۱۰۰ روزگی دولت تدبیر و امید
تمرکز توان در دیپلماسی
علی ذهابی
24 خرداد 1392، ساعت کمی از شش بعد از ظهر گذشته است، وزیر کشور دولت محمود احمدینژاد اعلام کرد حسن روحانی با بیش از 50درصد آرا پیروز یازدهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری شده است. «شیخ دیپلمات» حالا رییسجمهور شده است. انگار دروتخته با هم جور درآمده چراکه ایران در یکی از پرچالشترین دوران خود از نظر سیاست خارجی بهسر میبرد و تحریمهای شدید، مشکلات جدی برای کشور ایجاد کرده است و تا رفع تمام مشکلات دولت راهی بسیار طولانی در پیش دارد. نگاهی به کارنامه دیپلماسی دولت سه دور مذاکره طولانی و پرامید را نشان میدهد. دور اول مذاکرات پرانرژی و بانشاط برگزار شد تا طرفین با اصرار تمام خواستار ادامه این مذاکرات باشند. دور دوم در حالی ادامه یافت که برخلاف انتظارها وزرای خارجه گروه 1+5 برای حضور در مذاکرات خود را به ژنو رساندند. مذاکرات سخت و نفسگیر «ژنو 2» البته تا پای توافقنامه هم رفت، هر چند به دلیل مخالفتهای فرانسه به نتیجه نرسید اما همانجا قرار 10روز دیگر برای از سرگیری مذاکرات گذاشته شد؛ «ژنو 3». این اولین بار پس از 10سال بود که مذاکرات در سطح وزرای خارجه برگزار میشد؛ اتفاقی که البته در دور سوم مذاکرات همانطور
نابهنگام به وقوع پیوست. هرچند این نکته را نباید فراموش کرد که مذاکرات جدی ایران با گروه 1+5 موجب توقف تحریمها شده است و همین یعنی یک گام به پیش. اینطور که از عزم دولت تدبیر و امید پیداست، روند مذاکرات ادامه دارد؛ مذاکراتی که هرچه جلو میرویم طرفین بر حل دیپلماتیک آن تاکید میکنند. پس از این باید دید تدبیر دولت اعتدالگرا برای حفظ امید ایجادشده در دل مردم چه خواهد بود. روحانی پیشتر دولت خود را در کارزار انتخابات، «تدبیر و امید» نام نهاده بود؛ نامی متناسب با شرایط داخلی و البته خارجی. امید برای مردمی که مدیریت حاکم بر کشور آنها را سخت به زحمت انداخته است و تدبیر برای کشوری که چالشهای زیادی را سر راه خود میبیند؛ چالشهایی که در حوزه سیاست خارجی کم نیستند. دولت تدبیر و امید در اولین گام محمدجواد ظریف را بهعنوان وزیر امور خارجه انتخاب کرد و او توانست با آرایی قابلقبول از مجلس اصولگرا رای اعتماد بگیرد. انتخابی که این روزها به نظر میرسد بهترین انتخاب بوده است؛ دیپلماتی که «کیسینجر» وزیر امور خارجه اسبق آمریکا او را «دشمن قابل احترام» خوانده بود. حالا در صدروزگی دولت هوای دیپلماسی کشور هم کمی «معتدل» شده
است. رییسجمهوری دیپلمات در اولین اقدام مسوولیت مذاکرات هستهای را از شورایعالی امنیت ملی به وزارت امور خارجه انتقال داد؛ این اولین گام او برای تاکیدش بر حل سریع مساله پرونده هستهای ایران بود. استفاده از فضای به دستآمده از نشست عمومی سازمانملل که هر ساله در نیویورک برگزار میشود هم گام بعدی و البته تاثیرگذار او برای اعلام تعامل با جهان و البته بحث بر سر پرونده هستهای ایران بود. ظریف در حاشیه نشست نیویورک مذاکرات را با 1+5 استارت زد. گفتوگو با وزرای خارجه پنجعضو دایم شورای امنیت سازمانملل و آلمان فرصتی برای نشاندادن عزم جدی دولت تازه ایران برای حل مشکلات هستهای بود. از سویی سخنرانی حسن روحانی در این مجمع فرصتی برای تغییر نگاه جهان به ایران ایجاد کرد؛ فرصتی که البته میتوان از آن برای حل مشکلات میان ایران و آمریکا هم یاد کرد. رییسجمهوری در سخنرانی خود مشخصا اعلام کرد برای کاهش تنشها میان ایران و آمریکا «من سخنان امـروز پرزیـدنت اوبامـا را با دقت دنبـال کردم؛ در صورت عزم سیاسی رهبران آمریکا و خودداری از دنبالکردن منافع گروههای فشار جنگطلب، میتوان به چارچوبی برای مدیریت اختلافات رسید. در این
چارچوب موضع برابر، احترام متقابل و اصول مسلم شناختهشده بینالمللی باید مبنا باشد؛ البته در این زمینه انتظار ما از واشنگتن شنیدن صدای واحد است.» حالا باید دید کلید روحانی میتواند در بسته روابط دو کشور را به روی هم باز کند یا خیر؟ اما در پایان سفر رییسجمهوری به نیویورک اتفاقی بیسابقه افتاد؛ باراک اوباما و حسن روحانی در تماسی تلفنی با هم گفتوگو کردند. اوباما به رییسجمهوری ایران گفته بود: «من احترام خود را به شما و مردم ایران ابراز میدارم. معتقدم روابط بین ایران و ایالات متحده، تاثیر عمیقی بر منطقه خواهد داشت. اگر ما بتوانیم در موضوع هستهای به پیشرفت دست یابیم، مسایل دیگر و از جمله سوریه به نحو مثبتی تاثیر خواهد پذیرفت.» روحانی هم به اوباما گفته بود: «در موضوع هستهای به شرط وجود اراده سیاسی، راهی سریع برای حل مساله وجود دارد. ما در مورد آنچه از 1+5 و بهطور خاص دولت شما در هفتههای آینده خواهیم دید، امیدواریم.» شماره کاخ سفید حالا روی گوشی تلفنهمراه رییسجمهوری ایران افتاده؛ اتفاقی که موجب امیدها و عصبانیتهای بسیاری در داخل و خارج شد. پس از آن بحثهای زیادی در مورد از سرگیری روابط میان ایران و
آمریکا مطرح شد؛ از طرح این موضوع در برنامههای ورزشی برای استفاده از دیپلماسی ورزش گرفته تا خبر تشکیل «گروه دوستی پارلمانی ایران و آمریکا» که از سوی محمدرضا باهنر، نایبرییس مجلس شورای اسلامی مطرح شد. باهنر گفته بود: «تشکیل گروه دوستی پارلمانی ایران و آمریکا خط قرمز نیست.» باهنر در صحبتهایش عنوان کرده بود: «مقاممعظمرهبری با ایجاد رابطه با آمریکا مخالف نیستند اما به آمریکاییها بدبیناند.» به نظر میرسد تاکید همواره آمریکاییها بر استفاده از روش دیپلماسی برای حل مساله هستهای ایران به نوعی تلاش برای نشان دادن حسننیت آنها به مسوولان ایران است؛ حسننیتی که مورد توجه روحانی هم هست. او در خلال مذاکرات ایران و 1+5 گفته بود: «ما همواره در مذاکرات خواهان آن بودیم که از طریق منطق، استدلال و مقررات بینالمللی مسایل را حلوفصل کنیم. اگر بر فرض یک نگرانی منطقی وجود دارد، آن نگرانی باید از طریق مذاکره حلوفصل شود، ما در مذاکرات قبلی، حسننیت خود را اثبات کردهایم. مبنای ما این بوده که در این مذاکرات باید افق نهایی در پایان این مذاکرات از ابتدا چارچوبش مشخص باشد؛ طرح پیشنهادی جمهوری اسلامی مبنایش این بوده است.»
حالا در صد روزگی دولت تدبیر و امید سه دور مذاکره سخت و نفسگیر میان تیم مذاکرهکننده هستهای ایران به سرپرستی محمدجواد ظریف و گروه 1+5 صورت میگیرد؛ مذاکراتی که امیدی تازه را در دل ایرانیان به وجود آورده است، این را میتوان در پیگیری مردم از مذاکرات هستهای فهمید. روحانی در آغاز دور تازه مذاکرات گفت: «جمهوریاسلامیایران از ابتدا مسیرش، مسیر منطق و حقخواهی بوده و هیچگاه چیزی بیش از آن نبوده است. این دولت هم به وعدهای که از روز اول مبنی بر حرکت در مسیر تعامل سازنده با جهان به مردم داده عمل کرده و عمل خواهد کرد، اما درعین حال جمهوری اسلامی ایران هیچگاه حاضر نیست از حقوق حقه و از منافع ملی خود کوتاه بیاید، از خطوط قرمزی که نظام جمهوری اسلامی ایران و ملت ایران ترسیم کردند از آنها عقبنشینی کند.» مذاکراتی که حسن روحانی معتقد است باید در یک بازه ششماهه به نتیجه برسد. روحانی در اینباره گفته بود: «هرچه سریعتر موضوع هستهای ایران حل شود، برای همه بهتر است؛ اگر سهماهه موضوع حل شود، این انتخاب ایران است، اگر به ششماه هم کشید، باز هم خوب است، ولی صحبت از ماه است نه سال.» مذاکراتی که البته مخالفانی هم در
داخل و خارج دارد، بیلبوردهای صداقت آمریکایی نمونهای از این مخالفخوانیها است. بیلبوردهایی که عباس عراقچی در اعتراض به آنها گفته بود «کسی در زمان جنگ علیه رزمندگان پوستر نصب نمیکرد.» بیلبوردهایی که برخلاف واقعیت مذاکرهکنندگان هستهای ایران را افرادی سادهلوح نشان میداد. تخریبها همچنان ادامه داشت تا اینکه مقاممعظمرهبری در یکی از سخنرانیها آب پاکی را روی دست گروههای تندرو ریخت، ایشان در صحبتهایشان تاکید کردند: «هیچکس نباید مجموعه مذاکرهکنندگان ما را سازشکار بداند، اینها بچههای خود ما و بچههای انقلابند. یک ماموریت سختی را برعهده دارند و هیچکس نباید ماموری را که مشغول کاری است تضعیف کند.» ایشان افزودند: «همانطور که در مشهد هم گفتم، به مذاکره خوشبین نیستم، ولی باذنالله از این مذاکرات ضرری هم نمیکنیم و این تجربه، ظرفیت فکری ملت ما را بالا خواهد برد، اگر مذاکرات به نتیجه برسد که چه بهتر، ولی اگر نتیجه نگرفتند معنایش این باشد که کشور باید روی پای خودش بایستد.» صد روز از تشکیل دولت تدبیر و امید میگذرد، دولتی که به راستی پیش از 24 خرداد 92 کمتر کسی فکر میکرد شکلگیریاش به واقعیت نزدیک
باشد. حالا باید دید بازی برد - برد مورد نظر رییسجمهوری در روند مذاکرات هستهای ایران و 1+5 حاصل میشود یا خیر؟ هر چند روحانی همواره عنوان کرده: «موفقیت در این مذاکرات به نفع همه است. ما دنبال بازی برد- برد هستیم. در مذاکرات اگر کسی بهدنبال راهحل تحمیلی باشد، باید بداند که هم مذاکرات ناموفق خواهد بود، هم نتیجه مذاکرات بادوام نخواهد بود. باید مذاکرات در چارچوب منطق و احترام متقابل و منافع متقابل باشد، مخصوصا این مذاکرات که برای یک دوره ششماهه است اگر مذاکرات متعادل و معتدلی باشد و به نفع همه باشد، میتواند مبنایی باشد برای مذاکرات بلندمدت ما که آن مذاکرات بلندمدت میتواند منافع خودمان و منافع دیگران را هم انشاءالله تامین کند.» حسن روحانی همچنین گفته بود: «ما همواره گفتیم برای مذاکره باید روی میز مذاکرات منطق و عقلانیت باشد، روی میز مذاکرات هیچوقت باروت نمیتواند تاثیرگذار باشد، روی میز مذاکرات تهدید هیچ وقت نمیتواند تاثیرگذار باشد. مردم ما همیشه در برابر تهدید دیگران ایستادگی و مقاومت کردهاند، باز هم ایستادگی و مقاومت میکنند، اما درعینحال همواره در چارچوب منطق، آماده تعامل بودهاند و الان هم
آماده تعامل هستند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.