|

پیشرفت علمی، پیامد لغو تحریم

علی عباسپورتهرانی . استاد دانشگاه صنعتی‌‌شریف

کاهش تحریم، علاوه بر همه پیامدهایی که در زمینه اقتصادی و اجتماعی دارد، می‌تواند به پیشرفت علمی ایران نیز بسیار کمک کند. غرب زمانی به دلیل پیشرفت علمی ما در همه زمینه‌ها و از جمله پیشرفت علمی در زمینه فناوری هسته‌ای، بسیار نگران بود به همین دلیل کشورهای غربی همه سعی‌شان را می‌کردند که همه راهکارهای ممکن برای دسترسی ما به فناوری هسته‌ای را مسدود یا دست‌کم سرعت ما در این مسیر را آهسته کنند. البته باید در نظر داشت که غربی‌ها نمی‌توانستند مانع پیشرفت علمی ما شوند، اما دست‌کم می‌خواستند با شیوه‌هایی، در این مسیر مشکلاتی را پدید آورند. یکی از روش‌های کندکردن رشد علمی، بستن راه‌های ارتباط‌های علمی بود، برای مثال چاپ مقالات ما را در نشریات علمی محدود کردند که البته این کارشان هم ضربه‌ای به خودشان بود زیرا از دستاوردهای علمی دانشمندان ما محروم می‌شدند. در کنار اینها فروش تجهیزات پیشرفته به کشور ما را نیز ممنوع کردند. حتی تجهیزات صنعتی را که کاربرد تحقیقاتی نداشتند، به این بهانه که کاربرد دوگانه دارند و هم در زمینه صنعتی و هم در زمینه تحقیقات پیشرفته کاربرد دارد، ممنوع کردند. خلاصه آنکه از همه راهکارها برای کندکردن پیشرفت ما استفاده کردند. علاوه بر این، دانشگاه‌های برتر ما مانند دانشگاه صنعتی‌شریف را در فهرست تحریم‌ها قرار دادند که با هدف کندکردن سرعت پیشرفت تحقیق‌های علمی انجام می‌شد. البته تحقیقات دانشمندان ما همچنان ادامه داشت که همین موضوع بیانگر این است که در این روزگار، کشوری نمی‌تواند مانع پیشرفت‌های علمی کشور دیگر شود. به همین دلیل ما توانستیم در برخی زمینه‌ها، مانند فناوری هسته‌ای یا سلول‌های بنیادی یا نانوتکنولوژی مقام‌های بسیار خوبی در جهان به‌دست آوریم. اما اکنون که این توافق صورت گرفت و تحریم‌ها تا حدودی لغو شد، می‌تواند در سرعت‌بخشیدن به تحقیق‌های علمی کمک کند. یکی از پیامدهای توافق‌های اخیر در زمینه‌های علمی، این است که می‌تواند ارتباط‌های مجامع علمی ایران و کشورهای دیگر را آسان‌تر کند. طبیعی است که آسان‌ترشدن ارتباط‌های علمی، در پیشرفت علمی ما موثر است. اکنون با چاپ بیشتر مقالات دانشمندان ایرانی در نشریات علمی، پتانسیل علمی دانشمندان ما بالاتر می‌رود و دانشمندان ما می‌توانند دستاوردها و توانمندی‌های خود را به جامعه علمی جهانی نشان دهند. لغو تحریم‌ها در بعد دیگر می‌تواند دسترسی جوانان ما را به دانشگاه‌های معتبر در کشورهای برتر از لحاظ علمی، آسان‌تر کند. امروزه بسیاری از جوانان ما ناچار هستند برای ادامه تحصیل به کشورهایی بروند که سطح علمی چندان بالایی ندارند یا حتی از نظر سطح علمی از ما پایین‌تر هستند، ولی هم‌اکنون این امیدواری پدید آمده است که بتوانند در دانشگاه‌های معتبر به تحصیل بپردازند. نکته مهم‌تر این است که تحقیقات علمی و حرکت به سمت مرزهای دانش، نیازمند ابزار و تجهیزات تحقیقاتی و پژوهشی پیشرفته است و بدیهی است با دسترسی به این تجهیزات و تامین مواد ضروری برای انجام تحقیقات، در بازسازی آزمایشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های تحقیقاتی ما نقش بسیار موثری داشته باشد. اکنون برخی آزمایشگاه‌های ما از تجهیزات قدیمی استفاده می‌کنند و امیدواریم که با فرصت پدیدآمده، بتوان برای نوسازی این تجهیزات اقدام کرد که مطمئنا در حرکت ما به سوی مرزهای دانش بسیار موثر خواهد بود. همین که در یکی از بندهای این قرارداد آمده است که ایران می‌تواند رآکتورهای تحقیقاتی داشته باشد، می‌تواند برای پیشرفت علمی در زمینه‌های صلح‌آمیز، موثر و مفید باشد. ما هم‌اکنون برای انجام تحقیقات به رآکتورهای تحقیقاتی نیاز داریم و در اختیارداشتن این رآکتورها (که در این موافقتنامه ذکر شده است)، می‌تواند زمینه‌های استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای مانند پزشکی یا کشاورزی را فراهم کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.