|

به بهانه درگذشت استاد «ابوالقاسم غفاری»

آنکه مسیر «آپولو» را هموار کرد

سیروس برزو . سردبیر سابق مرزهای بیکران فضا

دکتر «ابوالقاسم غفاری» شامگاه سه‌شنبه گذشته در 106سالگی درگذشت. او از تبار نخستین دانش‌آموختگان جوان و مستعد ایرانی است که چندین‌سال پیش و در آغاز دوران شکوفایی و رشد علوم جدید در دهه‌های آغازین و میانی قرن بیستم به مراکز علمی و پژوهشی پیشتاز دنیا راه یافته و با عملکرد تحسین‌برانگیز خود راه را برای ورود خیل گسترده‌ای از محققان و دانشمندان ایرانی در این قبیل مراکز و ایفای نقش ستودنی آنها در مرزهای دانش بشری در دهه‌های بعد هموار کرد. وی مسن‌ترین و پیشکسوت‌ترین استاد معاصر ایرانی در زمینه ریاضیات، فیزیک و صنایع فضایی به‌شمار می‌رود. «ابوالقاسم غفاری» 25خرداد 1285هجری‌شمسی در محله سرچشمه تهران به‌دنیا آمد. پدرش «میرزاحسین‌خان غفاری»، دبیر ارشد اداره کارگزینی وزارت عدلیه (دادگستری) بود. خواندن و نوشتن را نزد یک روحانی آموخت و بعدها که مدرسه ابتدایی‌ای به نام «اشراف» تاسیس شد، در این دبستان به تحصیل ادامه داد. در دارالفنون به‌طور جهشی دو کلاس را در یک‌سال تمام کرده و در تابستان 1307 خورشیدی موفق به اخذ دیپلم متوسطه شد. پس از آن در امتحان کنکور اعزام به خارج شرکت کرد و با قبولی در آن به فرانسه رفت. سه‌سال بعد لیسانس خود را از این دانشگاه گرفت. «غفاری» پس از دریافت سه مدرک عالی در فیزیک، ستاره‌شناسی و آنالیز ریاضی، تحت‌نظر پروفسور «موریس فرشه» به تحصیل ریاضی‌فیزیک در دانشکده علوم دانشگاه پاریس پرداخت. وی در خرداد 1311 از دانشگاه نانسی فرانسه کارشناسی ریاضی گرفت و پس از آن موفق به دریافت دکترای ستاره‌شناسی و آنالیز عالی ریاضیات از دانشگاه سوربن پاریس شد. «غفاری» پس از اتمام تحصیلات خود در فرانسه به ایران بازگشت و در 1315 به اعضای هیات علمی دانشگاه تهران پیوست. در آن زمان استاد «غفاری» علاوه بر آموزش ریاضیات عمومی و ژئودزی، سخنرانی‌های باارزشی هم ایراد می‌کرد. او در دوره خدمت سربازی (از سال 1319 تا 1324) در بخش ژئودزی اداره جغرافیایی ستاد ارتش ایران فعالیت داشت. از جمله کارهای او در این اداره می‌توان به تقسیم مثلثاتی و تسطیح منطقه شمالی تهران اشاره کرد. دکتر «غفاری» در سال 1328 به دعوت کینگزکالج لندن به انگلستان رفت. دو سال بعد در دانشکده ریاضیات دانشگاه لندن به‌خاطر دفاعیه درخشانش در زمینه «عوامل تصحیح سرعت و روش سرعت و روش هودوگراف در دینامیک گازها» درجه دکترا گرفت. دکتر «غفاری» در سال 1329 با دعوت دانشگاه هاروارد، به آمریکا نقل مکان کرد و تحقیقاتی را در زمینه معادلات دیفرانسیل و نیز حل مسایل دینامیک گازی به انجام رساند. او طی سال‌های 1330 تا 1331 به‌عنوان عضو موقت انستیتو مطالعات پیشرفته در پرینستون و نیز دستیار تحقیقاتی ریاضیات در دانشگاه ایالتی پرینستون انتخاب شد. در همین انستیتو بود که با بزرگانی مثل «آلبرت اینشتین» همکاری و حشر و نشر داشت. وی از سال 1337 تا 1342 با سمت استادی، ریاضیات و آمار را در دانشگاه دولتی واشنگتن تدریس می‌کرد. آشنایی وی در آنجا با دکتر «درایدن» باعث شد تا پس از به‌وجودآمدن سازمان فضایی ناسا، «درایدن» او را برای کار به ناسا دعوت کند و به‌این‌ترتیب دکتر «غفاری» از 1343 در پایگاه فضایی «گودارد» ناسا مشغول فعالیت شد. پس از آن به برنامه آپولو پیوست و با سمت ریاضیدان ارشد، رهبری گروهی را بر عهده داشت که انجام محاسبات مربوط به مسیر انتقال ناو آپولو به مدار ماه در کوتاه‌ترین زمان یا اصلاح اشتباهات در مسیر را انجام می‌دادند و به پاس خدماتش در جریان ماموریت آپولو-11 مدال افتخار دریافت کرد. «غفاری» علاوه بر نوشتن بیش از 50اثر تحقیقی درمورد ریاضیات نظری و عملی در آمریکا، انگلیس و فرانسه، سه کتاب درسی نوشته است که در دانشگاه‌های این کشورها تدریس می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.