|

شبی برای گرامیداشت خاطره «محمود استادمحمد»

نویسنده «آسید کاظم» 63‌ساله شد

شرق، فرزانه ابراهیم‌زاده: قرار نبود کسی سخنرانی کند. همه آمده بودند تا نامه‌هایشان را بخوانند. نامه‌های نویسنده‌ای که در نبودنش 63‌ساله شد. محمود استادمحمد نبود تا جشن با شکوه دوستان و همکارانش را ببیند و شمع روشن‌اش را فوت کند، اما حضورش در همه جای تماشاخانه ایرانشهر حس می‌شد: در ورودی خانه هنرمندان با آن خنده معروفش، روی صحنه تماشاخانه‌ای که هیچ گاه صدای گرم و آرام و خش‌دار و قدم‌های آرامش را ندید، میان نامه‌هایی که هیچ وقت برای مخاطبانش نفرستاد. آنجایی که مسعود جعفری جوزانی نامه‌ای از او را خواند: «دیگر حوصله زندگی را ندارم، 50ساله شدن، پنجاه‌وچند‌ساله شدن و بعد هم در مرز 60سالگی مردن که برای من زیاد هم هست. تحمل این مدار حوصله می‌خواهد که من ندارم. پوچ‌تر از آن است که بتواند مرا ‌برانگیزد که زندگی کنم. ولی حوصله تو را دارم. خنده‌دار نیست، آن خنده‌های از سر لذت را می‌گویم. من که حوصله زندگی را ندارم حوصله تو را دارم. و شاید به همین دلیل زنده بودن را تحمل کرده‌ام که آوا هم در آن دخیل است. آوا هم مرا زنده نگاه داشته است. حالا... یعنی هی دلم می‌خواهد برایت بنویسم. دلم می‌خواهد که بنویسم که دلم برای اتاق شاتوتی تنگ شده. دلم پوسیده. خشکیده از فراق اتاق شاتوتی خونه مادرم. خاطره‌اش را نمی‌خوام، کاش خودشو داشتم. اون اتاق زیباترین اتاق زندگی من بود.» محمود استادمحمد در شب 63 سالگی نبود؛ اما شنید که دوستانش در فیلمی که پخش می‌شد تولدش را تبریک گفتند، حتی گلفروشی سر خیابان خانه‌‌اش. در این فیلم محمد چرمشیر از استادمحمد سپاسگزاری کرده و خطاب به او گفته بود: «ما هیچ وقت از شما تشکر نکردیم، به خاطر‌سال‌های سختی که گذراندید‌، مهربانانه به ما یاد دادید‌، به نسل ما آموختید مهربان و شریف باشیم و یکدیگر را دوست داشته باشیم.» اما شاید همه حرف‌هایی که می‌زد لابه‌لای نامه‌ای بود که ناتمام مانده بود و محمد چرمشیر آن را چنین خواند: ««من هیچ وقت از نویسنده‌بودنم ممنون نبودم، دینی بر گردن نداشتم، پس چه دلیلی برای تشکر؟ خدایا تو را شکر بگذارم که مرا نویسنده آفریدی؟ چرا؟ نوشتن در‌ سال‌های نوجوانی مثل بختک روی من افتاد، روزگارم را سیاه کرد. خودم را تباه کرد، خودخواهانه جای همه چیز را گرفت، نگذاشت عاشق شوم، نگذاشت وجود خانواده‌ام را حس کنم، فرزند باشم، شوهر باشم، پدر باشم، این حسیات را پس زد، ضعیف کرد. منحصر به خودش کرد. عشق را، لذت را، لذت از زندگی را، لذت از طبیعت را، قوم و خویش داشتن را، لباس شیک پوشیدن را، خندیدن را، حتی آسایش را، آسایش را بر من حرام کرد. حرام بود، در تمام طول جوانی‌ام آسوده بودن، مرفه بودن، لذت بردن برای من حرام بود. حق نداشتم مرفه باشم وقتی اطرافم کسانی بودند که کم داشتند، نمی‌توانستند خوب و راحت و مرفه زندگی کنند. حس نویسنده بودن، اسم نویسندگی همه این حسیات را از من گرفت، نگذاشت پسر خوبی برای مادرم، شوهر خوبی برای همسرم، پدر مسوولی برای فرزندم باشم. نگذاشت برای رفیق‌هایم یک رفیق خوب باشم. نبودم، «هوشنگ» را اذیت می‌کردم چون لذت را بر خود حرام نکرده بود، «فرهاد مجد‌آبادی» را، چون معتقد بود از هنر می‌توان پول هم در آورد، همه هم دوره‌ای‌هایم در کارگاه، چون حقوق گرفتن از دستگاه شهبانو را ننگ نمی‌پنداشتند، همه را، همه را، هر جا پای هنر پیش می‌آمد، همه چیز را فراموش می‌کردم. «ایرج انور»، «علی نصیریان»، «پرویز صیاد» را حیرت‌زده کردم. «ایرج» بیشترین لطف را به من داشت؛ ناگهان نوشتم«ایرج انور» انگل تئاتر ایران است، «علی نصیریان» از خواندن مطلب من وا رفته بود، چشمانم را بستم و سنگ صد خرواری را بر سر«علی حاتمی» کوبیدم چون در «سلطان صاحبقران» حق «امیرکبیر» را رعایت نکرده بود. «پرویز صیاد» را آنچنان کوبیدم که بعدها گفت یک هفته گیج بودم چون از تئاتر پول درآوردن را حرام نمی‌دانست، لذت بردن از زندگی را شیطانی نمی‌پنداشت.» استادمحمد در این نامه‌ها با بیماری‌اش هم کنار آمده بود: «قسمت این بود که من بیمار شوم، حساس و شکننده شوم و ببینم آنچه را که نمی‌دیدم و چه‌ها که ندیدم. نسبت به مرگ هیچ حس غلیظی ندارم. گاهی خنده‌ام می‌گیرد. صبح‌ها که از پنجره بیرون را نگاه می‌کنم، او به من می‌خندد و من به او. جای بدی قرار گرفته‌ام. آرزوی سلامتی یا مرگ، توقع بیجایی‌ است. ایلغار خرچنگ واره‌ای به کبد، از کبد به استخوان و از استخوان به ناکجای جسم و جان. کار از امان‌خواهی گذرانده است. قسمت این بود. اما این نامه نبود که اشک شرکت‌کنندگان در این مراسم را به گونه‌ها سرازیر کرد. اشک‌های استادمحمد بود که در جشن کانون نمایشنامه‌نویسان خانه تئاتر بر گونه‌هایش سرازیر شده بود: «به خدا به فکر خودم نیستم، دارم می‌ترکم ولی نه برای خودم، فقط به فکر این هستم چرا کسانی نمی‌فهمند تئاتر چقدر برای ما مهم است، ‌چقدر برایش زحمت کشیده‌ایم...، برای کسانی می‌گویم که الان در خانه نشسته‌اند‌، از صحنه دور هستند، آرزوی صحنه را دارند و هیچ فرصتی برایشان ایجاد نمی‌شود، ‌برای کسانی که مثل من نمی‌توانند آرام بگیرند... .» سیمین بهبهانی میهمان ویژه تولد محمود استادمحمد بود که شمع تولد استادمحمد را فوت کرد، هر چند گفت: «روشن کردن را دوست دارم اما از خاموش کردن خوشم نمی‌آید ولی چون امر کردید‌، اطاعت کردم.» او همچنین اضافه کرد: «از همگی شما ممنونم که احترام آن درگذشته را دارید و تولدش را تبریک می‌گویید، ‌من هم تبریک می‌گویم. امیدوارم همیشه این حُسن معاشرت و دوستی میان شما باشد و من هم تا زنده هستم خدمتگزار و دوستدارتان هستم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.