توافقنامه امنیتی روی میز «لویهجرگه»
بیش از دو سال است که ایالات متحده و افغانستان درگیر توافقنامه امنیتی هستند؛ توافقنامهای که پذیرش یا رد آن میتواند مسیر آینده افغانستان را ترسیم کند. حالا ریش سفیدان افغان در «لویهجرگه » دور هم جمع شدهاند تا درباره موافقتنامه امنیتی دوجانبه که دو طرف گفتهاند درباره متن آن به توافق رسیدهاند، به بحث بنشینند. اما حرفهای روز گذشته «کرزای» بار دیگر علامت سوالهایی را نمایان کرد. اینبار محل اختلاف، نه مصونیت قضایی به سربازان آمریکایی و نه پایگاههای نظامی این کشور در افغانستان است، حالا بحث اصلی بر سر زمان امضای این توافقنامه است. در حالیکه ایالات متحده گفته موافقتنامه امنیتی با افغانستان باید تا قبل از پایان سالجاری میلادی یعنی شش هفته دیگر امضا شود؛ رییسجمهوری افغانستان میگوید این موافقتنامه تا قبل از انتخابات این کشور امضا نمیشود. حامد کرزای در مراسم گشایش لویهجرگه گفت حتی اگر مفاد این موافقتنامه از سوی لویهجرگه تایید شود و پارلمان افغانستان نیز آن را تصویب کند، امضای آن از سوی رییسجمهوری به بعد از انتخابات موکول خواهد شد. روز پنجشنبه در مراسم گشایش نشست چهار روزه لویهجرگه در افغانستان با
حضور دوهزارو۵۰۰ نماینده از سرتاسر این کشور، کرزای از آنان خواست که موافقتنامه جدید را تایید کنند. با این حال مخالفان این توافقنامه هم در درون جرگه و هم در افکار عمومی کم نیستند. یکی از بندهای بحثبرانگیز این توافقنامه، بند سوم ماده سوم است. در این بند آمده است که نیروهای آمریکایی در شرایط استثنایی میتوانند به منظور بازرسی وارد خانههای افغانها شوند. معصومه محمدی یکی از اعضای «لویهجرگه» در گفتوگو با «بیبیسی» گفت؛ اعضای کمیته ۲۳ که او عضو آن است، تاکید داشتند که کلمه «شرایط استثنایی» گنگ است. به گفته او هرچند در این ماده آمده است که شرایط استثنایی زمانی است که جان یک آمریکایی در خطر باشد، اما حتی در چنین شرایطی، نیروهای آمریکایی باید قبل از ورود به خانهها، مساله را با مقامهای محلی هماهنگ کنند. در همین حال بسیاری از مخالفان معتقدند که رسیدگی به این توافقنامه باید در پارلمان افغانستان صورت گیرد و نه «لویهجرگه». این مخالفان بر این باورند که کرزای با دعوت از همفکران خود به جرگه بهدنبال حصول اطمینان از تصویب این پیمان بحثبرانگیز است. لویهجرگه قطعا انعطافپذیرتر از پارلمان است و اکثر نمایندگان جرگه
نامزدهای شخصی کرزای و منتصبان او هستند و همین امر تصویب پیشنویس را آسانتر میکند. به گفته این دسته، پارلمان بهعنوان یک نهاد منتخب، ممکن است موضعی مستقل و در راستای منافع مردم افغانستان بردارد؛ هرچند صدای پارلمان نیز لزوما همصدای خواسته اکثریت افغانها نیست. گروهی نیز بر این باورند که کرزای از جرگه استفاده کرده تا به تنهایی مسوولیت رسیدن به این توافقنامه را برعهده نگیرد. تحلیلگران پیش از این گفته بودند که «کرزای» در ازای تامین امنیت خود و اعضای خانوادهاش تسلیم فشار آمریکا میشود و توافقنامه امنیتی را امضا میکند. تبعات پذیرش یا رد پیمان پذیرش توافقنامه به نیروهای نظامی آمریکا این امکان را میدهد که بعد از 2014 نیز در افغانستان بمانند، ماموریتی که قطعا فراتر از امنیت افغانستان است. در این شرایط به احتمال زیاد طالبان افغانستان مسیر ستیزهجویانه خود را ادامه خواهند داد و افغانستان نیز در چنگال ناامنی باقی میماند. این شرایط شکننده میتواند عواقب جدیای برای پاکستان نیز داشته باشد. از آن سو نیروهای باقیمانده آمریکایی نیز گهگاه با عملیات ویژهشان به نام شکار القاعده حضور خود را توجیه
میکنند. افغانستان و ایالات متحده بیش از دو سال است که در حال مذاکره روی قسمتهای بحثبرانگیز این توافقنامه بهویژه مصونیت قضایی سربازان افغان و تعداد و مکان پایگاههای آمریکایی هستند. آمریکاییها خواهان انجام عملیات نظامی یکجانبه، حملات شبانه و بازرسی خانههای افغانها هستند و محل اختلاف نیز دقیقا همین موضوعات است. هرچند روز چهارشنبه نهایتا افغانستان اعلام کرد که با مصونیت قضایی سربازان افغان موافقت کرده است. ایالات متحده همچنین به بهانه مبارزه با بقایای القاعده بهدنبال استقرار 9 پایگاه نظامی با حدود 10هزار سرباز در افغانستان است. گروهی از تحلیلگران هدف آمریکا از باقیماندن در افغانستان را به دو دسته تقسیم کردند. در وهله اول این گروه، ماندگاری آمریکا را حرکتی نمادین میدانند و معتقدند؛ وجود پایگاهها نماد این مساله هستند که آمریکاییها نسبت به سرنوشت مردم افغانستان بیتوجه نیستند. اما هدف دوم که موافقان بیشتری نیز دارد، حاکی از چشمانداز بلندمدت ایالات متحده است. به گفته این ناظران: آمریکا بهدنبال منافع ژئوپلیتیک است. آسیای مرکزی در فاصله نزدیکی با افغانستان است. آسیای مرکزی در حقیقت پلی است بین روسیه
و چین. به همین خاطر، آمریکا با حضور خود در این منطقه، راحتتر میتواند بر نقطه ضعفهای روسیه و چین فشار وارد کند. علاوه بر این، دسترسی راحتتری به ایران دارد. استدلالهای این گروه را موافقان این توافقنامه کاملا بر هم میزنند. موافقان میگویند که در صورت رد این توافقنامه، آمریکاییها افغانستان را مانند عراق رها و این کشور به سمت بحران عمیق سوق پیدا میکند. یکی از کارشناسان افغان در این رابطه میگوید: «اگر به موقعیت آمریکا و نوع رابطه آن با پاکستان و موجودیت پایگاههای گسترده آن در کشورهای عربی حوزه خلیج عرب و آسیای میانه نظر انداخته شود، به این واقعیت پی میبریم که آمریکا هیچ نیازی به ساختن پایگاه نظامی در افغانستان ندارد.» این کارشناس استفاده از افغانستان برای دسترسی به ایران را نیز تحلیلی سطحی و ضعیف میداند چراکه به گفته او آمریکا در کشورهایی پایگاه دارد که از لحاظ مذهبی صددرصد با ایران مخالفاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.