|

گفت‌وگو با «سیروس برزو» برنده جایزه ترویج علم سال ۱۳۹۲

روزنامه‌نگاری علمی‌، تنها کار عشق است

محمدرضا سیدیان

«سیروس برزو» یکی از نامدارترین روزنامه‌نگاران علمی ایران است که سال‌ها در زمینه ترویج علوم و فناوری فضایی فعالیت کرده است، اما جایزه ترویج علم ایران را در ابتدا به دلیل آنچه خودش «اعتراض به بی‌توجهی مسوولان سازمان فضایی ایران به موضوع ترویج دانش فضایی و وضعیت نابسامان مروجان فضانوردی در ایران» توصیف کرده است، نپذیرفت. به همین دلیل با او گفت‌وگو کردیم تا بیشتر درباره دلایل این کارش توضیح دهد. آقای «برزو» ضمن تبریک به شما به مناسبت دریافت جایزه انجمن ترویج علم ایران، کدام‌یک از فعالیت‌های شما این جایزه را برایتان به ارمغان آورده است؟ این سوال را باید از بزرگوارانی بپرسید که این افتخار را به من دادند. در بیانیه انجمن ترویج علم آمده بود که دلیل دادن این جایزه «کوشش چشمگیر و دیرپا در زمینه روزنامه‌نگاری علمی، به‌ویژه در حوزه فضا، تلاش‌های مجدانه در زمینه معرفی دانش فضا در داخل و خارج از کشور و همچنین برخورداری از حمایت‌ حرفه‌ای جمعی از روزنامه‌نگاران علمی کشور» است. شما در ابتدا از دریافت این جایزه خودداری کردید و نپذیرفتید. چرا؟ من به خوبی از وضعیت مروجان دانش فضایی در ایران باخبر هستم. تقریبا تمامی آنها با مشکلات متعددی روبه‌رو هستند؛ مشکلات مالی از یک سو و بی‌مهری و کم‌توجهی مسوولان سازمان فضایی از سوی دیگر. به قول حافظ: هر خدمتی که کردند، بی‌مزد بود و منت / هرگز مباد کس را مخدوم بی‌عنایت به نظر شما سازمان فضایی ایران در کدام بخش‌ها ضعیف عمل کرده و برای جبران این ضعف‌ها چه کار می‌تواند کند؟ من نمی‌خواهم وارد جزییات فعالیت‌های این سازمان شوم و بهانه به دست خودی و بیگانه بدهم. اما در مقوله ترویج علم و یاری رساندن به مروجان علم، می‌توانم بگویم هیچ کار مهمی انجام نداده و به دلیل به‌کارگیری افراد غیرمتخصص در زمینه رسانه‌ای، نتوانسته آنچه را لازم بوده، به مردم برساند و به همین دلیل سطح آگاهی مردم، هم از فناوری فضایی و هم از آنچه کارشناسان ایرانی انجام داده‌اند، بسیار اندک است. این سازمان حتی نتوانسته ضرورت حضور ایران در عرضه فضانوردی را برای مردم به خوبی تشریح کند. از سوی دیگر، بنا بر دلایلی که نیازی به توضیح آن نمی‌بینم، در جامعه اعتمادسازی نکرده و مردم به قدر لازم، حرف‌های مسوولان آن را باور ندارند در صورتی که اگر مسوولان این سازمان، با نیروهای انگشت‌شماری که در ایران، به‌عنوان مروجان دانش فضانوردی در رسانه‌های مختلف مشغول به‌کار هستند، تعامل مثبتی داشتند، می‌توانستند بسیاری از حرف‌های خود را از طریق آنها، به مردم منتقل کنند و اعتماد مردم را به دست آورند. برای جبران این ضعف، در مرحله اول باید مسوولان این سازمان بپذیرند که در این زمینه خوب عمل نکرده‌اند و در مرحله بعد... با ایجاد روابط صادقانه و صمیمانه با کارشناسان رسانه‌ای این فناوری، یعنی روزنامه‌نگارانی که چه در مطبوعات و چه در رادیو و تلویزیون، در این زمینه فعالیت دارند، کار ترویج علم را به‌ کاردانش بسپارند. شما در مصاحبه‌های قبلی خود از برخی نامرادی‌ها و عدم‌ همکاری‌ها گله کردید و گفتید از واکنش برخی مسوولان دلسرد شدید. آیا اکنون که این جایزه به شما اهدا شده است، دلگرم شده‌اید و خستگی یک عمر کار روزنامه‌نگاری از تنتان بیرون رفته است؟ خیر، من در رنجنامه‌ام که به‌عنوان سخنرانی در آن مراسم عرض کردم، گفتم من آفتاب لب بامم و رفتنی. من برای خودم چیزی توقع ندارم. دادن این جایزه، چه راهی را می‌تواند برای باز شدن دست روزنامه‌نگاران جوانی بگشاید که در زمینه ترویج دانش فضایی فعالیت دارند. آیا دادن این جایزه مسوولان سازمان فضایی را از خواب غفلت بی‌مهری به روزنامه‌نگاران جوان بیرون می‌آورد؟ اگر ببینم چنین شده، خوشحال می‌شوم و گرنه این جایزه هم در کنار ده‌ها تقدیرنامه و تشکرنامه و...، درون کارتن مقوایی در انباری خانه‌ام بایگانی می‌شود. با این حساب، برنامه‌های آینده‌تان چیست؟ من به‌زودی بار دیگر از ایران خواهم رفت تا در روسیه کار تحقیق و پژوهش در زمینه فضانوردی را ادامه دهم زیرا برخلاف تصور من، بازگشتم به ایران بعد از سال‌ها دوری از وطن، نتوانست مرا ارضا کند. من در آنجا برای ترویج دانش فضایی در بین جوانان مملکتم مفیدتر خواهم بود تا در اینجا. بیش از یک‌سال پیش که به ایران برگشتم، تصور می‌کردم با دایر کردن نخستین موزه - نمایشگاه فضایی خاورمیانه در ایران، می‌توانم نظر مسوولان ترویج دانش فضانوردی را جلب کنم و با کمک آنها، گام‌های مهمی در این زمینه بردارم. اما در عمل این رویایم جامه عمل نپوشید و حاصل چند نشست من با مسوولان سازمان فضایی، در شنیدن قصه‌های بی‌انتهای آنها و وعده‌وعیدهای سر خرمن خلاصه شد که هیچ‌کدام سرانجامی نداشت. گفتید در بیانیه هیات داوران ذکر شده به دلیل برخورداری از حمایت‌ حرفه‌ای جمعی از روزنامه‌نگاران علمی کشور که شما را سزاوار دریافت این جایزه دانستند، این جایزه به شما تقدیم می‌شود. برای روزنامه‌نگاران جوان کشور که می‌خواهند راهتان را ادامه دهند و شما را الگوی‌ خود می‌دانند، چه پیامی دارید؟ البته من در حدی نیستم که برای این عزیزان الگو باشم، ولی به‌عنوان فردی که بیشترین بخش عمرش را صرف روزنامه‌نگاری علمی کرده است، به این دوستان عرض می‌کنم اگر به‌کارتان عشق می‌ورزید، آن را ادامه دهید. روزنامه‌نگاری و به‌ویژه نوع علمی‌اش، اصلا نمی‌تواند به‌عنوان منبع درآمد برای تامین مخارج زندگی باشد. این کار تنها کار عشق است و بس. در کارتان مخلص باشید و تنها رضای خدا را در نظر بگیرید که او تنها عزت‌دهنده و بالابرنده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.