|

در مورد آمریکا چطور؟

توماس ال. فریدمن . فرنگیس بیات

دیگر گفتن ندارد که تنها توافق کوتاه‌مدت با ایران ارزش این را دارد که بخشی از تحریم‌ها برداشته شود؛ این توافق کوتاه‌مدت، مقدمه توافق نهایی است که بر اساس آن باید همه عناصر اصلی برنامه توسعه تسلیحات اتمی متوقف شود و تنها چنین توافقی ارزش این را دارد که همه تحریم‌ها برداشته شود... اما هنوز چیزهای دیگری هم هست که نیاز به واگویی ندارد اما اتفاقا باید آنها را با صدای بلند بر زبان آورد: ما آمریکایی‌ها وکلای استخدام‌شده اسراییل و دولت‌های حاشیه خلیج‌فارس برای امضای توافق نیستیم، آنها نمی‌توانند حرف آخر را بزنند و بگویند نه. ما آمریکایی‌ها منافع خودمان را داریم و آن را تنها در توانمندی هسته‌ای نظامی ایران تقلیل نمی‌دهیم بلکه در پایان 34سال جنگ سرد ایران - آمریکا می‌بینیم که منافع ما و دوستانمان آسیب دیده است. از این رو، ما نباید در تاکید بر منافعمان در مقابل اسراییل و تلاش‌های اعراب برای مسدودکردن توافق با ایران بی‌تفاوت باشیم، توافقی که می‌تواند هم برای ما و هم برای آنها خوب باشد. منافع امروز آمریکا در انعقاد قرارداد موقت هسته‌ای با ایران نهفته است که راه را برای پرداختن به مجموعه کاملی از مسایل میان تهران - واشنگتن باز می‌کند. بعضی از متحدان ما اشتراکی در چنین منافعی با سایرین ندارند و فکر می‌کنند که نتیجه قابل‌قبول، بمباران تجهیزات اتمی ایران و منزوی و ضعیف و انگشت‌نما نگه‌داشتن ایران است. آنها به دولت ایران اعتماد ندارند. من به چنین بدبینی‌ای غبطه نمی‌خورم. اگر فشارهای کلی نبود شاید ایران راضی نمی‌شد که برنامه‌اش را کمی به عقب برگرداند. اما این به این معنی نیست که اعمال این فشارها خود یک هدف است. بلکه هدف آن، کاهش واقعی توان و جهش احتمالی ایران برای ساخت بمب اتمی بوده است. یکی از کارشناسان مسایل ایران می‌گوید، از آنجایی که بازیگران منطقه‌ای، دیپلماسی با ایران را بازی با حاصل جمع صفر می‌بینند، متقاعد شده‌اند یا سعی دارند متقاعد کنند که آمریکا نباید در چنین مسیری گام بردارد. چرا چنین است؟ ابتدا باید با این واقعیت شروع کنیم که ایران بر بعضی از حساس‌ترین دغدغه‌های امنیتی آمریکا مثل مساله سوریه، اسراییل - فلسطین، افغانستان، تروریسم، امنیت انرژی و توسعه تسلیحات هسته‌ای تاثیر قابل ملاحظه‌ای دارد. به موازات اینکه تنش با ایران در این حوزه‌ها تشدید شده است، به همان میزان تنش‌زدایی با تهران نیز می‌تواند به رفع و حل اینها کمک کند. ایران نقش حیاتی در شکست طالبان در افغانستان بازی کرد و هنوز هم می‌توان در خلاص‌شدن از دست طالبان یک‌بار دیگر همراه ما باشد. در تهران کشمکش‌هایی جریان دارد بر سر اینکه ایران بالاخره در هیبت یک ملت در جست‌وجوی منافع خودش باشد یا اینکه در نقش بازیگری همچنان انقلابی در جدال دایمی با آمریکا باقی بماند، اما آنچه تا حدودی در مذاکرات ژنو خطرناک جلوه می‌کند، این است که کدام نگاه بر سیاست خارجی ایران غلبه دارد؟ یک توافق دوجانبه مفید می‌تواند راه را برای همکاری در سایر حوزه‌ها باز کند. به علاوه، هیچ چیز بدتر و مخرب‌تر ازشکاف‌های مسلمانان شیعه - سنی نمی‌تواند آینده خاورمیانه را تهدید کند؛ این شکاف می‌تواند مورد استفاده بعضی از رهبران منطقه برای منحرف‌کردن مردم از سوال‌های اساسی مثل اشتغال، رشد اقتصادی، بیکاری، فساد و مشروعیت سیاسی باشد. البته می‌تواند برای منزوی نگه‌داشتن ایران و ناتوان نگه‌داشتن این کشور در بهره‌برداری از منابع نفت و گازش هم مورد استفاده قرار گیرد. بازیگری که می‌تواند در نفت و گاز، تولیدکننده‌های عرب را به چالش بکشد، اما منافع ما آمریکایی‌ها در این است که این اختلاف‌ها را فروبنشانیم نه اینکه طرف یکی را علیه دیگری بگیریم. جنگ سرد ایران - آمریکا مانع از بازیگری سازنده ما در مورد همه این‌دست منافعمان شده است. راحت است بگوییم زمانی که نمی‌توانیم به آنچه می‌خواهیم برسیم، باید از مذاکرات کنار بکشیم، اما انزوای ایران دیگر به راحتی گذشته نخواهد بود. چین، روسیه، هند و ژاپن منافع مختلفی در مقابل ایران دارند. تنها کسی که همه اینها را پشت تحریم‌های شدید علیه ایران با هم متحد کرد، محمود احمدی‌نژاد بود. رییس‌جمهوری کنونی ایران، سیاستمدار به مراتب استادتری است. همان کارشناس مسایل ایران معتقد است که تحریم‌ها احتمالا تشدید خواهند شد. کشورهایی مثل چین تنها برای خوشایند کنگره آمریکا منافع تجاری و استراتژیک خود را در مقابل ایران به خطر نمی‌اندازد. به همین دلیل توافقی که تیم اوباما به‌دنبال آن است،‌ درصدد است تا خنثی‌کردن توانمندی هسته‌ای ایران را آغاز کند و حتی بیازماید که میزان بیشتری از آن نیز ممکن است یا نه؟ چراکه اساسا این رویه بخشی از منافع آمریکاست. یک کارشناس ایرانی خاورمیانه به من می‌گفت: «آن کسانی که در خاورمیانه در جست‌وجوی یک جنگ بدون پایان به دلایل قبیله‌ای، فرقه‌ای و واپس‌گرایانه هستند، می‌خواهند با شیرین‌کاری تنها جوامع خود را باز، همگرا، دموکراتیک و تکثرگرا نشان دهند. آنها می‌توانند چنین خواستی داشته باشند، اما این جنگ، جنگ ما نخواهد بود. این ما [ایرانی‌ها] نیستیم که چنین چیزی را در ایران یا بیرون آن بخواهیم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.