|

نکاتی درباره قطار شبانه لیسبون*

آینده، چیزی نیست جز واکاوی گذشته

مسیح اسماعیلی

فیلم قطار شبانه لیسبون (Night Train to Lisbon) روایتی است از حال که کشف آن نیازمند به سفر به گذشته است. فیلم با یک تعلیق شروع می‌شود و با طرح‌ریزی روایتی از مردی، که در پی اتفاقی ساده، به آنی زندگی یکنواختش دگرگون می‌شود و به تجربه‌ای فراتر از امور معمول زندگی تکراری خود دست می‌زند، نشان می‌دهد زندگی آن چیزی است که برای انسان اتفاق می‌افتد نه آن چیزی که برایش برنامه‌ریزی می‌کند. قطار شبانه لیسبون با حادثه آغازین مهیج، متشکل از داستان دو زندگی است. ریموند (با بازی جرمی آیرونز) مردی مطلقه، معلم زبان و مطالعات کلاسیک دبیرستانی در سوییس، که در برزخی از یکنواختی - و در ذهنش: تنها - زندگی می‌کند و پس از نجات زنی از خودکشی، با کتابی به زبان پرتغالی آشنا می‌شود و با خواندن گوشه‌ای از کتاب همه‌چیز را به حال خود وامی‌نهد و تصمیم می‌گیرد به لیسبون سفر کند و نویسنده این کتاب آمادئو پرادو (با بازی جک ‌هاستن) پزشک حاذق و مبارز پرتغالی را پیدا کند: سفری بیرونی و عینی به لیسبون و سفری درونی و ذهنی به زندگی خودش. این کتاب که زن مرموز از خود به‌جا گذاشته، مجموعه‌ای از یادداشت‌های روزانه آمادئو پرادو است که به دلیل نجات جان یک عضو پلیس مخفی پرتغال و شکنجه‏گری بدنام، مردم او را طرد کرده‌اند. او در راه اصول اخلاقی خود و برای بازیابی اعتبارش، به جنبش مقاومت علیه دیکتاتور سالازار (دیکتاتور پرتغالی سال‌های 1968-1932) می‏پیوندد. آمادئو در این کتاب با زبانی فلسفی به درهم‌آمیزی افکار و احساسات و رویاهای خود دست می‌زند. او معتقد است ما در لحظه زندگی می‌کنیم و با سفرکردن به سوی خود با تنهایی مواجه می‌شویم؛ و از ترس تنهایی است که کارهایی می‌کنیم که تا پایان عمر از آنها پشیمانیم! اما ریموند، با سفر به لیسبون، باقی آنچه را که در زندگی تجربه نکرده، بازمی‌یابد که درواقع جست‌و‌جوی خویشتن است یعنی به یک معنا به‌دنبال ردپایی از خودیابی و آگاهی است هرچند کوتاه و مختصر. «سفر» و نسبت با آن با «آگاهی» یک چیز عتیق است، از کتاب مقدس و سفر خروج بگیر تا سفر دانته به اعماق دوزخ و برزخ و بهشت به‌همراه ویرژیل و بئاتریس، تا سفر درونی و بیرونی (آفاقی و انفسی) راوی اولیس جیمزجویس یا سفر شازده‌کوچولو نشانگر آن است که سفر با آگاهی و شناخت نسبت می‌یابد یعنی سفر بیرونی نمادی از بازیابی و جست‌وجوی درونی فرد است در اعماق خودش یا اتفاقی یا هر چیزی. بیل آگوست با تصویر فضایی ملال‌آور و تعلیق خواننده در آغاز، زندگی یک آدم منزوی و یکنواخت را بازمی‌نمایاند که با خواندن چند جمله از یک کتاب، از عمق فلسفی آن شگفت‌زده شده است. وی با آمیختن این درام اجتماعی به خودیابی، تنهایی و سرخوردگی این فرد در طول فیلم می‌پردازد و در نهایت برای ایجاد هیجان، انقلابی آمیخته به مثلث عشقی مبارزان مقاومت را در سال‌های پایانی زندگی دیکتاتور به تصویر درمی‌آورد البته موسیقی و فضای فیلم هم این احساس را به بیننده می‌دهد که بیشتر در گذشته غوطه‌ور است تا حال. بیل آگوست در سال‌های 1922 و 1987 موفق شده جایزه نخل طلای جشنواره کن را برای فیلم‌های «پله فاتح» و «بهترین نیابت» از آن خود کند. درون زندگی من، ۱۹۷۶، زاپا، ۱۹۸۳ و بچرخان و فریاد بزن، ۱۹۸۴، از دیگر فیلم‌های این کارگردان دانمارکی است.
*به کارگردانی بیل آگوست، محصول2013

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.