|

سخنرانی یوسف اباذری درباره حسین معصومی همدانی

صحبت از «صحبت»

به جای مفهوم دستکاری‌شده «گفت‌وگو» و حرف‌های عجیبی که این روزها در مورد آن زده می‌شود ترجیح می‌دهم درباره «صحبت» صحبت کنم. ماجرا از سقراط شروع می‌شود. او در کوچه و خیابان با مردم صحبت می‌کرد. در تاریخ غرب ماجرا ادامه پیدا می‌کند. در حمام، کوچه و خیابان، بعدتر نمایشگاه‌ها و مکان‌ها. بعد از مدرنیته هم که هابرماس در تعقیب ساختاری فضای عمومی مطلب را باز می‌کند. عصر جدید، عصر زوال صحبت است. دیدرو، اسکار وایلد، بودلر، برنارد شاوو... در فضاهای صحبت مشغول جست‌‌وجوی حقیقت بودند. حقیقت یک مکان بسته و منجمد نیست. هدف از صحبت توجه به حرف‌های مخاطب و کشف تناقض‌های او و هدایتش به سمت حقیقت است. مساله طنز نیز هیچ‌گاه از فلسفه غایب نبوده؛ فلسفه درون طنز زاییده شده است. متاسفانه بعد از انقلاب ما این مفهوم را از دست داده‌ایم. پس از مشروطیت زمان و فضایی وجود داشت که مردم در آن صحبت کنند. بعد از رضاخان این وظیفه به دوش کافه‌ها افتاد. برای هدایت و آل‌احمد مساله کافه‌نشینی و کشف حقیقت مطرح بوده است. کسی که صحبت می‌کند ‌به جزییات توجه می‌کند و به یک نظام کلی ایدئولوژیک معتقد نیست؛ از میانجی جزییات به یک مفهوم کلی اشاره می‌کند. بعد از انقلاب فضا به گونه‌ای شد که همه سعی کردند فضاهای کلی بزرگی بسازند. باوری که به زودی فضاهای فکری صحبت را بلعید. حقیقت و اروس از نظر افلاطون به هم گره خورده‌اند و جدا نیستند. اما نظام‌های فلسفی ما خالی از عشق و اروس بودند. هر دو، نظام ایدئولوژیک موجود فضا را بستند. اما جهان، خود فضای گشودگی به صحبت دارد. معصومی‌همدانی صحبت‌کننده است. کسانی که نظام فکری می‌سازند همچون روبات پاسخ هر پرسشی را از پیش در آستین دارند. جهان از نظر آنها پر است از سوال‌ها و جواب‌های حاضر و آماده. درست است که همه ما یک خط فکری مشخص داریم اما با جهان باید بازبرخورد کرد. آقای پورجوادی رابطه معصومی و پدرش را مطرح کردند. یک‌بار دیگر هم خود معصومی رودربایستی خود با خدا را نتیجه رودربایستی خود با پدر دانست. آنچه برای یک «صحبت‌کننده» مهم است این میانجی‌هاست. کشف این میانجی‌ها همان دقتی است که دکتر معصومی دارد. عشق او به زبان و شعر همه از این جنس است. توجه او به کشف جزییات در زبان، مساله مهمی است و خود را به علوم دقیقه‌ای که بزرگان اینجا درباره آن صحبت کردند وصل می‌کند. توجه به جزییات در همه علوم مهم است. چون گروهی که در علوم دقیقه‌ فعال‌ هستند گمان می‌کنند این‌طرفی‌ها صحبت‌های واهی می‌گویند و فقط خودشان با ماده مواجه‌اند. این اندیشه و مابقی تقسیم‌بندی‌ها بین علوم انسانی و علوم طبیعی اشتباه است. وحدت این علوم را در معصومی‌همدانی می‌توانیم ببینم. بعد از انقلاب مکان‌های صحبت یکی پس از دیگری تعطیل شد. کافه‌ها که تبدیل به محل‌های هرزه‌نگاری شدند. انجمن فلسفه در زمان ریاست دکتر اعوانی نیز از جمله این مکان‌ها بود، مرکز نشر دانشگاهی نیز همچنین، که با حمله به آن تعطیل شد. حاصل کار آنها که حمله کردند رواج مقالات ISI بود و استاد‌شدن کرورکرور کسانی که حتی یک زبان خارجی هم نمی‌دانستند. اما همدانی که حوصله این چیزها را نداشت در همان رتبه علمی قبلی باقی ماند. نکته دیگر نگاه دینی همدانی است که آن را به کارهای خود هم وارد کرده. امروزه از فردگرایی در دوران مدرن بسیار حرف می‌زنند. او اتفاقا در مخالفت با آن تبلیغ ایدئولوژیک از فردگرایی، با «صحبت کردن» و با میانجی قایل‌شدن برای مفاهیم، تجسم فردگرایی در ایران است. او به‌عنوان یک فرد مقابل تمام نظام‌های قلابی ایستاد. ایشان شورش‌های جسمانی دارند. کسانی که اسیر عقاید قدیمی می‌شوند آن را تکرار می‌کنند اما به مبتذل‌ترین نوع، مثلا موزیک می‌پردازند. تن او در مقابل هر نوع میان‌مایگی ایستادگی می‌کند و می‌ایستد. اروس ایشان به شعر و زبان مشخص است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.