بینندگان، سر دوراهی راه یا چاه
بابک زمانی . متخصص مغزواعصاب
تا وقتی چند شاهد موثق تایید نکرده بودند باورم نمیشد که ممکن است در رسانه ملی، آن هم نه در شبکههای دور بلکه در شبکه اول سیما، بدون اعلام تبلیغاتی، در یکی از برنامههایی که قاعدتا خود سیما اسپانسر یا متولی آن است، آن هم در میانه برنامه، رپورتاژ آگهی در زمینه پزشکی پخش شده باشد! اما گویا متاسفانه چنین عجایبی رخ داده است! گاه تصور میکنی ٢ ضربدر ٢ یک فرمول ریاضی بسیار پیچیده است که باید صحت آن را به اثبات رساند و هیچ چیز فیالواقع دردناکتر از تلاش برای اثبات این فرمول نیست! اما ظاهرا چاره دیگری وجود ندارد. مسوولیت آنچه از شبکههای سراسری پخش میشود با اسپانسر آن یعنی دولت است و خارج از چارچوب آگهیهای تبلیغاتی هر مطلبی قاعدتا اصولی است و به جهت تنویر افکارعمومی پخش میشود و به جهت ملیبودن این رسانه باید در جهت منافع ملی باشد و بنابراین قابل خرید و فروش نیست. وقتی یک برنامه عادی تبدیل به رپورتاژ آگهی میشود، بدون آنکه اعلامی در این جهت صورت گرفته شود، تعداد اصولی که زیر پا گذاشته شدهاند و شدت تخطی از این اصول دارای ابعادی است که این رویداد را باورنکردنی میکند. اولا تبلیغات پزشکی حتی در خارج از چارچوب
رسانه ملی دارای ضوابطی است که سازمانهای مربوطه بهخصوص نظام پزشکی نسبت به آنها از گذشتههای دور بسیار حساس بوده و قاعدتا هستند؛ نمونه مشخص این ضوابط شکل و اندازه تابلوهای پزشکان است. پزشکان حق ندارند از چارچوب رنگی غیراز این برای مطب خود برگزینند یا از هر نوشتهای استفاده کنند. ثانیا کلیه محققان و استادان علوم پزشکی در تمام دنیا بهخصوص اروپا و آمریکا قانونا موظفند حتی در یک کلاس ساده و در یک گردهمایی علمی کوچک، هم قبل از شروع صحبت کلیه ارتباطات اقتصادی تحقیقات خود را با شرکتهای اقتصادی آشکارا اعلام کنند؛ چه برسد به تبلیغات پزشکی در یک رسانه ملی. ثالثا حتی در کنگرههای علمی هم آن قسمتهایی که کنگره، اسپانسر یا متولی است به دقت از قسمتهایی که شرکت دارویی متولی آن است، تفکیک شده است و حتی در کارگاهها یا سمپوزیومهایی که این یا آن شرکت متولی است سخنرانان همه دارای موقعیت آکادمیک هستند و همه ضوابط علمی شامل ابزارهای ارتباطات اقتصادی رعایت میشود. حداقل از جهت ظاهر در جهت منافع این یا آن شرکت ضوابط علمی زیر پا گذاشته نمیشوند. حتی در شبکههای تلویزیونی خصوصی هم (در کشورهایی که وجود دارند) تبلیغات پزشکی
تنها تابع مسایل مادی نیست و نباید از یاد برد که در این شبکههای خصوصی تعداد بینندگان به هیچوجه قابل مقایسه با بینندگان رسانه ملی آن هم شبکه اول سیما نیست؛ چنین مخاطب میلیونی در خواب هم به سراغ گردانندگان این شبکهها نمیرود و بهعلاوه بینندگان این شبکهها آشکارا میدانند که دارند تبلیغات یک محصول پزشکی خاص را مشاهده میکنند نه اینکه هاج و واج بمانند که آیا آنها را میفریبند یا راه مینمایند. راستی آیا با در نظرگرفتن شرایط فوق، گردانندگان رسانه ما در ازای این تبلیغات موفق شدند اجرت واقعی آن را دریافت کنند؟ بر این خدمت! قیمتی هم میتوان گذاشت؟ در بحبوحهای از عقبماندگیها و ابهامات در تصورات پزشکی مردم بهخصوص در مواجهه با تکنولوژی روزبهروز متحول پزشکی، رسانه ملی وظایف سنگینی بر عهده دارد که غفلت از آنها بزرگترین مصیبت حاصل از این رفتارهای سوداگرانه است! راستی آیا گردانندگان و مجریان رسانه ملی، مثل تلویزیونهای خصوصی آنچنانی مخاطب چند ده خریدار این یا آن کرمپودر بودن را بر مخاطب میلیونها ایرانی شهری و روستایی که تشنه فرهنگ نوین پزشکی هستند، ترجیح میدهند؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.