|

دستاوردهای توافق «ژنو»

علیرضا مردمی

مذاکرات هسته‌ای در دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی، اگرچه عمری کوتاه دارد، اما دستاوردهای بزرگی داشت. تغییر نگاه تیم مذاکره‌کننده و درک دیپلماتیکی‌ که این تیم و به‌خصوص مسوول آن، محمدجواد ظریف از مذاکرات داشت، باعث شد آنچه در دوره قبل غیرممکن می‌نمود، ممکن شود و برای موضوعی که به نظر می‌رسید در تقابل و رویارویی به «بن‌بست» منجر شده، راه تازه‌ای باز شود. علاوه بر توافق ژنو، دستاوردهای دستگاه دیپلماسی دولت حسن روحانی به قرار زیر است:. 1- سفر روحانی، ظریف و هیات همراه به نیویورک و تلاشی که در حاشیه اجلاس سازمان ملل‌متحد برای تنش‌زدایی و سست‌کردن پایه‌های دیوار بی‌اعتمادی که میان مردم دو کشور ایران و آمریکا صورت گرفت، از سرگرفتن دوباره تلاشی بود که در زمان ریاست‌جمهوری سیدمحمد خاتمی آغاز شده بود. خاتمی با طرح ایده «گفت‌وگوی تمدن‌ها» چهره صلح‌طلب و منطق‌مدار ایرانیان را در سطح دنیا معرفی کرد و به‌خصوص مصاحبه او با تلویزیون سی‌ان‌ان نیز نقش فراوانی در بهبود چهره ایران در افکار عمومی آمریکا داشت که تحت تبلیغات رسانه‌های عمدتا صهیونیستی دیدگاهی نادرست درباره ایران و مردمش داشتند. همچنین موضع‌گیری و سخنرانی وی علیه واقعه ۱۱سپتامبر نه‌تنها توانست ایران را از تیررس حملات آمریکا پس از آن حملات تروریستی دور کند، بلکه باعث شد جهان غرب نیز توان درک تفاوت‌های ماهیت نگاه آرمانی ایران با بنیادگرایی گروه‌هایی چون القاعده و دیدگاه‌های ظاهرا دینی کشورهای مرتجع منطقه را پیدا کند. تلاش‌های خاتمی می‌توانست به نتایج مطلوبی برسد که متاسفانه بعضی از تندروی‌ها و کوته‌نظری‌های سیاسی و جناحی مانع آن شد و نهایتا با قدرت‌گرفتن محمود احمدی‌نژاد و نحوه رفتار و گفتاری که او در طول هشت‌سال زمامداری خود به‌کار گرفت، باعث شد همه ساخته‌های خاتمی ویران شود. برخی مشکلات مانع از آن می‌شد که دو طرف بتوانند به‌طور مستقیم و بدون نیاز به واسطه‌هایی که منافع خود را در این میان دنبال می‌کنند، با هم سخن بگویند. این مشکلی بود که خاتمی داشت و احمدی‌نژاد هم آنقدر توان دیپلماتیک نداشت که بتواند به‌طور موثر در این خصوص اقدامی داشته باشد؛ او به‌کارهای نمایشی چون نامه‌نوشتن به جورج بوش و سخنرانی‌ها و گفت‌وگوهای عجیب در نیویورک پرداخت که نهایتا هیچ فایده‌ای نداشت. با این سابقه بود که حضور روحانی و ظریف در نیویورک و در ادامه حضور جان کری در مذاکرات هسته‌ای نشان داد که امکان گفت‌وگوی متقابل وجود دارد و اگرچه دولت بعد از سفر نیویورک مورد هجمه‌های فراوان قرار گرفت، اما نهایتا امروز در وضعیتی قرار گرفته‌ایم که حساسیت‌ها کاهش یافته و حضور جان کری در مذاکرات حساسیت‌برانگیز نیست و تقریبا همه فهمیده‌اند که اگر دو مقام ایرانی و آمریکایی پشت یک میز بنشینند هیچ لطمه‌ای به استقلال کشور وارد نمی‌شود، بلکه محتوای مذاکرات و نتیجه حاصل از آن است که می‌تواند معیار ارزیابی هر مذاکره‌ای باشد. این موضوع همچنین می‌تواند مقدمه‌ای بر تخریب دیوار بلند بی‌اعتمادی باشد که بین ایران و آمریکا برافراشته شده و در قبال زیان‌هایی که دو کشور به همین علت می‌بینند، کشورهای دیگر جز ایران و آمریکا از آن منفعت می‌برند. 2- موفقیت بزرگ دیگر تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در طول سه‌ماه گذشته این بود که این مذاکرات نگاه افکار عمومی دنیا به‌خصوص غرب را نسبت به مواضع ایران در موضوع مذاکرات 180درجه تغییر داد. برای درک بهتر این واقعیت بد نیست نگاهی به اخبار و تحلیل‌های رسانه‌های غربی به‌عنوان منبع اصلی شکل‌گیری تصور و نگاه افکار عمومی غربی‌ها نسبت به ایران داشته باشیم: در دوره برگزاری مذاکرات به سرپرستی سعید جلیلی عمدتا تبلیغات رسانه‌ای غرب- صرف‌نظر از درستی یا نادرستی- بر این پایه قرار داشت که کشورهای 1+5 به‌دنبال شکل‌گیری توافقی پایدار هستند و این تیم مذاکره‌کننده ایران است که در این مسیر قرار نمی‌گیرد. آنها دایما تبلیغ می‌کردند که بسته پیشنهادی به ایران داده‌اند و ایران باید «پاسخ شفاف» دهد و نمی‌دهد، آنها تبلیغ می‌کردند که ایران توان «اعتمادسازی» ندارد و برای همین مذاکرات در مقاطع مختلف بدون هیچ توضیحی متوقف می‌شد یا حداکثر توافق این بود که وقت مذاکرات بعدی مشخص می‌شد. اما در طول سه‌ماه گذشته و به‌خصوص در طول سه دور مذاکرات در ژنو اخبار و تحلیل‌ها چیز دیگری بود؛ اولا تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران توان حضور رسانه‌ای و تاثیرگذاری در این فضا را داشت. ثانیا موضع و رفتار ایران به‌گونه‌ای بود که عموم رسانه‌های غربی مشکلات در عدم توافق را نه به ایران، بلکه به رفتار غربی‌ها نسبت می‌دادند، مثلا مخالفت فرانسه با توافق در دور قبلی مذاکرات و موضع‌گیری‌های تند اسراییلی‌ها در قبال توافقات، کاملا این تصور را که ایران در مقابل توافق قرار گرفته را رفع کرد و نشان داد که اگر توافقی شکل نمی‌گیرد به خاطر اختلاف‌نظر غربی‌ها و فشار لابی صهیونیستی است. این دستاورد حاصل تسلط مذاکره‌کنندگان بر تاکتیک‌های دیپلماتیک و استفاده درست از فضای گفت‌وگوهای بین‌المللی در جهت منافع ملی بود؛ چیزی که متاسفانه تیم مذاکره‌کننده قبلی از آن غافل بود. 3- دستاورد دیگری که مذاکرات هسته‌ای سه‌ماه اخیر داشته بازگشت فضای اعتماد عمومی به دولت و شکل‌گیری جو روانی مثبت در جامعه است. متاسفانه در دولت قبلی جو روانی حاکم بر جامعه به‌گونه‌ای بود که بیشتر اخبار منفی را رصد می‌کرد و به آن واکنش اجتماعی- اقتصادی نشان می‌داد. در طول مذاکرات جلیلی- اشتون، هیچ‌گاه اخبار مذاکرات، تاثیر مثبت چندانی بر بازار نگذاشت ولی هرگونه خبر یا حتی شایعه در خصوص عدم توافق یا رویارویی بیشتر ایران و غرب، چنان بر مردم اثر می‌گذاشت که بلافاصله بازارهای مختلف دستخوش نابسامانی قرار می‌گرفت. خوشبختانه در سه‌ماه گذشته این وضعیت کاملا تغییر کرده و روزگاری شده که مردم نه‌تنها به هر خبر مثبتی واکنش نشان می‌دهند، بلکه چشم‌انداز مردم برای آینده مثبت است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.