|

چین در راه اصلاحات

شی‌جینپینگ، رییس‌جمهور چین اخیرا در دیدار با رییس خزانه‌داری آمریکا گفته بود «اقتصاد چین با عزم فوق‌العاده‌ای به سوی اصلاحات می‌رود» یکی از مقامات خزانه‌داری آمریکا اذعان کرد تعهد چین به اقتصاد بازار آزاد را محک زده و به آن ایمان دارد. با این حال می‌گوید «اصلاحات خوبی در حال انجام است ولی برای ما مهم است که بدانیم چه میزان اصلاحات و با چه سرعتی؟» نشست هجدهمین کمیته مرکزی خلق چین که از نهم تا دوازدهم نوامبر تشکیل شد گام بلندی در راه اصلاحاتی است که جینپینگ وعده داده بود. گرچه همه متفق‌القول هستند که انگیزه اصلاحات چینی تنها اقتصاد است، رضایت گروه‌های حقوق‌بشری نیز جلب شده است. به گزارش آسوشیتدپرس، در بیانیه منتشرشده از سوی حزب کمونیست، از جمله موارد حقوق‌بشری این اصلاحات تسهیل قانون تک‌فرزندی، برچیدن اردوگاه‌های کار اجباری و کاهش جرایمی با مجازات مرگ است. یکی از مهم‌ترین بندهای این بیانیه تصمیم دولت چین برای پایان‌دادن به سازوکار «لائوجیائو» یا «بازآموزی از طریق کار» است که همان اردوگاه‌های کار اجباری است. این سازوکار قانونی در چین از سال ۱۹۵۷ برپا شده و بارها با انتقادهای مدافعان حقوق‌بشر روبه‌رو بوده است. سازمان دیده‌بان حقوق‌بشر، پیش‌تر «لائوجیائو» را مخالف قوانین بین‌المللی به‌ویژه ماده چهارم «قانون بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی» دانسته بود. حتی وزارت دادگستری چین نیز پیش‌تر پذیرفته بود که این سازوکار مغایر با برخی قوانین آن کشور است. بنا بر گزارش مدافعان حقوق‌بشر، طی سال‌های گذشته مقصد بسیاری از زندانیان سیاسی نیز اردوگاه‌های کار اجباری بوده است. دیده‌بان حقوق‌بشر از تصمیم چین در این زمینه استقبال کرده است. در عین حال نیکلاس بکلین، یکی از پژوهشگران ارشد این سازمان ابراز امیدواری کرده است که این «گام بسیار مثبت» با ساز و کار جدید مشابهی جایگزین نشود. «علاوه بر این برخی اصلاحات در سیستم قضایی نیز در این اصلاحات گنجانده شده است مثلا برای وکلای مدافع «نقش بیشتری» در نظر گرفته شده و «اعتراف‌گیری از طریق شکنجه» نیز منع می‌شود. هنوز مشخص نیست این اصلاحات در جزییات به چه شکلی صورت می‌گیرند و آیا امکان نظارت بیشتر به سازمان‌های فرادولتی بر آنها داده می‌شود یا نه. از جمله اصلاحات دیگر، ایجاد کمیسیون امنیت ملی و اقدام جدی برای مقابله با خلافکاری در میان مقامات حزب کمونیست است. این شورای جدید شباهت‌هایی به شورای امنیت ملی آمریکا دارد که بخشی از تشکیلات دفتر ریاست‌جمهوری آن کشور است. روزنامه‌های ژاپنی نیز تشکیل این شورا را در راستای اختلافات ارضی میان دو کشور دیده‌اند؛ اختلافاتی که طی یک سال گذشته تنش‌هایی کم‌سابقه را میان توکیو و پکن پدید آورده است. اما اصلاحات اقتصادی از جمله مهم‌ترین فرازهای این بیانیه و انگیزه اصلی اصلاحات اجتماعی در چین است. سه‌شنبه گذشته در روز پایانی گردهمایی حزب کمونیست، رهبران چین وعده دادند که از این پس بازار آزاد نقش مهم‌تری در اقتصاد آن کشور ایفا خواهد کرد و کشاورزان از حق بیشتری روی زمین‌های خود برخوردار خواهند بود. مثلا در بیانیه‌ای که حزب کمونیست چین روز جمعه به همین مناسبت منتشر کرد، به آزادسازی بخش بانکی اشاره شده است. اگرچه هنوز دقیقا مشخص نیست اقتصاد چین با چه تغییراتی روبه‌رو خواهد شد، رسانه‌های بین‌المللی خبر از واکنش مثبت بازار به اخبار درز پیداکرده، می‌دهند. تعدیل سیاست تک‌فرزندی اجباری گرچه با استقبال گروه‌های حقوق‌بشری مواجه شده ولی بیش از همه به خاطر مسایل اقتصادی متعاقب اجرای این سیاست از دهه 1970 به این‌سو است. اکنون که چین ادعای «قدرت جهانی» در اقتصاد دارد، چنین اجتماعات کوچکی دیگر کارا به نظر نمی‌رسند؛ هرچند جمعیت چین از یک‌میلیاردو350‌میلیون‌نفر گذشته باشد، انبوه جمعیت از کارافتاده که قادر به تجدید نسل نیست، مشکلی جدی در جامعه چین به وجود آورده است. در اصلاحات دولتی زوج‌های چینی که خود تک‌فرزند هستند، اجازه خواهند داشت دوفرزند داشته باشند. تعدیل سیاست کنترل جمعیت از عمیق‌تر شدن بحران پیری جمعیت جلوگیری می‌کند و ادامه روند تولید نیروی کار و تولید انبوه را تضمین خواهد کرد. شوآنگ دینگ اقتصاددان چینی می‌گوید: «چین به نقطه‌ای رسیده که وضعیت دموگرافیک آن سربار بیشتری نسبت به فعالان دارد.» دیگران می‌گویند سیاست تک‌فرزندی سرمایه کار در چین را منقبض کرده و به رشد اقتصادی آسیب زده است. در سال 2012 جمعیت در سن کار چین به‌شدت کاهش داشت و چین شاید نخستین کشوری شود که پیش از ثروتمندشدن پیر می‌شود. بر اساس اطلاعات سازمان ملل حدود هشت‌ونیم‌درصد جمعیت چین (114/8‌میلیون‌نفر) بیش از 65سال سن دارند و تا سال 2050 به 23/9درصد (322/9‌میلیون‌نفر) خواهد رسید. حزب کمونیست چین هم رسما گفته تغییر سیاست تک‌فرزندی برای ایجاد «تعادل بلندمدت در توسعه جمعیت چین» است. اما کارشناسان می‌گویند اصلاح این سیاست خیلی دیرتر از آن روی داده که کمک چندانی به حل بحران جمعیت در چین کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.