|

زنگان؛ شهری با 2 چهره

فرح اصولی

«زنجان» یا همان‌طور که قدما می‌گفتند «شهین» یا «زنگان»، شهری است که در آن زاده شدم و تا 12سالگی هم در آن زندگی کردم. این 12سال برای من سال‌هایی سبز و پرخاطره بود. آن روزها پر بود از گردش‌های چند روزه به باغ و دهات‌های اطراف این شهر. مسیرها خاکی و پر از سنگریزه بودند و گاهی اصلا جاده‌‌ها ماشین‌رو نبود. بنابراین به ناچار بخشی از راه را با اسب و قاطر می‌رفتیم. طبیعت آن منطقه برایم به‌یادماندنی‌‌ترین تصاویر کودکی را رقم زده بود. به محض ورود به باغ‌ها، پدرها و مادرها برای فرزندانشان بر بلندترین شاخه درخت تاب می‌بستند و وقتی که ما روی تاب می‌نشستیم، در عالم کودکی خیال می‌کردیم آنقدر بالا هستیم که همه دنیا زیر پای ماست. آن روزها در «زنجان» باغی بزرگ وجود داشت به نام «قلعه چه میربها»، که متعلق به یکی از اجدادمان بود. درست در میان این باغ یک عمارت کلاه‌فرنگی ساخته شده بود که عموی مادرم هرکدام از ستون‌هایش را به یک رنگ درآورده بود و فضایی عجیب و تخیلی ساخته بود. برای ما بچه‌‌ها، این عمارت کلاه فرهنگی و ستون‌های رنگارنگش انگار ته دنیا بود. از درخت‌های باغ کنار عمارت، بالا می‌رفتیم و آنقدر فندق و گردو می‌خوردیم و بازی می‌کردیم که تا یک هفته مریض بودیم. 11ساله که شدم، در وسط این باغ اجدادی یک مسیر ماشین‌رو ساخته شد و به نوعی آن حریم بهشت‌گونه از بین رفت و ما بچه‌‌ها از اینکه بخشی از خاطرات کودکی‌مان رنگ‌باخته غصه‌‌دار شدیم. پدربزرگ پدربزرگم یعنی همان صاحب «قلعه‌چه میربها» که مرد ملاک و ثروتمندی بوده، سال‌ها پیش پلی ساخته بود به نام «پل میربها»، که بیجار در کردستان را به زنجان وصل می‌کرد. سال‌هاست که در زنجان خبری از باغ اجدادی نیست اما «پل میربها» از تنها بناهایی است که پس از گذشت سال‌ها، هنوز تخریب نشده و ماندگار است. خانه پدری ما، خانه بزرگی بود. همیشه خانه ما مملو از میهمان‌هایی بود که از شهرهای اطراف یا از تهران آمده بودند. میهمان‌ها شب‌ها را در تراس و حیاط می‌خوابیدند. زمستان‌ها هم روی حوض بزرگ وسط خانه را برای اینکه آبش یخ نزند، با تخت‌هایی می‌پوشاندند، که همان تخت‌ها گاهی تختخواب میهمان‌ها هم می‌شد. زنجان، در آن سال‌ها یکی از سردترین نقاط ایران بود. خوب در خاطرم هست که گاهی پس از یک هفته بارش پی‌درپی برف، بزرگ‌ترها با پارو برف را از پشت‌بام‌ها پس می‌زدند و وسط کوچه می‌ریختند. حجم برف‌ها گاهی آنقدر بود که وسط کوچه یک دیوار برفی درست می‌شد و راه رفت‌وآمد بند می‌آمد. اما عشق ما بچه‌‌ها همین بود که از وسط این برف‌ها تونل بزنیم و بعد هم روی غارهای کوچکمان آب بریزیم تا یخ بزند و بعد هم سر بخوریم. گاهی هم وسط سرسره‌بازی زیر پایمان خالی می‌شد و به زمین پرت می‌شدیم اما بی‌شک برف و برف‌بازی، یکی از بزرگ‌ترین تفریحات ما بچه‌‌ها در زمستان‌های زنجان بود. یکی از چیزهایی که زنجان را برای اهالی‌اش تبدیل به شهری دوست‌داشتنی کرده، هوای پاک و سبک این شهر بود. البته آن زمان هنوز این شهر به وسعت امروزش نبود. اخیرا وقتی بعد از 20سال دوباره به زنجان رفتم، دیدم که هنوز هم با وجود صنعتی شدن این شهر، می‌توان راحت‌تر از تهران در آن تنفس کرد. معماری زنجان، ابدا معماری شاخصی نیست. این شهر با وجود طبیعت خاص و هوای مطبوعی که دارد، عاری از خیابان‌های سرسبز و پر از گیاه است. اگرچه اغلب در داخل خانه‌هایش باغی هست و حوضی و درختی، اما داخل شهر اثری از این طبیعت محجوب و ظریف نیست. قدیم‌ها دور باغ‌ها درخت‌های تبریزی می‌کاشتند تا حصار باشد. طبیعت این شهر در آن ایام بدیع بود. وقتی که باد می‌زد برگ‌های تبریزی‌ها زیر تلألو آفتاب نقره‌‌ای‌رنگ می‌شدند. تصویری که دیگر امروز شاید شبیه نقاشی یا یک رویا باشد. بچه بودیم و با طبیعت، سازگار. آنچه که به وضوح از زندگی آن روزهای این شهر در خاطرم مانده، محدود شدن زندگی در پشت دیوارهای خانه‌‌ها و باغ‌هاست. زندگی در درون خانه‌‌ها و در کنار کرت‌‌ها معنا پیدا می‌کرد و انگار که زندگی در بیرون از خانه جریان نداشت. البته شاید هم ما بچه بودیم و همین‌قدر در خاطرمان مانده. البته این را نباید اینطور تعبیر کرد که مردم این شهر از فعالیت‌های جنبی محروم بودند. مادرم مدیر مدرسه‌ای بود که من دوران دبستانم را در آن گذراندم. خوب در خاطرم هست که چقدر به تئاتر علاقه داشت و حتی در مدرسه گروه تئاتر تشکیل داده بود. یا اینکه همیشه ما را به‌کلوپ‌های ورزشی می‌فرستاد که خود من در این کلوپ‌ها شطرنج و پینگ‌پنگ یاد گرفتم. هر بار که به خاطراتم نقب می‌زنم، می‌بینم که زنجان اگرچه شهر زیبا و دلربایی نیست اما شهری بود که روزهای خوبی را برای کودکی‌مان رقم زد؛ شهری که دو چهره دارد. چهره بیرونی‌‌اش شاید بدیع نباشد اما چهره دیگرش در خانه‌هایی است که پر از شگفتی هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.