|

مصایب صنعت خودرو

احمد فرهادی . کارشناس اقتصادی

کسانی که به صنعت خودرو علاقه‌مند هستند و موضوعات این صنعت را رصد می‌کنند می‌دانند که این صنعت اوضاع و احوال خوبی ندارد؛ حجم تولیداتش به کمتر از یک‌سوم ظرفیت‌هایش رسیده، به‌علت آگندگی چندساله گرفتار فربگی شده، نسبت‌هایش در موضوعات بسیاری درهم‌ریخته، حجم تعهداتش بسیار بالا رفته و بدهی‌هایش به قطعه‌سازان نفس‌هایش را به شماره انداخته، شرکای تجاری قبلی‌اش از میدان به‌در رفته‌اند و تنوع از تولیداتش رخت بربسته. کم نیستند تحلیلگرانی که ریشه تمامی این مشکلات را به وجود تحریم‌ها و موضوعات مالی مرتبط می‌دانند و از کمبود نقدینگی خودروسازان به‌عنوان مهم‌ترین مساله آنها یاد می‌کنند. فرض کنیم همین فردا دولت یا هر نهاد دیگری تصمیم بگیرد با تزریق منابع مالی مشکلات خودروسازان را حل‌ کند یا حتی با فرض دیگری به علت گسترش روابط بین‌المللی، سایه تحریم‌ها از سر این صنعت عبور کند، باید منتظر چه اتفاقی باشیم؟ آیا از فردای همان‌روز دیگر این صنعت مشکلی نخواهد داشت؟ آیا با تامین منابع مالی مشکلات صنعت خودرو به پایان می‌رسد؟ آیا این صنعت با رفع تحریم‌ها، سمت و سوی واقعی خودش را کسب خواهد کرد؟ یا ما همچنان با یک صنعتی مواجه خواهیم بود که ویژگی‌های خودش را دارد؟ این سوالات، مهم‌ترین پرسش‌هایی هستند که این‌روزها باید از مدیران صنعت‌ خودرو پرسید. درست است که رفع تحریم‌ها و تزریق منابع مالی باری از دوش این صنعت برخواهد داشت، تعهدات آنها را کاهش خواهد داد و رونق تولید را به خطوط آنها وارد خواهد کرد اما آیا با این کار مشکلات بنیادین این صنعت رخت برخواهد بست؟ برای پاسخ به این پرسش بهتر است با گذر از مشکلات مالی پاره‌ای از اساسی‌ترین مصایب این صنعت را فرا یاد آوریم: توان محدود خودروسازان در طراحی و تولید خودروهای جدید و به طریق اولی عدم تنوع محصولات تولیدشده، توان محدود رقابتی در بازارهای بین‌المللی، دخالت‌ و انشای پاره‌ای از دستورات در این صنعت به‌نوعی که این صنعت را بدل به صنعت دستوری کرده است، فربگی سازمانی و ایجاد ظرفیت مازاد طی چندسال اخیر و تولید با یک‌سوم ظرفیت در شرایط فعلی، اصرار بر «تولید کشدار» پاره‌ای از محصولات به‌عنوان یکی از پدیده‌های نوظهور در صنعت خودروسازی ایران و... اگر بخواهیم این فهرست را ادامه دهیم به موارد متعدد بیشتری هم خواهیم رسید. اینکه چرا صنعت خودرو به این مصایب مبتلا شده است؟ دلایل بسیاری دارد و روایت‌های مختلفی در تحلیل این چرایی‌ها موجود است. به‌نظر می‌رسد آبشخور اصلی این موضوعات را باید در نوع نگاه یا بینشی که بر صنعت خودرو حکومت کرده است دید. اینکه می‌گوییم تنوع تولید در این صنعت محدود است و توان رقابتی اندکی دارند، دلیل روشنش این است که خودروسازان ما هنوز به تصمیم نهایی نرسیده‌اند که آیا واقعا خودروسازند یا مونتاژکار؟ و اصلا باید خود را در چه سطحی ببینند؟ و چه اندازه از خود انتظار داشته باشند؟ آیا این صنعت سازوکارهای لازم برای رقابت در سطح بین‌المللی را در درون خودش به‌وجود آورده است؟ نگاه مدیران صنعت خودروسازی به ورای مرزها چگونه است؟ نگاهی است تولیدمدارانه؟یا وارداتی؟ اینکه می‌گوییم که این صنعت دستوری شده و انشای دستورات عرصه را بر اذهان فعال تنگ کرده دلیلش باز هم از بینش است؛ بینشی مبنی بر اینکه این صنعت می‌تواند به‌عنوان بازوی حمایتی این جناح و آن جناح باشد. آیا صنعت خودروسازی ما مستقل از دستورات و توصیه‌ها عمل کرده؟ آیا اذهان مدیران خودروسازی به وابستگی‌های جناحی و سیاسی وابسته نبوده؟ می‌دانیم که سازمان خودروسازان بسیار گسترده شده است آیا متولیان صنعت خودرو تاکنون از خود پرسیده‌اند که این گستردگی و فربگی تا چه اندازه واقعی و منطبق بر شرایط تنظیم شده است و تا چه حدی متاثر از شیوه تقلیدی یا قیاسی است؟ تقلید و قیاس دو آفت بزرگ در فرآیند صنعتی‌شدن ایران است. پاره‌ای از نظامات و ساختارهای سازمانی در صنایع ایران تقلیدی است و پاره‌ای دیگر بر اساس قیاساتی شکل گرفته که این قیاسات تنها گمان‌هایی بوده در مسیر بهبود، البته ناگفته نماند که این دو اشکال در صنایعی که رنگ و لعاب دولتی‌تری دارند بیشتر مشهود است. در دودهه اخیر «تولید کشدار» به‌عنوان یک پدیده نوظهور در صنعت خودرو ایران گسترش یافته است. ردپای این اشکال را هم در اذهان می‌توان یافت. چرا تولید کشدار پدیده‌ای است نوظهور؟ چرا خطوط تولیدی شرکت‌های خودروساز چسبندگی بسیاری به یک یا دو محصول دارد؟ آیا پس از گره‌گشایی از مشکلات صنعت خودرو این صنعت با این پدیده خداحافظی خواهد کرد؟ اگر آفتاب تدبیر بر رفتار خودروسازان بتابد، این صنعت باید خود را در مظان سوالات بسیاری قرار دهد؛ سوالاتی که بتواند ذهن را از موضوعات مالی و تحریم عبور دهد و به مصایب عمیق‌تر صنعت خودرو بپردازد و چنین بپرسد که صنعت خودرو گرفتار چیست؟ گرفتار منابع مالی محدود و تحریم‌هاست یا گرفتار ذهنیت‌ها و افکار؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.