|

چاپ اول روزنامه / چانه‌زنی در وقت اضافه

چاپ اول روزنامه / چانه‌زنی در وقت اضافه
زینب اسماعیلی، خبرنگار اعزامی «شرق» به «ژنو»: یک قاعده پذیرفته شده؛ «خبر» که نباشد، «شایعه» رشد می‌کند. خبر پشت درهای بسته محبوس است و بی‌خبری در میان جست‌وجوگران مشتاق خبر، موج انتظار و دغدغه، برمی‌انگیزاند. این، جدی‌ترین نکته سومین دور مذاکرات است، در میانه چنین هنگامه‌ای، شایعه پیوستن وزرای خارجه «1+5» و مهم‌ترین شخصیت‌های سیاسی دنیا به مذاکرات «ژنو»... تمام فضا را می‌نوردد. جمعه، سومین روز، سومین دور مذاکره، مثل روزهای پیشین، به مذاکره «محمدجواد ظریف»، رییس هیات مذاکره‌کننده ایرانی و «کاترین اشتون» به نمایندگی از گروه «1+5» گذشت و البته توقف‌های طولانی در فاصله مذاکره. در مذاکره سوم تصمیم گرفته شد تا مذاکره‌کنندگان ایرانی تنها با کاترین اشتون به‌عنوان نماینده شش‌کشور مذاکره کنند و غیر از مذاکرات دوجانبه کوتاه در روز اول، مذاکره‌کنندگان، مذاکره‌ دوجانبه‌ای با یکدیگر نداشتند. ظریف و اشتون تا ظهر جمعه، چهار دور با یکدیگر مذاکره کردند و در فواصل مذاکره دوجانبه آنها، گروه «1+5» و هیات ایرانی به‌طور جداگانه با یکدیگر مذاکره و مشورت کردند. در این «تایم‌اوت»‌ها، تماس با پایتخت‌ها نیز از بخش‌های جدی مذاکره است تا دیپلمات‌ها به تعیین‌تکلیف نهایی نزدیک‌تر شوند. از مذاکراتی که پشت درهای بسته انجام می‌شود، رابط خبری مذاکرات، تنها، اعلام آغاز و پایان مذاکره را برای خبرنگاران ایرانی «ایمیل» می‌کند خبری که فقط از بی‌خبری بهتر است و نه بیشتر. روند مذاکرات در سومین دور مذاکره «ژنو» تغییر محسوسی یافته است، ایران برای ملاقات‌های دوجانبه با اعضای «1+5» رغبت چندانی نشان نمی‌دهد و به‌جای آن مذاکره با شخص «اشتون» را در پیش گرفته است. روز پنجشنبه، سه‌ساعت مذاکره ظریف و «اشتون» با حضور معاونانشان، در صبح و بعدازظهر نیز بیش از یک‌ساعت مذاکره می‌کنند. روز جمعه نیز یک‌ساعت مذاکره در صبح و ادامه آن در بعدازظهر که زمان نوشتن گزارش حدود دوساعت به طول می‌انجامد.
ظریف پیش از دیدار بعدازظهر در پست «فیس‌بوک» خود می‌نویسد: «دیروز و امروز نزدیک شش‌ساعت مذاکره فشرده رسمی با خانم اشتون و ساعت‌ها مذاکرات رسمی و غیررسمی با اعضای 1+5 داشتیم. آنها هم چندین ساعت مذاکره در بین خودشان برای هماهنگ‌کردن مواضع داشته‌اند. مذاکرات خوب پیش می‌رود ولی هنوز در موارد معدودی اختلاف‌نظر داریم.» عباس عراقچی نیز پیرامون مذاکرات دوجانبه می‌گوید: «تصور ما این است که تا وقتی با «اشتون» به نتیجه نرسیم جلسه‌ای با دیگر اعضا نداشته باشیم، زیرا بحث‌کردن درباره‌ جزییات مذاکرات در یک جمع بزرگ مشکل است. آنها به اشتون وکالت داده‌اند و ایشان از طرف سایرین این مذاکرات را دنبال می‌کنند.» تجربه مذاکره پیشین نشان می‌دهد که مذاکرات دوجانبه در این مرحله کمک چندانی نمی‌کند. در حالی‌که همه نگران موضع‌گیری فرانسه به‌عنوان عضو خرابکار مذاکره پیشین هستند، وزیر امور خارجه فرانسه در گفت‌وگو با شبکه دو تلویزیون فرانسه گفته «امیدوار است توافق با ایران این هفته حاصل شود.» البته او تاکید کرده «غرب باید در تعامل با ایران درباره برنامه هسته‌ای‌اش قاطعانه عمل کند.»
از لابی هتل تا طبقه 14
روز پنجشنبه و جمعه، عبورومرور به هتل «اینترکنتینانتال» راحت‌تر شده است اگرچه تعدادی پلیس سلاح به دست مقابل هتل ایستاده‌اند. برای عکاسان و تصویربرداران چادرهایی در کنار ورودی هتل تعبیه‌شده تا از گزند باد در امان باشند. زمستان ژنو فرا رسیده و از آسمان یا باران می‌‌بارد یا برف و سرما. نگهبانان با پالتوهای مشکی، کلاه و دستکش دم در گردان هتل ایستاده‌اند و با عبارت «بونژور مادام، بونژور مسیو» استقبال می‌کنند و با دست به در، فرمان بازشدن می‌دهند. لابی هتل نوری کم و آرامش‌بخش دارد و شومینه‌ای در دو طرف روشن است که فضای لابی را گرم می‌کند. مبل‌های متفاوتی برای نشستن چندنفر یا دونفر چیده شده است. برخی خبرنگارانی که همراه هیات مذاکره‌کننده از ایران به ژنو آمده‌اند در کنار هم می‌نشینند و برخی هم در کنار مابقی خبرنگاران به‌ویژه خبرنگاران ایرانی که اکنون با رسانه‌های خارجی کار می‌کنند به‌ویژه آنها که داخل کشور حساسیتی نسبت به آنها وجود ندارد. بار هتل هم کم‌رفت‌و‌آمد نیست البته میهمانانش یا خبرنگاران خارجی هستند یا بقیه میهمانان هتل. با قوت‌گرفتن شایعه آمدن وزرای خارجه، پذیرش هتل هم تصمیم گرفت واکنش به‌موقعی نشان دهد، میهمان جدیدی نپذیرد و عذر میهمانانی که قصد رزرو اتاقشان را داشتند، بخواهد. شاکی‌‌ترین و مغبون‌ترین میهمانان در این بین، خبرنگارانی بودند که برای نزدیکی به اتاق هیات‌های مذاکره‌کننده جور سکونت در هتل گرانی مانند اینترکنتینانتال را کشیده بودند. هیات مذاکره‌کننده ایرانی این بار در طبقه 14 ساکن بود، برخلاف مذاکره پیشین که در طبقه سوم ساکن شده بود اما درست مانند دفعه قبل برخی خبرنگاران خبرگزاری‌های داخلی در راهروی طبقه 14 پخش‌وپلا بودند تا از مجاورت در کنار اتاق هیات مذاکره‌کننده، به خرده اظهارنظرهایی دست پیدا کنند. برخی از خبرنگاران هم به‌دنبال اعضای هیات‌ها و مایکل مان، سخنگوی کاترین اشتون، یا آلن ایر هستند، تا خبری بگیرند. اما بیش از خبر اغلب شوخی و مزاح است که بین سخنگویان و خبرنگاران ردوبدل می‌شود.
توافق؛ کمی دور، کمی نزدیک
تقریبا تا عصر جمعه هیچ‌چیز مشخص نیست، حتی اینکه مذاکره به روز چهارم (یعنی شنبه) کشیده می‌شود. حوالی ظهر جمعه چند اظهارنظر مثبت بحران بی‌خبری را کم‌رنگ می‌کند. «مجید تخت‌روانچی» عضو هیات مذاکره‌کننده ایرانی بعد از مذاکره کمتر از یک‌ساعت صبح به خبرنگاران می‌گوید «جلسه مثبت و مفیدی داشتیم و نظرات به یکدیگر نزدیک‌تر شده است اما هنوز برای قضاوت زود است.» او در همین حال احتمال می‌دهد که مذاکرات به روز چهارم هم کشیده شود. جواد ظریف پس از آن با خبرنگار شبکه خبر گفت‌وگو می‌کند. «ظریف» می‌گوید: «بعضی از هماهنگی‌ها با پایتخت‌ها نتیجه‌بخش بوده است و می‌تواند ما را با نتیجه و توافق نزدیک‌تر کند.» او البته برخی موارد را نیازمند زمان و مذاکره بیشتر می‌داند که «آن‌هم طبیعی است». «مواردی 10سال است که مورد اختلاف ایران و برخی کشورهای گروه 1+5 است میزان پیشرفتمان با توجه به اینکه ما تاکنون سه‌دور مذاکره داشته‌ایم، خوب بوده. اگر اراده سیاسی و تمایل به رسیدن به تفاهم وجود داشته باشد و به شرطی که در موارد اختلافی به نتیجه برسیم، ممکن است مذاکرات امروز (جمعه) تمام شود.» عباس عراقچی در آخرین ساعات پنجشنبه خبر داده بود «ما روی سند (تفاهم) کار می‌کنیم.»
آمدن یا نیامدن وزرای خارجه
جمعه روز پرهراسی است، روزی که به دقیقه‌ای شایعه آمدن یکی از وزرای خارجه در بین خبرنگاران می‌پیچد و دقیقه دیگری تکذیب می‌شود. منابع خبری موثق در دسترس نیستند و آمدن یا نیامدن وزرای خارجه به نماد و نشانه اصلی رسیدن به توافق در مذاکرات تبدیل شده است. اگر‌چه، در مذاکره پیشین، صف‌آرایی همه آنها در«ژنو» هم گره کور حل اختلاف‌ها را باز نکرد و در نهایت، توافقی مکتوب نشد. «جن ساکی»، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا آخرین ساعات روز چهارشنبه گفته بود: «اگر حضور جان کری وزیر امورخارجه آمریکا به کم‌شدن اختلافات در «ژنو» کمک کند، او برای سفر به سوییس آماده است.» خبر آمدن لاوروف هم از سوی برخی منابع روس تایید شد اما به‌دنبال آن گفته شد که او احتمالا برای ملاقات با اخضر ابراهیمی بر سر مساله سوریه به «ژنو» می‌آید و بعید نیست که با وزیر خارجه ایران هم دیدار داشته باشد. پیش از این برنامه دیدار لاوروف- ابراهیمی برای دوشنبه برنامه‌ریزی شده بود. سرگئی لاوروف، وزیرخارجه روسیه حوالی ساعت شش عصر به وقت محلی به «ژنو» رسید.
کلمات معجزه‌گر، کلمات اختلاف‌ساز
مذاکره دوم در ژنو که حدود 10روز پیش در همین شهر پاییزی پی گرفته شد، به مرز توافق نزدیک شده بود. گزارش‌ها نشان می‌دهد که گره اصلی مذاکره بر سر کلمات است و مذاکره‌کنندگان به پیش‌نویس توافقی رسیده بودند که فرانسه به‌عنوان یکی از اعضای هیات «1+5» موارد بیشتری را به آن توافق اضافه کرد. همین موجب شد که ایران نیز مذاکره بر آن پیش‌نویس را ادامه ندهد، اگر‌چه اعضای هیات ایرانی از ابتدای مذاکره «ژنو3» اعلام کردند که متن جدیدی روی میز مطرح نیست و خبری هم از محتوای مذاکرات به بیرون درز نکرد. برخی شنیده‌ها اواسط بعدازظهر جمعه نشان می‌دهد که مهم‌ترین موضوع مورد اختلاف در مذاکره، پذیرش حق غنی‌سازی اورانیوم و در مرحله بعد، رآکتور تحقیقاتی اراک است. هیات مذاکره‌کننده ایرانی تاکید دارد که در مورد اصل غنی‌سازی اورانیوم ایران مذاکره نمی‌کنند و این موضوع جزو خطوط قرمزشان است اما «در مورد ابعاد، اندازه، سطح و مکان آن مذاکره می‌کنند.» این را عباس عراقچی، عضو هیات مذاکره‌کننده به خبرنگار «شرق» می‌گوید و می‌افزاید: «اینکه چه تصمیمی گرفته شود، در مذاکره مشخص می‌شود.» او در عین حال تاکید می‌کند که «رفع تحریم‌های بانکی و نفتی، بخشی از اقدامات طرف مقابل در گام نخست خواهد بود.»حوالی بعدازظهر خبری در خبرگزاری‌های ایرانی به نقل از یک دیپلمات غربی منتشر می‌شود که ««1+5» حق غنی‌سازی ایران را پذیرفته و در حال مذاکره بر سر رآکتور تحقیقاتی اراک هستند.» اما این خبر از سوی خبرگزاری‌های غربی بازنشر نمی‌شود.
امتیاز در مقابل امتیاز
خبرهای دیگری به نقل از هیات‌های مذاکره‌کننده غربی در حال ارایه ارقامی هستند که نشان می‌دهد آمریکایی‌ها در ازای دریافت چه امتیازی از ایران، حاضر به آزاد‌سازی چه میزانی از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران هستند. فراز و فرود رقم اعلام‌شده در رسانه‌ها از 10 تا 50‌میلیارددلار است. در این بین خبر نسبتا مثبتی اعلام می‌شود: «سنای آمریکا تا ماه میلادی آینده به رییس‌جمهوری آمریکا وقت می‌دهد و پس از آن تحریم‌های جدید علیه ایران را به پیش خواهد برد.»عباس عراقچی در دیدار صبح پنجشنبه‌اش با خبرنگاران ایرانی در مورد اظهارات «وندی شرمن» گفت: «بر سر میز مذاکره تاکید شده است که اقدام‌های دو طرف در گام اول و گام‌های بعدی باید متعادل و متناسب باشد. اگر طرف مقابل در گام اول اقدام‌های کوچکی انجام دهد از جانب ایران هم با گام‌های کوتاه‌تر روبه‌رو خواهد شد.»از سوی دیگر «تخت روانچی» درباره اخبار منتشرشده در رسانه‌ها مبنی بر شروط چهارگانه فرانسه در مذاکرات با ایران و انجام بازرسی از تاسیسات هسته‌ای ایران گفت: «نمی‌توانم آنچه که در رسانه‌ها دراین‌باره منتشر شده است را تایید کنم، اما موضع ما درباره بازرسی‌های مکرر این است که ما با آژانس، همکاری‌هایی داریم و اخیرا در تهران هم سندی را امضا کردیم که نشان‌دهنده این است که آمادگی داریم با آژانس فراتر از گذشته همکاری کنیم و این فرآیند را ادامه خواهیم داد.»
90‌درصد پیشرفت
در حالی که شایعه آمدن وزرای خارجه به «ژنو» قوت می‌گیرد، جواد ظریف اگرچه از تناقض خبرها آگاه است، می‌گوید نسبت به شب پنجشنبه احتمال آمدن وزرا بیشتر شده است. ظریف عصر جمعه پس از دیدار با اخضر ابراهیمی، نماینده سازمان ملل در مورد سوریه، می‌گوید: «بالاخره امروز باید معلوم شود در این دور مذاکرات می‌خواهیم به نتیجه برسیم یا به بحث بیشتری نیاز است.» به‌زعم او میزان پیشرفت کار در عدد و رقم 90‌درصد است «اما یکی، دو موضوع باقیمانده از اهمیت زیادی برخوردار است.» ظریف می‌گوید: «اگر ببینیم رسیدن به نتیجه امکان‌پذیر است احتمال آمدن وزیران خارجه وجود دارد.» اما عباس عراقچی ارایه اظهارنظرهای جدی و کمی منفی‌تر را برعهده گرفته. او معتقد است: «مذاکره‌کنندگان در مواضع خود نرمش زیادی ندارند و اگر انعطاف لازم در طرف مقابل وجود داشته باشد، امکان توافق و پیشرفت وجود دارد.»او که همین روزها در شبکه «توییتر» عضو شده در پیامی در روز سوم مذاکرات نوشت: «اراده‌ها جدی است. پیشرفت اندک است، ولی هنوز نمی‌توان قضاوت کرد.»
عقربه‌های بلاتکلیف
همه از هم می‌پرسند چه خبر؟ خبرهای مذاکره «ژنو» در شبکه‌های اجتماعی بیشترین «لایک» را می‌گیرد یا بازپخش می‌شود در همین میان، بازی گمانه‌زنی شروع می‌شود؛ آن‌هم با یک هدف مشخص «ایران امتیاز بیشتری داده و امتیاز کمتری گرفته» راهبرد جدی این حرکت با آمدن «وندی شرمن» در جمع خبرنگاران آن‌هم به‌عنوان
«of the record» داده می‌شود. بازی که قرار است رسانه‌های داخلی بتوانند در مقابلش بایستند اما عموما فضای رسانه‌ای به‌ویژه آنها که خیلی با دولت جدید همدل و هم‌جهت نیستند را هم تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. سومین دور مذاکره تحت‌تاثیر بی‌اعتمادی از مذاکره بی‌نتیجه پیشین، گذشت اگرچه تا ساعات عصر پاییزی و نیمه زمستانی «ژنو» خبری از مورد اختلاف مذاکره یا احتمال موفقیت منتشر نشد اما مذاکره پشت درهای بسته ادامه یافت. دومین دور مذاکره ظریف و اشتون بعد از دیدار ظریف و اخضر ابراهیمی بر سر بحران سوریه آغاز شد و بعد از چندین ساعت مشورت گروه «1+5» با یکدیگر قرار شد آخرین تصمیمات و مواضع دوطرف اعلام ‌شود. برون‌داد این جلسه ممکن است توافق بر سر مسایلی باشد که بر سر آن اختلاف دارند یا توافق بر ادامه مذاکره، برگزاری نشست خبری مشترک یا بیانیه مشترک، تا شاید وقتی دیگر، دوباره پیرامون فعالیت هسته‌ای صلح‌آمیز ایران مذاکره کنند. خبرنگارانی که هنوز بر تعدادشان افزوده می‌شود از لابی هتل «اینترکنتینانتال» و محل برگزاری همایش‌های «ژنو» (CICG) خبرها را دنبال می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.