|

سلطان در سایه

هانا کوزلووسکا . ترجمه: سحر طلوعی

هفته‌های گذشته چشم جهانیان به هتل مجلل ژنو بود که از آن خبر توافق هسته‌ای ایران و مذاکره‌کننده‌های غربی بیرون بیاید. اما واقعیتی که باعث قطعی‌شدن نتیجه مذاکرات شد، در فاصله سه‌هزارکیلومتری (کمی بیشتر) در مسقط پایتخت عمان رخ داد؛ جایی که سلطان قابوس، پادشاه عمان و دیپلمات‌های آمریکایی و ایرانی از سال 2011 گفت‌وگوهای محرمانه و دوجانبه برای رسیدن به توافق هسته‌ای را شروع کرده بودند. این مذاکرات محرمانه در این سطح فعالیت‌های دیپلماتیک را در یک‌ماه اخیر بسیار ارتقا داد. شاید «محرمانه»بودن این توافق مهم خیلی غافلگیرکننده نباشد، اما اینکه بدانیم توافق هسته‌ای با میانجیگری چه کسی رخ داده حتما غافلگیر‌کننده است. سلطان قابوس کیست؟ روبرت کاپلان برای فارین پالیسی نوشته او، سلطان قابوس شناخته‌شده‌ترین و مطلع‌ترین رهبر در جهان عرب است. این رهبر کم‌نظیر جهان عرب، نقشش را کاملا آرام انجام می‌دهد و شایسته رهبری ملت کوچکش در خاورمیانه است. او آنگلوفیل (علاقه‌مند به انگلیس) و در بریتانیا و در مدرسه نظامی «سندهرست» تحصیل کرده است. سلطان قابوس قبل از تحصیل در مدرسه نظامی سندهرست، در ارتش بریتانیا خدمت کرده است. قابوس هشتمین نسل از بنیانگذاران خاندان سلطنتی عمان است. او بعد از کودتای بدون خونریزی علیه پدرش در سال 1970، در راس قدرت عمان قرار گرفت و برای نقش‌آفرینی تاریخی در جهان آماده شد. ازجمله اینکه او با آمریکا روابط بسیار نزدیک و صمیمانه برقرار کرد. بر اساس اسناد فاش‌شده ویکی لیکس می‌توان گفت او حتی در سال 2009 نیز پیشنهاد برگزاری دیدارهایی برای رفع اختلاف میان آمریکا و ایران را به‌شرط محرمانه‌بودن ارایه کرده است. واضح است که دیپلمات‌های آمریکایی پیشنهاد سلطان قابوس را قاپیدند، اما اینگونه نشان دادند که با دست پس می‌زنند و با پا پیش می‌کشند. به‌هرحال این پیشنهاد در ژنو تاثیر‌گذار شد و مسیری را که شاید توسط سیاستمداران کم‌نام‌ونشان به بیراهه می‌رفت و شکست می‌خورد، به مقصد رساند. نمونه خوب دیگری که برای نشان‌دادن نقش سلطان قابوس می‌توان به آن اشاره کرد، مربوط است به اتفاقی که در سال 2011 در ایران رخ داد و منجر به آزاد‌شدن سه آمریکایی دستگیرشده در خاک ایران شد. سلطان قابوس کسی بود که به‌خوبی تاثیر گذاشت و بهترین نتیجه را به‌دست آورد. درباره مسایل هسته‌ای ایران و غرب می‌شود گفت بازهم این سلطان قابوس بود که پیش از تابستان امسال فعالیت خود را شروع کرد. گفت‌وگوهای میان ایران و آمریکا ابتدا با حضور دیپلمات‌های سطح میانی در ماه مارس آغاز شد و بعد توسط مقامات بلندپایه طرفین که توسط اوباما دستچین و انتخاب شده بودند، ادامه پیدا کرد. سلطان قابوس مردی ریزاندام و ریزنقش با ریشی سفید و تنک است که با ملاحظات و حسابگری‌هایش در سیاست خارجی شناخته می‌شود. در جهانی که یک‌سویش ایران و در سوی دیگرش آمریکا قرار گرفته‌است، گویی که در رینگ بوکس هستند، عمان کشوری بی‌طرف است که همواره با لبخند در قاب عکس حاضر می‌شود. حالا فرقی نمی‌کند در این قاب عکس کنار رییس‌جمهور ایران، حسن روحانی قرار بگیرد، یا در کنار وزیر امورخارجه سابق ایالات متحده یعنی هیلاری کلینتون باشد. در سال 1979 این عمان بود که به‌عنوان تنها کشور عرب، پیمان صلح میان اسراییل و مصر را به رسمیت شناخت و در همان سال طی معاهده‌ای با آمریکایی‌ها تعدادی از کشتی‌های جنگی آمریکایی را برای ارتش عمان در اختیار گرفت. اما با وجود همه این روابط گرم و صمیمانه با آمریکا، سلطان قابوس همواره ارتباطش را با ایران حفظ و سعی کرده از وضعیت میانجی خارج نشود. او در طول سلطنت 43ساله‌اش کشوری مدرن و با نظام آموزشی قوی و مجهز تدارک دیده است و برای توجه به حقوق زنان و گسترش آن نیز تلاش‌هایی کرده است. اما در قبال روزنامه‌نگاران، آزادی بیان خیلی روی خوش نشان نمی‌دهد. آزادی‌های سیاسی در عمان در محدودترین وضعیت خود قرار دارد. سلطان قابوس 73ساله و بعد از زندگی کوتاه متاهلی با دختر عمویش در حال‌حاضر مجرد است و هیچ وارثی ندارد. مشکلی که عمان در آینده با آن روبه‌رو خواهد شد، دوران بعد از سلطان قابوس است. سلطانی بدون وارث.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.