|

بهروز افخمی و ضرورت واقع‌گرایی فیلم‌های تاریخ اسلام

محیا رضایی: بهروز افخمی، کارگردان جنجالی سینما این‌روزها در حال فیلمبرداری آخرین ساخته‌اش با عنوان آذر، شهدخت، پرویز و دیگران است؛ فیلمی که برای جشنواره فیلم فجر امسال آماده می‌شود. یکی از پروژه‌هایی که افخمی قصد دارد آن را در آینده تولید کند، ساخت یک مجموعه فیلم جنگی به‌هم‌پیوسته است که قرار است به تهیه‌کنندگی ساداتیان، تهیه‌کننده فیلم فعلی‌اش ساخته شود. خود افخمی در این‌باره می‌گوید: «من طرحی برای سه الی چهار فیلم جنگی که به‌هم‌پیوسته باشد، دارم، مثل مجموعه ارباب حلقه‌ها یعنی چهار قسمت سه‌ساعته و بر اساس زندگی حسن باقری (غلامحسین افشردی) و برپایه سریال مستند داستانی آخرین روزهای زمستان. من یک چنین طرحی دارم و آقای ساداتیان هم علاقه‌مند به ساخت آن است.» او در ادامه می‌گوید: «هزینه این فیلم خیلی زیاد است... ما این فیلم را به‌تدریج و مرحله‌به‌مرحله شروع می‌کنیم و فیلم اول را می‌سازیم و اگر هزینه خودش را درآورد و به سوددهی رسید آن‌وقت فیلم‌های بعدی را شروع می‌کنیم. الان هم درواقع می‌خواهیم فیلمی را بسازیم که قسمت چهارم آخرین روزهای زمستان است.» با توجه به اینکه در ایام محرم قرار داریم از افخمی می‌پرسیم آیا هیچ‌گاه ‌درصدد ساخت فیلمی درباره واقعه عاشورا نبوده است. او می‌گوید: «ساختن فیلم روز واقعه قبل از اینکه شهرام اسدی آن را بسازد سال‌ها قبل به من پیشنهاد شده بود؛ درست بعد از اینکه سریال کوچک جنگلی تمام شد ولی من به این کار علاقه‌مند نبودم. چون درمورد فیلم‌های تاریخ اسلام که تاکنون ساخته شده همه چیزش تصنعی به نظر می‌رسد. اولین نکته‌ای که در این فیلم‌ها وجود دارد این است که این فیلم‌ها به زبان فارسی اجرا شده است و به‌نظرم نباید به زبان فارسی ساخته شود.» کارگردان فیلم عروس تاکید می‌کند: «الان دوره‌ای نیست که تماشاگر بپذیرد در دوره رم باستان مردم به زبان انگلیسی صحبت می‌کردند... . یا اینکه در سریال مختار مردم فارسی صحبت می‌کنند... اگر اینطور بود که مل گیبسون فیلم مصائب مسیح را به زبان عبری قدیم نمی‌ساخت، یا فیلم دیگرش را به زبان مایایی که زبان فراموش‌شده‌ای است. برای اینکه تماشاچی سینما انتظار واقع‌گرایی دارد و این انتظار دارد هرروز بیشتر می‌شود.» به نظر افخمی باید این طراحی برای فیلم‌ها و سریال‌های تاریخ اسلام صورت گیرد که آنها ابتدا به زبان عربی ساخته شوند و بعد به زبان فارسی دوبله شوند. به این ترتیب بازار خیلی بزرگ‌تری هم به وجود می‌آید برای نمایش این آثار برای مردم عرب. افخمی همه این موارد را می‌گوید برای اینکه به گفته خودش توضیح بدهد که چگونه به داستان‌پردازی نگاه می‌کند. او می‌گوید: «فکر می‌کنم در داستان‌پردازی بیش از هر چیز باید در آدم باور به وجود آورد. وقتی بازیگران در دورانی از تاریخ عراق فارسی حرف می‌زنند آدم دیگر باور نمی‌کند و ادامه نمی‌دهد. بعدش این سوال مطرح است که آیا لباس‌ها درست است؟ آیا فضای تاریخی آن‌موقع درست است؟ آیا زن‌ها واقعا اینجوری بوده‌اند که ما در فیلم‌های واقعی می‌بینیم. نور درست است. بعضی از قصرها در فیلم‌های تاریخی پر از نور است و معلوم نیست که این نور از کجا آمده است. انگار سقف را برداشته‌اند... همه اینها به‌تنهایی می‌تواند باور تماشاگر را از بین ببرد... .» کارگردان فیلم شوکران در ادامه عنوان می‌کند: «جالب است بدانید قصرهای قدیمی خیلی تاریک بوده و به‌خاطر اینکه قصرها را گرم نگه دارند نمی‌توانستند پنجره‌ها را بزرگ درست کنند.» منظور افخمی این نیست که معماری اسلامی دقیقا اینجوری باشد. از نظر او اتفاقا معماری اسلامی پنجره‌های بزرگ‌تری دارد. باید میزان نور داخل قصر توجیه داشته باشد. داخل قصر معاویه در فیلم‌ها جوری روشن است که انگار یک لوستر آن بالا آویزان کرده‌اند و همه چیز با جزییات دیده می‌شود. فیلم‌های تاریخی که تاکنون افخمی دیده به نظرش تصنعی است. فیلمنامه‌ای که افخمی بپسندد و بتوان آن را به شکل واقع‌گرایی ساخت و زحمتی را که برایش باید کشید به انجام‌دادنش بیارزد، تا به حال نبوده است. خودش می‌گوید: «اگر به همچنین فیلمنامه بربخورد یا زمینه داستانی که خودش بتواند فیلمنامه‌اش را بنویسد پیدا کند، حتما دنبال ساخت فیلم تاریخی درباره اسلام خواهد رفت.» درواقع داستان خوب است که افخمی را ترغیب می‌کند که چنین فیلمی را بسازد. از نظر بهروز افخمی فیلمنامه بهرام بیضایی بد نیست. به گفته او این فیلمنامه از روی یک داستان حسینقلی مستعان به اسم عشق مقدس است که خود آن داستان از روی داستان جرجی زیدان نوشته شده است. افخمی می‌گوید: «اگر قرار بود که من بسازم که هیچ‌وقت فکر نکردم زمینه‌اش وجود دارد که من بسازم، اول می‌گفتم به داستان جرجی زیدان مراجعه کنید که متن عربی آن چه‌جوری است و ببینید آیا می‌توانیم این متن را به دیالولگ‌های عربی تبدیل کنیم...» بهروز افخمی نظرات جالبی درباره فیلم روز واقعه دارد: «فیلمی که من دیدم فیلم کند و لختی بود و بهتر می‌توانست کارگردانی شود و از لحاظ لباس و طراحی صحنه و همه‌چیزش تصنعی به‌نظرم می‌آمد. من این نظر را تقریبا درباره همه سریال‌ها و فیلم‌های تاریخ اسلام دارم و تقریبا همه‌شان تصنعی به‌نظر می‌آیند و آنها را باور نمی‌کنم و با آنها ارتباط برقرار نمی‌کنم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.