلوه میکند. دوم اینکه در «توافقژنو» پیشنهاد شده است که «توافقجامع» دارای محدودیت زمانی باشد و این به آن معناست هر محدودیتی که عملا و هماکنون بر برنامه هستهای ایران اعمال میشود دایمی نخواهد بود. پیامد این گزاره کاملا روشن است: در یک بازه زمانی قابل مذاکره -مثلا سه، پنج یا 10سال - رژیمهای بینالمللی تحریم برچیده خواهند شد و جمهوریاسلامی بدون هیچگونه تغییری از حقوق مشابه در چارچوب «انپیتی» برخوردار خواهد شد. این گواهینامه از نظر سعودیها غیر قابل تحمل است چرا که به هر حال ایران روزی به برنامه هستهای در مقیاسی صنعتی مجهز میشود. اگر ایران هم این مسیر را انتخاب کند به کشوری مثل ژاپن تبدیل میشود که دارای توانمندی بالای غنیسازی اورانیوم و فرآیند پلوتونیوم است.
اما میدانیم ایران، ژاپن نیست. هم اوباما این را میداند و هم سعودیها این را میفهمند. البته دغدغههای سعودیها فراتر از چارچوبهای توافق هفته گذشته است. برای ریاض پیشرفت هستهای ایران بسیار خطرناک است و آن را پروژه گستردهای در راستای تغییر نظم کنونی منطقه در خاورمیانه در جهت استیلای تهران ارزیابی میکنند. بیثباتسازی و تضعیف عربستان چیزی است که نزد سعودیها در زمره ملاحظات خطرناک درک میشود. دغدغه دیگرعربستان - درست یا نادرست - این است که توافق با ایران دغدغههای این کشور را نادیده میگیرد و این توافق خواست ایران را برای تبدیلشدن به «قدرت بزرگ منطقه» تقویت میکند و آن را مشروعیت میبخشد. همانطور که آمریکا در سوریه به نوعی به بشار اسد میدان داد، سعودیها در هراسند که اینبار نیز توافق با ایران به خواست درازمدت ایران برای برتری منطقهای میدان دهد.
سعودیها میترسند که این برتری ایرانی تا مکه و مدینه هم امتداد پیدا کند. باید گفت که «پارانویید» سعودیها درباره قربانیشدنشان به واسطه امضای توافقنامهای میان تهران- واشنگتن چیز تازهای نیست. اما واقع امر این است که امروز سعودیها با احتیاط، محیط اطراف خود را زیر نظر دارند و بر این باورند که امروز بیش از هر زمان دیگری درباره دغدغههایشان محق هستند. آنها فکر میکنند که دولت اوباما در مورد مهمترین دغدغه آنها بیتفاوت و در بدترین حالت ممکن آشکارا در تقابل با آن بوده است.
در ذهن سعودیها یک الگوی بسیار روشن و خطرناک در حال شکلگیری است؛ اینکه آمریکا در حال فروختن متحدان قدیمی و حتی خیانت به آنهاست. آنها گوش به زنگ نتانیاهو هستند و بر این باورند که حتی اسراییل - جدیترین دوست آمریکا در منطقه- دیگر امن نیست و از اینکه آمریکا آن را در توافق با تهران تنها گذاشته، شگفتزده هستند. به چه عبارتی باید گفت، در واقع آمریکا آنها را «پیچانده» است. نمیدانم در عربی چه واژهای برای «پیچاندن» به کار میبرند.
عربستان بیش از هر زمان دیگری متقاعد شده است که یک تلاش منظم برای کاهش حضور آمریکا و درگیریهایش در مناقشات منطقه و کمکردن نقش و رهبری واشنگتن و نهایتا... عقبنشینی آمریکا وجود دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.