نگاه بیرون
فرنگیس بیات
اراک، سدی در ژنو با حضور «جان کری» در مذاکره قدرتهای بزرگ با ایران در ژنو، آخرین تلاشها برای عبور از موانع دستیابی به توافق هستهای و درخواست از ایران برای متوقف کردن برنامه هستهایاش همچنان ادامه دارد اما تنها، کمی قبل از نیمهشب مشکلات مختلفی بروز پیدا کرد. در میان مهمترین موانع پیشآمده، آینده رآکتور آب سنگین اراک، ذخیره اورانیوم غنیشده موجود در ایران و سطح لغو تحریمها از جدیترین مسایل هستند. «جان کری» که مقصد سفر خود را از خاورمیانه به ژنو تغییر داد ولی در آستانه مستقرشدن در فضای گفتوگوها هشدار داد که شکافهای مهمی برای حل مسایل مابین ما وجود دارد. صرف حضور وزیران خارجه آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه و چین میتوان به این برداشت رسید که در آستانه دستیابی به توافق اولیه میان ایران و قدرتهای بزرگ در طول یکدهه گذشته است. بهعنوان اولین گام، قدرتهای غربی بهدنبال متوقفکردن فعالیتهای توسعه رآکتور اراک هستند. یکی از مسوولان سابق آژانس بینالمللی انرژی اتمی اظهار کرده است: «توقف ساخت این رآکتور باید در آستانه رسیدن به هر توافقی مورد توجه قرار گیرد، چراکه میتواند راه را برای یک
راهحل درازمدت بازکند.» کارشناسان معتقدند ایران احتمالا باید از راهاندازی این رآکتور در طول ششماه بعد از امضای توافق موقت خودداری کند، در حالیکه میتواند سایر فعالیتهای خود را ادامه دهد. ایران، نشان داده که هرگز راضی به توقف غنیسازی اورانیوم در سطح پایین نخواهد شد؛ نه در چارچوب توافقنامه موقت و نه در چارچوب توافقی جامع. در این میان بعضی قانونگذاران سنا پیشنهاد آزادسازی اموال ایران را دادهاند، پیشنهادی که در چارچوب اعطای امتیاز به ایران قابل بحث است. باید توجه داشت که لغو تحریمها تنها با تصویب کنگره امکانپذیر است، فرآیندی که نیازمند تلاش سیاسی درازمدت و بسیار دشوارخواهد بود. با این حال سنا همچنان در فکر تصویب تحریمهای بیشتر است و حتی با تعلیق قسمتی از این تحریمها برای پیشبردن گفتوگوها موافقت نمیکند. پاریس تنها در ژنو ادامه مذاکرات در روز شنبه، به خودیخود گویای نشانههای خوبی از موفقیت برای طرفین است. این ارزیابی وزیرخارجه بریتانیاست. با این وجود فرانسه از موضعی دیگر، مخالف هرگونه انعطاف در برابر ایران است. این در حالی است که وزیرخارجه بریتانیا تاکید کرده که قدرتهای بزرگ
باید از فرصت بهوجودآمده این دور مذاکرات استفاده کنند. به گفته «ویلیام هیگ» مذاکرات، موفقیتهای بزرگی به وجود آورده و باید این روند ادامه پیدا کند. از سوی دیگر فرانسه مخالفت خود را با آنچه «بازیهای فریبکارانه» مینامد نشان داده است. روز شنبه «لوران فابیوس»، مسوول دیپلماسی فرانسه در ژنو به رادیو «فرانسانتر» گفت: «به هیچوجه مطمئن نیستم که بتوانیم در ساعتی که با شما صحبت میکنم به توافقی برسیم. نکاتی وجود دارد که ما بر سر آن توافق و رضایت نداریم، مورد ساخت رآکتور در اراک و مساله غنیسازی اورانیوم از جمله این مسایل است.» موضع فرانسه بهطور کلی با خوشبینی حاکم بر فضای مذاکرات فاصله دارد. قدرتهای حاضر در ژنو، این دور مذاکرات را برای رسیدن به یک «توافقنامه موقت» آغاز کردند. مذاکرات درون گروه 1+5 نیز به هرحال دشوار است. البته مواضع سختگیرانه فرانسه نمیتواند بیارتباط با سفر ناگهانی کری به ژنو و موضع او باشد. بیش از این «سرگئی ریابکف»، نماینده روسیه در مذاکرات ژنو گفته بود: «روسیه برای رسیدن به نتایجی درازمدت که کل دنیا منتظر آن هستند، تلاش میکند، توافقی که خطر جنگ را دور میکند و بر یکدهه تنش با ایران
پایان میدهد.» دشوار است که تایید کنیم موضع فرانسه در درون گروه 1+5 مورد حمایت سایرین هم هست. شب قبل از آخرین شب مذاکرات یکی از مسوولان دستگاه دیپلماسی فرانسه تاکید کرده بود که موضع همه قدرتهای بزرگ به روی یک طول موج قرار دارد اما اظهارات وزیرخارجه فرانسه در نقطه مقابل، چنین اعتمادبخشیای است. بعضی از رسانهها گمانهزنی میکردند که تهران میتواند توقف ششماهه را بپذیرد و از این مسیر حسننیت تام خود را نشان دهد. اسراییل بهشدت مخالف دستیابی به هر نوع توافقی است که کل برنامه هستهای ایران را نشانه نرود. فرانسه در بیان موضع خود به نگرانیهای امنیتی اسراییل اشاره کرده بود. کشورهای شرکتکننده در ژنو متعهد شدند که طرح خود را بهصورت محرمانه نگه دارند. شنبه روزنامههای میانهرو ایرانی با استقبال از مذاکرات، گفتوگوهای ژنو را «توافقی تاریخی» خوانده بودند در حالیکه روزنامههای محافظهکار از «سراب» حرف زده بودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.