پیامدکمبود بودجه ۳۰میلیونتومانی در دهه اول محرم
«خیمه تعزیه» به «تئاترشهر» نمیرسد
فرزانه ابراهیم زاده: مسافران با عجله از پلههای مترو بالا میآیند و راه خود را به چهار طرف خیابان ولیعصر (عج) و انقلاب اسلامی کج میکنند. بیتوجه به کارگرانی که در چهارگوشه خیابان، پشت حفاظهای آبیرنگ مشغول آمادهسازی زیرگذر هستند. آنسوتر، میان هیاهوی خیابان شلوغ و چراغها و تزیینهایی که معلوم نیست از کدامیک از جشن یا جشنوارهها باقیمانده، انگار چیزی کم است. اولین روز محرم است و خبری از خیمه تعزیه نیست؛ خیمهای که در 10سال گذشته همزمان با 10روز اول محرم، میزبان تعزیه و تعزیهخوانان و مستمعان بود. قرار نیست امسال تعزیهخوانی برگزار شود. کمبود بودجه 13میلیاردی معاونت هنری دامن تعزیهخوانی را گرفته است و آنگونه که رحیم جعفری مشاور مدیرکل اداره هنرهای نمایشی به ایسنا گفته، باعث شده مراسم سنتی عزاداری محرم در مقابل استوانه تئاتر کشور در چهارراه ولیعصر برپا نشود. جعفری گفته است: «متاسفانه امسال بهدلیل محدودیتهای مالی، فعلا برنامهای برای ماه محرم نداریم. با پیگیریهایی که انجام دادیم به این نتیجه رسیدیم فعلا تعهدات گذشته را بپردازیم و تعهد جدیدی را برای اداره کل هنرهای نمایشی ایجاد
نکنیم. به همین دلیل فعلا برنامهای نداریم.» جعفری البته ابراز امیدواری کرده است که: «اگر اعتباری فراهم شود، شاید بعدا برنامهای تدارک ببینیم ولی فعلا برنامهای نداریم.» تعزیه مهمترین و قدیمیترین گونه تئاتر ایرانی است. این بدیهیترین موضوعی است که میشود درباره این هنر سنتی گفت؛ حتی همین حالا که «تیاتر فرنگی»، تئاتر حرفهای شده و در چندین سالن پایتخت و چند شهر بزرگ با همه مشکلات به صحنه میرود. وقتی مناسبت مذهبی در پیش است، به یاد این میافتیم که ما هم گونهای نمایشی داریم بس کهن و کسانی که کم و زیاد هنوز از نان بخور و نمیر آن زندگی میکنند؛ هنری که نهتنها ریشه در 1400سال مبارزه شیعیان برای نشاندادن حقانیت خود دارد، بلکه نمادی از گذشته غنی و کهن ایرانی است که تراژدی را پیش از یونانیها میشناخته و قبل از آنها به کار گرفته است؛ سنتی نمایشی که به قول بهرام بیضایی در کتاب نمایش در ایران، ما وارث آن هستیم؛ سنتی که امروزه جواب میدهد و میشود موضوعات مدرن را در قالب آن ریخت. شاید بهدلیل همین اهمیتش است که گرد و غبار فراموشی و آلزایمر تاریخی ما کمتر بر سرورویش نشسته و هنوز سوسویی میزند. اما حتی ثبت
جهانی این هنر که در فهرست میراث معنوی جهان قرار گرفته، نتوانسته باعث شود تا کمی به داد این هنر و هنرمندانی که از راه آن نان میخورند برسند؛ گو اینکه بهدلیل کمبود اعتبارات، مجالس آن نیز در آستانه محرم در پایتخت تعطیل میشود. آن هم 10مجلس اصلی و سنتی تعزیه که از دوره تکیه دولت تا امروز برگزار میشد و از مجلس حرکت امامحسین (ع) از مدینه به سمت شام در روز اول محرم آغاز و به شهادت سالار شهیدان در صحرای کربلا در ظهر عاشورا منتهی میشود؛ توسط مرکز هنرهای نمایشی که متولی تئاتر کشور است برپا نمیشود. قادر آشنا رییس مرکز هنرهای نمایشی برخلاف نظر مشاورش میگوید که این مراسم در دهه دوم ماه محرم برپا میشود. آشنا در گفتوگو با «شرق» با بیان اینکه هیچ ضرورتی برای برپایی مراسم تعزیه در 10روز اول محرم وجود ندارد، میافزاید: «در دهه نخست ماه محرم مردم بیشتر در تکیهها و حسینیهها عزاداری و سینهزنی و زنجیرزنی دارند و وقت ندارند تعزیه ببیند. اما بعد از عاشورا که عزاداری تمام میشود مراسم تعزیهخوانی برپا میشود. من خود در سالهایی که در شهرستانها مسوولیتی داشتم شاهد بودم که مراسم در دهه دوم محرم برپا میشد.»براساس
آیینهای نمایش تعزیه و نسخههای میر عزا که از دوره تکیه دولت بهجا مانده است؛ مجلس اصلی تعزیه مربوط به داستان حرکت کاروان امامحسین از مدینه به سمت مکه و به سمت صحرای کربلاست. هر شب روایتی از تعزیه حرکت کاروان و نامهنوشتن کوفیان به امامحسین(ع) تا شهادت حضرت مسلم بنعقیل ادامه دارد. تعزیه حر بنیزیدریاحی که یکی از زیباترین نسخههای تعزیه است بین شبهای ششم و هفتم ماه محرم خوانده میشود. ناصر تقوایی چند سال پیش براساس نسخه میرعزای این تعزیه که در دست هاشم فیاض آخرین معین البکای یادگار تکیه دولت بود؛ این تعزیه را جلوی دوربین برد. سه تعزیه دو طفلان مسلم، تعزیه شهادت حضرت علیاکبر و قمربنیهاشم نیز از مجالس اصلی تعزیه است که در سهشب پنجم، هشتم و نهم محرم خوانده میشود. اما اوج مجالس دهگانه تعزیه، تعزیه شهادت امامحسین(ع) در صحرای کربلاست که تنها تعزیهای است که در آن موسیقی متفاوت است. این 10مجلس برای 10روز ابتدای محرم نوشته شدهاند. آشنا البته مشکلات مالی را در کمکردن هزینهها رد نکرد و گفت: «مشکلات مالی وجود دارد و از چند ماه پیش به دوستان گفتیم که برنامههای اضافی را کم کنند. امیدواریم این کمبود بودجه
روی مراسمهای مذهبی ما تاثیر نگذارد. با معاون وزیر هم صحبت کردیم تا به ما برای برگزاری مراسم تعزیهخوانی کمک کنند. آقای مرادخانی هم قول مساعد به ما دادند و با شهرداری صحبت کردند که بتوانیم با محوریت تئاتر شهر مراسمی در خور محرم برگزار کنیم و بهترین گروههای تعزیه را در نیمهدوم محرم به تئاتر شهر بیاوریم.» تعزیه به چه قیمتی؟ در حالی که هم رییس مرکز هنرهای نمایشی و هم مشاور این مرکز میگویند که کمبود بودجه باعث شده برگزاری تعزیه به تاخیر بیفتد؛ این سوال پیش میآید که برگزاری مراسمی در خور تعزیه؛ نهتنها بهعنوان قدیمیترین گونه نمایشی کشور که ریشه در اعتقادات مردم دارد بلکه بهعنوان مهمترین نمایش ایرانی که ثبت جهانی شده است و باید براساس قوانین یونسکو هر ساله در زمان قانونی خود یعنی دهه اول محرم برپا شود چقدر هزینه دارد. کارشناسان تعزیه معتقدند با توجه به هزینههای جاری و روز تئاتر هزینه هر شب برپایی یک مجلس تعزیه بین سه تا پنجمیلیونتومان خرج دارد. با توجه به اینکه محل برگزاری تعزیه در مقابل تئاترشهر هزینه اجاره جا ندارد و هزینه برپایی خیمه در بهترین شرایط بیشتر از 30میلیون نمیشود،
تمامی هزینههای 10شب تعزیه از 90میلیونتومان فراتر نمیرود. باید به این هزینهها عشق و علاقه تعزیهخوانها را افزود که خیلی از آنها به دلیل اعتقادی که به برپایی مراسم عزاداری امامحسین(ع) و حماسه او و یارانش در صحرای کربلا دارند بدون هیچ هزینهای در این مجالس شرکت میکنند و دستمزدی بابت آن دریافت نمیکنند. 90میلیونتومان در برابر هزینههای بالای برخی جشنوارههایی که این روزها در حاشیه تئاتر برگزار میشود، مبلغ ناچیزی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.