|

ژنو و پرونده هسته‌ای ایران امیدها و چالش‌های جدید

صلاح‌الدین احمد لواسانی

مذاکرات ایران و 1+5 پیرامون برنامه هسته‌ای ایران در حالی در ژنو پایان یافت که رویکرد جدید پیشنهاد ایران و ایجاد زمینه‌های سیاسی و فنی با پیامدهای گسترده، بیانگر این حقیقت است که برگی نو در پرونده هسته‌ای ایران گشوده شده است. در این مذاکرات، طرف ایرانی جدیت و اراده قطعی خود را برای حصول توافق نشان داد که برای 1+5 عمل و انتخاب دیگری غیر از پذیرش پیشنهاد ایران به‌عنوان اساس مذاکرات باقی نگذاشت. مساله اساسی در ژنو نه پیشنهاد ایران و نه آمادگی غرب به‌طور عینی برای سنجش و بررسی آن پیشنهاد بود، بلکه مساله اساسی، ایجاد مسیری بود به سوی حل‌وفصل هرچه سریع‌تر مساله هسته‌ای ایران و نام‌گذاری طرحی که توسط تهران به 1+5 پیشنهاد شده است؛ یعنی «پایانی بر یک بحران غیرضروری؛ آغازی برای افق‌های جدید.» ایستادگی تهران، برای جمهوری اسلامی ایران هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی نیز در پی دارد. اما هزینه‌های سیاسی و مالی تحمیل‌شده به غرب نیز کمتر از رقیب نبوده، ازجمله اینکه راهکاریابی برای بحران‌های خاورمیانه‌ای غرب، بدون حضور ایران به بن‌بست رسیده است. از سوی دیگر، فشار و جدال سخت درونی ایران حول مساله همگرایی با غرب، حمله محافظه‌کاران به میانه‌روهای دولت تدبیر و امید باعث می‌شود روحانی و دولت او بیشترین تلاش را برای دستیابی به نتیجه مذاکرات با 1+5 انجام دهند؛ نتایجی که می‌تواند جامعه ایران را به‌عنوان مدرکی برای دوره جدید مدیریت روحانی نشان دهد. اکنون در این روزها برای کابینه روحانی توقف رکود اقتصادی، تثبیت و تقویت پول ملی، کاهش تورم و در واقع بالابردن استانداردهای زندگی مردم، ضروری است. اعتبار و اعتماد به حل‌وفصل مسایل دارای اولویت، توسط روحانی دارای بازه زمانی دو تا شش‌ماهه است. تمامی این مسایل بدون حذف تحریم‌های یکجانبه و فلج‌کننده علیه ایران، حل‌نشدنی خواهد بود. اما بدون برقراری رابطه با غرب این امر، دور از ذهن به نظر می‌رسد. برقراری رابطه با غرب به نوبه خود بدون سابقه موفقیت‌آمیز و حقیقی در حل برنامه هسته‌ای ایران غیرممکن است. اما دستیابی به جریان واقعی و موفقیت‌آمیز در مذاکرات با 1+5 هم بدون اعطای امتیازات از طرف تهران امکان‌پذیر نیست. این مساله برای تهران و غرب ضرورت دستیابی به توافق و ترتیباتی را که بیانگر روند سریع مذاکرات است، حادتر می‌کند. معاون وزیر امور خارجه روسیه در این مورد گفته است: «روند جریان مذاکره در دور جدید، سرعت یافته و تعیین روزهای هفتم تا نهم نوامبر به‌عنوان دور بعدی مذاکرات گواه این مدعاست که این روند در مقایسه با استانداردهای مذاکرات ایران با 1+5 در دوره‌های قبل بی‌سابقه و جالب توجه است.» جزییات فنی خسته‌کننده در طرح مذکور که با عنوان «پایانی بر یک بحران غیرضروری؛ آغازی برای افق‌های جدید» ارایه شده است، پیشنهاداتی با هدف برد- برد مطرح شده است. چکیده اسلایدهای نمایش‌داده‌شده در حضور نمایندگان 1+5 را می‌توان به چهار بخش مختصر اما حقیقتا انقلابی تقسیم کرد: 1. تهران آماده توافق پایدار در زمینه کنترل‌های بین‌المللی از طریق بازرسی سرزده از تاسیسات هسته‌ای در ازای به رسمیت شناخته‌شدن حق خود در زمینه تحقیقات صلح‌آمیز هسته‌ای است. 2. ایران آماده توقف جریان غنی‌سازی اورانیوم 20‌درصد است اما از این امر کاملا دست نمی‌کشد تا آنجایی که اورانیوم 20‌درصد در تولیدات دارو و اهداف علمی کاربرد داشته باشد. 3. تهران آماده ارایه مازاد اورانیوم غنی‌سازی‌شده‌ 20‌درصد خود بدون انتقال آن به خارج و تحت کنترل و نظارت‌های بین‌المللی است. 4. نهایتا ایران آماده محدود‌سازی تعداد سانتریفیوژهای خود و توافق در مورد چگونگی کنترل روی تاسیسات فردو و اراک با جامعه بین‌المللی است. در ازای این گام‌های برداشته‌شده، ایران انتظار دارد که تحریم‌ها برداشته شود و برای توقف تدریجی آماده است، در مرحله اول لغو تحریم‌ها نه تمامی آنها بلکه: 1- در نخستین گام لغو آن دسته از تحریم‌ها که از سوی سازمان‌ملل متحد و شورای امنیت اعلام شده 2- در گام بعدی رفع آن دسته از تحریم‌ها که به‌طور یکجانبه از سوی غرب در بخش‌های تجاری و مالی تحمیل شده 3- در گام سوم و پس از یک سلسله روش‌های سنجش و کنترل بین‌المللی و بازرسی‌های سر زده، (یعنی پس از هشت ماه از انعقاد قرارداد با 1+5) لغو تحریم‌های اعمال‌شده یکجانبه از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا. در واقع با این طرح، تهران به پیشرفت جدی در رابطه با مسایل هسته‌ای مورد ادعای غرب دست یافته است. مساله جالب توجه در مذاکرات ژنو این بوده است که نماینده فرانسه اساسا نکته تازه‌ای در پیشنهادهای طرف ایرانی ندیده است، اما این نظر دیپلمات فرانسه، در تنهایی افتخارآمیزش بوده زیرا دیگر اعضای 1+5 و حتی «کاترین اشتون» که همیشه در مورد برنامه هسته‌ای ایران بدبین بودند، پیشنهادهای ایران را شایسته تقدیر دانسته‌اند. مساله دیگر این است که پیشنهادهای جدی نیازمند مطالعه جدی هستند. در واقع به همین دلیل است که مذاکره‌کنندگان از اظهار جزییات در بیانیه پایانی امتناع کردند، تا فرمولی کارآمدتر برای آن برگزینند. اما نتیجه اصلی را می‌توان اینگونه قلمداد کرد که روند جدید مذاکرات که در آن امکان و اراده توافق همه‌جانبه و «چانه‌زنی بر سر امتیازات خاص» وجود دارد، در روزهای نزدیک به ششم و هفتم نوامبر امکان‌پذیر خواهد بود.
منبع: سایت ایران‌رو

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.