|

نگاهی به ۱۰۰ روزگی مناسبات ۲ قوه

فراز و نشیب روابط دولت و مجلس

آمنه شیرافکن

کابینه صد روزه شد و مجلس نزدیک به سه ماه روابط پر فراز و نشیبی با دولت پشت سر گذاشت، هماهنگی‌‏ها و تنش‏‌ها از همان روزهای رای اعتماد به کابینه بالا گرفت و تا امروز ادامه داشته. دولت میانه‌روی حسن روحانی که قرار است گفتمان سیاسی جدیدی در کشور به راه اندازد، چه بخواهد و چه نخواهد با مجلس اصولگرای نهم مواجه است؛ مجلسی که بخشی از آن به اصولگرایان میانه‌رو مرتبط‌اند و بخش‌هایی به حضور جریان رادیکال اصولگرا. نبض روابط دولت و مجلس در روزهای نخست آرام می‏زد و بنا بر همراهی و همدلی بود، هر چه پیشتر آمدیم، گام‏‌های مجلس از دولت پیشی گرفته و ریتمی ناهماهنگ میان دوگانه مجلس - دولت به وجود آمده است. حسن روحانی در شرایطی گزارش صد روزه نخست دولتش را برای افکار عمومی شرح خواهد داد که برخی اصولگرایان در مجلس نهم هر روز با ایده‌ای تازه به استقبال کابینه می‌روند؛ یک روز طرح سوال از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در صحن علنی مطرح است و دیگر روز وزیر علوم. استیضاح هم در قالب یک ابزار تهدیدآمیز روی میز نمایندگان است و تا به حال وزیر علوم، صنعت و معدن و نفت به اشکالی تهدید به استیضاح شده‌اند. اما در این میان وضعیت وزارتخانه علوم و تحقیقات متفاوت از دیگر وزارتخانه‌هاست؛ هر گام وزیر علوم با تذکر، سوال و انتقاد تند نمایندگان نزدیک به جبهه پایداری و فراکسیون اصولگرایان مجلس مواجه می‌شود، حالا می‌خواهد این تصمیم بازگشت دانشجویان ستاره‏دار به دانشگاه‌ها باشد یا دعوت از استادان بازنشسته یا تغییر روسای دانشگاه‌های کشور. بنابراین سادگی است اگر بخواهیم کماکان بر آن تصویر همدلانه نخست دولت و مجلس صحه بگذاریم، درست مانند نخستین روزی که حسن روحانی پیش از حضور رسمی در مجلس به دیدار علی لاریجانی رفت و در آن دیدار بر قانون‌مداری و تعامل همه جانبه با مجلس تاکید کرد و رییس مجلس هم قول مساعد داد. نخستین حضور و حاشیه‌ها حسن روحانی در همان روز تحلیف فهرست کابینه را به بهارستان داد تا کار بررسی وزرای پیشنهادی در دستور کار قرار بگیرد. نوبت رای اعتماد به کابینه یازدهم که فرا رسید، حسن روحانی و کابینه پیشنهادی جدیدش راهی مجلس شدند و از همان روز برخی جریان‌های تندرو در مجلس به صراحت اعلان موضع کرده و از مخالفت با برخی وزیران پیشنهادی فروگذار نکردند. این مخالفت‌ها تنها به نقد عملکرد و برنامه‌های وزیران محدود نبود؛ اغلب مسایل بر سر حوادث پس از انتخابات سال 88 می‌چرخید و مواضع وزیران پیشنهادی بر سر آن. رو کردن برخی پرونده‌ها تا آنجا رسید که برخی نمایندگان به اینکه چه نهادهایی چنین اطلاعات محرمانه‏ای را در اختیار منتقدان دولت قرار داده‌اند، گله کردند. صف‏‌کشی برخی اصولگرایان در مقابل دولت در همان روز نخست رای اعتماد به افتادن سه وزیر منجر شد. شبنامه‌های روزانه محمدعلی نجفی، وزیر پیشنهادی آموزش‌وپرورش در میان پخش انبوهی از شبنامه‌های غیرقانونی تنها با یک رای کمتر از حد نصاب از وزارت باز ماند. از سوی دیگر توافقی میان دو فراکسیون اصولگرایان و رهروان مجلس صورت گرفته بود که به محمد سلطانی‌‏فر، وزیر پیشنهادی ورزش رای اعتماد ندهند. «جعفر میلی‌‏منفرد»، وزیر پیشنهادی علوم هم نتوانست از بهارستان رای اعتماد بگیرد. نمایندگان منتقد برای او وقت بیشتری اختصاص داده و پیگیری‌های محلی کرده بودند؛ در نهایت فیلمی از او در مجلس به نمایش درآمد و نمایندگان مخالف تاکید کردند که او هم در حوادث کوی دانشگاه و هم حوادث پس از انتخابات سال 88 دستی بر آتش داشته است. برگه بازجویی وزیر پیشنهادی در کازیه نمایندگان البته بعدتر علی مطهری به «شرق» گفت که برخی دوستان نماینده برگه‌ای با عنوان برگه بازجویی از «جعفر میلی‌منفرد» در کازیه نمایندگان جای داده‌اند؛ برگه‏‌ای که تنها مربوط به حضور دو، سه ساعته او به دنبال دستگیری جمعی از استادان دانشگاه از سوی نیروهای امنیتی می‌شد؛ ماجرایی که در نهایت با عذرخواهی از سوی مسوولان و آزادی استادان ختم به خیر شد. اما در نخستین روز رای اعتماد به کابینه بیش از هر چیز توزیع غیرقانونی شبنامه‌ها کار را خراب کرد؛ شبنامه‌هایی که برخی نمایندگان از توزیع مدام آن در صحن علنی و آن هم ساعاتی مانده به اخذ رای اعتماد گله داشتند اما بر خلاف آیین‌نامه داخلی مجلس، بسیاری از شبنامه‌های آن روز به امضای هیات‌رییسه نرسیده بود. پیچ پردست انداز وزارت ورزش و جوانان وزارت ورزش روحانی طلسم شده بود و چهارمین وزیر پیشنهادی توانست گره از کار او بگشاید. اغلب نمایندگان پیشنهادی از سوی او یا به همکاری در حوادث پس از انتخابات سال 88 محکوم شده بودند یا پرونده دیگری از آنها در صحن علنی مجلس رو شده بود. رای اعتماد به رضا صالحی‌امیری، دومین وزیر پیشنهادی روحانی برای وزارتخانه ورزش و جوانان حاشیه‌های فراوانی به دنبال داشت. دوربین‌های صداوسیما همان صبح روز رای اعتماد مجلس را ترک کردند و شایعه طرح برخی مسایل امنیتی پیرامون وزیر پیشنهادی در صحن و راهروهای مجلس پیچید. عاقبت هم الیاس نادران که همیشه اسناد و اطلاعات درجه یک را در اختیار دارد، مسایلی را طرح کرد که به گفته مطهری پایه و اساسی نداشته و در هیچ محکمه‌ای ثابت نشده بود. بخشی از مباحث مرتبط به دوران حضور صالحی‌امیری در وزارت اطلاعات خوزستان بود و بخشی دیگر به حضور او در حوادث پس از انتخابات سال 88 باز می‌گشت. صالحی‌امیری هم در نطق خود به رازهایی اشاره کرد که باید در سینه بماند و از فاش کردن برخی مسایل - بنا بر مصلحت و ضرورت- پا پس کشید. در نهایت نطق نادران کار خودش را کرد و گفته‌های او رای برخی نمایندگان را تحت تاثیر قرار داد و صالحی امیری هم افتاد. نصرالله سجادی، سومین گزینه وزارت ورزش و جوانان هم در عین ناباوری با سه رای کمتر از حد نصاب از وزارتخانه بازماند تا در نهایت محمود گودرزی بتواند سکان وزارتخانه را در دست گیرد. وزارت علوم زیر ذره‌بین جبهه‏ پایداری به هزارویک یا تنها یک دلیل «حسن روحانی»، «جعفر توفیقی» را به مجلس معرفی نکرد و یک شبه نام «رضا فرجی‌دانا» به جای او به بهارستان پیشنهاد شد. جعفر توفیقی در دوران سرپرستی وزارت علوم صدرالدین شریعتی، رییس دانشگاه علامه طباطبایی را تغییر داد، این تغییر موجی از اعتراض اصولگرایان مجلس را به دنبال داشت؛ آن هم رییسی که در دوران مدیریتش علاوه بر رانت آموزشی و پیشکش شدن مدارج دکترا به برخی از نزدیکان فکری و سیاسی، بدترین برخوردها با دانشجویان منتقد صورت گرفت و موجی از تعلیق و اخراج در دانشگاه به راه افتاد. نمایندگان اصولگرا - حتی اعضای کمیسیون آموزش - در آن دوران سکوت اختیار کرده و اصولا برای بررسی هیچ موردی راهی دانشگاه نشدند و ظلم به جامعه دانشگاهی - از استاد گرفته تا دانشجو - در تمام دوران نمایندگی این عزیزان مسکوت باقی ماند. اما حالا تغییر روسای دانشگاه‌ها گام به گام با آتش توپخانه آنها مواجه است. حتی انتصاب جعفر میلی‌منفرد و جعفر توفیقی در این وزارتخانه تا جایی پیش رفت که نمایندگان به طور مستقیم وزیر را تهدید به استیضاح کردند. نمایندگان اصولگرای مجلس نهم به جای استقبال از بازگشت گروهی از دانشجویان ستاره‌دار به دانشگاه، مساله را امنیتی کرده و فهرست ستاره‌دارهای تاییدشده را به وزارت اطلاعات فرستادند. رضا فرجی‌دانا هر هفته یک بار میهمان نمایندگان است. به تازگی هم حجت‌الاسلام سیدمحمود نبویان به نمایندگی از سایر نمایندگان از وزیر علوم سوالاتی پرسید که اغلب بر موضوع انتصاب‌ها در وزارت علوم و به‌کارگیری افرادی که صلاحیت آنها توسط مراجع ذی‌ربط تایید نشده، متمرکز بود. نبویان از پاسخ فرجی‌دانا قانع نشد تا سوال نماینده به صحن علنی مجلس بیاید. بنابراین در میان وزرای کابینه یازدهم، فرجی‌دانا بیش از دیگران با مخاطرات جدی مواجه شده، اصولگرایان مدام وزیر علوم را تحت فشار قرار داده و نسبت به انتصاب‏ها و تغییر روسای دانشگاه هشدار می‌دهند. این در حالی است که کمپین‌های دانشجویی تغییر روسای دانشگاه در قالب نامه به وزیر علوم چندی است که در دانشگاه‌های مختلف کشور آغاز و امضای دانشجویان معترض تقدیم وزارتخانه شده است. وزیر نفت و بازخوانی‏‌های بی‌مورد مجلس به وزیر نفت رای بالایی داده و کمیسیون انرژی هم نگاه همدلانه‏ای با بیژن نامدارزنگنه دارد. آنها به‌خوبی می‏دانند که وضعیت صنعت نفت ایران با زنگنه بهتر از روزهای بدون زنگنه بوده و مدیریت مثبت او بر این عرصه بر کسی پوشیده نیست. اما برخی در کمیسیون انرژی مسایلی را به میان آورده‌اند که تاریخ مصرف آن سال‌ها است گذشته. رییس کمیسیون انرژی و برخی دیگر از نمایندگان عضو در کمیسیون‌های اقتصادی مجلس این روزها پرونده «کرسنت» را به میان کشیده‏اند و می‌خواهند هر طور که شده زنگنه را به این پرونده پیوند دهند. وزیر نفت چندی پیش در کمیسیون انرژی حاضر شد و به سوال‌های نمایندگان پاسخ داد، اتفاقا ماجرای کرسنت هم به میان آمد و او به صراحت - همان‌طور که پیش‌تر در صحن علنی مجلس هم اعلام کرده بود - هر گونه ارتباط با عاملان این پرونده را تکذیب کرد. اما به هر شکل اقلیتی در کمیسیون انرژی کماکان به تلاش‌های خود ادامه می‌دهند و در پی تضعیف موقعیت وزارت نفت هستند. نه به بازنشسته‌ها در وزارت صنعت و معدن وزارتخانه‌های صنعت و معدن و تجارت و جهاد کشاورزی، دو وزارتخانه‌ای هستند که نمایندگان می‌خواهند با طرح «ممنوعیت اشتغال مجدد بازنشستگان» سازوکار مدیریتی در آن را اصلاح کنند. این نقد بیش از وزارت جهاد کشاورزی به نعمت‌زاده مربوط می‌شود. انواع و اقسام صفت‌های مربوط به سن و سال وزیر صنعت و معدن در روز رای اعتماد از سوی نمایندگان مطرح شد و حالا عده‌ای نگران به‌کار‌گیری نیروهای قدیمی در این وزارتخانه هستند. تا به اینجا بیش از 150نماینده مجلس، طرح «ممنوعیت اشتغال مجدد بازنشستگان» را دنبال کرده‌اند تا در صورت تصویب، این افراد در مدت یک‌ماه استعفا‌‌ داده و افراد شاغل منصوب شوند. کمیسیون‌های اقتصادی مجلس در راس این طرحند و بنا دارند پیش از اینکه بخواهند مساله استیضاح وزیر صنعت و معدن و تجارت مطرح شود، با طرح‌های پیشگیرانه زمینه ورود جوانان به این وزارتخانه را مهیا کنند. نعمت‌زاده و حجتی به‌زعم برخی نمایندگان به خاطر سن بالا مدتی است زیر ذره‌بین هستند. نمره قبولی تعاملات اقتصادی مجلس و دولت حجت‌الاسلام سبحانی‌نیا، عضو هیات‌رییسه مجلس اعلام کرده که بودجه 93 با یکی، دو هفته تاخیر به بهارستان خواهد آمد. دولت و مجلس در ابعاد اقتصادی تاکنون همراهی خوبی داشته‌اند و رسیدگی به بودجه و مساله پرداخت یارانه‌های نقدی با توافق و مشورت پیش رفته. هر چند برخی نمایندگان به سیاست‌های اقتصادی دولت ایرادهایی وارد دانسته‌اند اما جمع‌بندی کلی روابط اقتصادی دولت و مجلس در حوزه اقتصاد مثبت ارزیابی می‌شود. اما یکی از چالش‌های اساسی پیش‌روی دولت بودجه 93 است؛ بودجه‌ای که باید در شرایط کمبود منابع مالی، تحریم‌ها و تورم موجود در کشور تدوین شده و راهی بهارستان شود. از اینها گذشته کمبود اعتبارات بودجه‌ای کنونی دولت مانع از پیشرفت بسیاری پروژه‌های عمرانی شده. اگرچه برخی نمایندگان در این بخش روحانی را متهم به سیاه‌نمایی می‌کنند اما ارزیابی آنچه او و کابینه‌اش از محمود احمدی‌نژاد تحویل گرفته، نشان از بحران اوضاع اقتصادی دارد، آنچه نه‌تنها نمایندگان مردم که اغلب مردم ایران هم به آن آگاه هستند. بریزوبپاش‌هایی در دولت‌های نهم و دهم صورت گرفته و قراردادهایی منعقد شده که تیرهای ترکش آن تا به دولت یازدهم رسیده است. شاید اگر ابعاد پرونده سه‌هزارمیلیاردی آشکار شود و اسامی دولتی‌ها به میان آید، چه مردم و چه نمایندگان بهتر در جریان امور قرار گیرند، باید منتظر ماند و دید که نتیجه تحقیق و تفحص‌های کنونی به کجا ختم می‌شود. نزدیک به دو سال دیگر از عمر مجلس نهم مانده. اصلاح‌طلبان جنب‌وجوش تازه‌ای برای حضور در «بهارستان» آغاز کرده‌اند و زمزمه‌هایی از تغییر آرایش سیاسی در مجلس آینده به گوش می‌رسد. اما بخش عمده‌ای از عمر دولت روحانی با مجلس نهم پیوند خورده و بهتر است تا حسن روحانی و کابینه با وجود تمام حاشیه‌ها و مسایل و گاهی هم سنگ‌اندازی‌ها، کماکان بر محور تعامل حرکت کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.