|

گفت‌وگو با ایران جواب می‌دهد

رایان کراکر* . ترجمه: فرنگیس بیات

عده‌ای در انتظار راه‌حل دیپلماتیک فوری برای بن‌بست هسته‌ای ایران هستند و بعضی متحدان آمریکا مثل عربستان و اسراییل نیز بدبینی‌هایشان را در مورد ازسر‌گیری رابطه تهران - واشنگتن ابراز می‌کنند. با این وجود فرصت دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک برای این بحران ابدی نیست. هم اوباما و هم حسن روحانی با فشارهای سیاسی داخلی روبه‌رو هستند. باوجود سه دهه خصومت شاید اکثر آمریکایی‌ها ندانند که گفت‌وگو با ایران در گذشته مثمرثمر بوده است و آنها در آینده نیز می‌توانند دوباره موفق شوند. بلافاصله بعد از 11سپتامبر، من با دیپلمات‌های ایرانی درمورد مسایل افغانستان مذاکراتی را پیش می‌بردیم. دشمن مشترک روبه‌روی ما طالبان و القاعده بودند. ایرانی‌ها در آن مذاکرات سازنده، عملگرا و متمرکز بودند. من همچنین ماموریت بازگشایی سفارت آمریکا در کابل را نیز برعهده داشتم. در آن زمان آنها از اتخاذ اقدامی در افغانستان برای تغییر شرایط استقبال می‌کردند. در ماه‌های باقی‌مانده از سال 2001 در نقاط مختلف موفق به دیدار با مسوولان ایرانی می‌شدم. توافق‌های ایران و آمریکا در اجلاس «بن» زمینه‌ساز استقرار دولت جدید افغانستان به رهبری «حامد کرزای» رییس‌جمهوری این کشور شد. در جریان این همکاری‌ها توانسته بودیم به توافق‌های امنیتی مختلف و رویکردهای مشترک برای بازسازی افغانستان برسیم، اما همه این همکاری‌ها با «محور شرارت»خواندن ایران توسط «جورج. دبلیو بوش» به پایان خود رسید. در این دوره ما مشغول مذاکره بر سر انتقال یکی از جنگسالاران افغان از محل بازداشتش در ایران به زندانی در افغانستان بودیم که عملی نشد. تجربه دیگر من در مذاکره با ایرانی‌ها به سال 2007 برمی‌گردد؛ زمانی که در جریان مذاکرات تلاش می‌شد تا ایرانی‌ها متقاعد شوند دست از حمایت از «مقتدی صدر» بردارند. برخلاف مذاکرات کابل این سری مذاکرات پوشش رسانه‌ای قابل‌توجهی داشت و عملا دیپلماسی موثر بده - بستان را غیرممکن می‌کرد. در حالی‌که مذاکرات به نتیجه خاصی ختم نشد، آنها احتمالا توانسته بودند نخست‌وزیر عراق را متقاعد کنند که پاسخ راه‌حل نظامی، گزینه نظامی است. همکاری‌های واقعی بعد از سخنرانی «محور شرارت بوش» عملا متوقف شد و هزینه‌های آن بلافاصله خود را نشان داد. تجربه افغانستان نشان داد که پیشرفت دیپلماتیک بین ایران و آمریکا ممکن است، تضمینی برای آن وجود ندارد اما راه‌حل محکم دیپلماتیک همیشه بهتر از سایر راه‌هاست. دولت جمهوری‌اسلامی درعین حال که با ما خصومت می‌ورزد، اما بازیگر عقلایی نیز هست و همانند همه حکومت‌ها وقتی پای منافعش در میان است، می‌تواند عملگرا و منعطف باشد. دولت «اوباما» شانس تکرار موفقیت‌های گذشته را دارد، اگر چهار درس آموخته‌شده از مذاکرات 2001 را مدنظر داشته باشد: اول اینکه، مذاکره‌کنندگان آمریکایی باید دریابند که پیشرفت جدی احتمالا تنها در مذاکرات دوجانبه میان ایران و آمریکا باید دنبال شود. پنج عضو دایمی شورای امنیت و آلمان در متن مذاکرات باید حضور داشته باشند اما لغو جدی تحریم‌ها توسط دو بازیگر اصلی‌ شدنی است. دوم، جزییات مذاکرات باید محرمانه بماند. افشای زود این جزییات می‌تواند آتش مخالفان این گفت‌وگوها را چندبرابر ‌کند و انعطاف مذاکره‌کنندگان را محدود. سوم، آمریکایی‌ها باید آماده طرح موضوعات دیگری فراتر از پرونده هسته‌ای باشند. پیشرفت در یک حوزه می‌تواند اعتماد ایجاد و پیشرفت در سایر زمینه‌ها را تسهیل کند. من این پیشنهاد را در جلسه‌ای با حضور مسوولان ایرانی ماه پیش در نیویورک مطرح کردم و آنها نیز با استقبال از این پیشنهاد اعلام کردند که سوریه و افغانستان می‌توانند زمینه‌ساز این گام باشند. در پایان آمریکا باید برای طرف ایرانی روشن کند که به‌دنبال سرنگونی دولت ایران نیست. ترس ایرانی‌ها نیز از این موضوع واقعا نامحدود و البته قابل فهم است. کودتای 1953 آمریکا و بریتانیا علیه دولت منتخب دموکراتیک، دورانی است که نه آمریکایی‌ها آن را به خاطر دارند و نه ایرانی‌ها آن را فراموش خواهند کرد. چارچوب‌های رسیدن به توافق تقریبا روشن است. ایرانی‌ها می‌خواهند که تحریم‌ها پایان یابند و جامعه بین‌المللی نیز می‌خواهد که به‌طور روشن، مداوم و بی‌ابهام اطمینان حاصل کند که برنامه هسته‌ای ایران نظامی نخواهد شد. استدلال ایران در نیویورک برای نشان‌دادن چنین اراده‌ای این بوده است که برنامه هسته‌ای نظامی مخل امنیت ایران است، چراکه همسایگان عربش را به دستیابی مشابه به چنین تسلیحاتی تشویق می‌کند. آنها تاکید کردند که امنیت و ثبات در منطقه چیزی است که ایران در جست‌وجوی آن است. گفت‌وگو‌های آتی گفت‌وگوهای امیدوارکننده‌ای خواهد بود. اما برای این منظور ایران باید اول حرکت کند. اگر ایران جدیت کافی در محدودکردن برنامه هسته‌ای‌اش به اهداف صلح‌آمیز نشان دهد، لغو تحریم‌ها دیگر روبه‌روی هیچ پرسشی قرار ندارد. * سفیر سابق آمریکا در افغانستان

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.