|

لزوم ارزیابی آثار پروژه‌های عمرانی

علی نوذرپور . رییس جامعه مهندسان شهرساز ایران

اخیرا بحث در خصوص پروژه‌های عمرانی شهر تهران چون پل طبقاتی صدر، تونل توحید و مانند اینها در محافل تخصصی، اجرایی و سیاسی بالا گرفته است. عده‌ای از اهمیت بسیار زیاد اجرای پروژه‌های یادشده سخن می‌گویند و در مدح و منقبت شهردار تهران گفت‌وگو می‌کنند و برخی از عدم ضرورت اجرای چنین پروژه‌هایی با ذکر دلایل و براهین فنی، تخصصی و مالی می‌گویند. جدا از اینکه اجرای پروژه‌های عمرانی باید در چارچوب برنامه‌های شهرداری باشد و ضرورت اجرای آن ‌باید به تصویب شورای اسلامی برسد، واقعیت این است که اجرای هر پروژه‌ای صرف‌نظر از ضرورت وجودی آن، آثار و پیامدهای مختلفی را به همراه دارد. از آثار و پیامدهای زیست‌محیطی گرفته تا پیامدهای فرهنگی و اجتماعی. از این‌رو تصویب و اجرای پروژه‌های عمرانی بدون در نظرگرفتن همه آثار و پیامدهای هریک از آنها، می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری بر پیکر شهر وارد کند و موجب اتلاف صنایع و سرمایه‌های طبیعی، اقتصادی و انسانی شهر شود. از آنجا که شهر، سیستمی یکپارچه است، بنابراین برخوردهای بخشی و تک‌بعدی با شهر نمی‌تواند بهبودی در مدیریت شهری ایجاد کند. و ضرورت دارد هنگام دخالت در بخشی از «اندام‌واره» شهر ارزیابی از جنبه‌های مختلف صورت پذیرد. اما با وجود سابقه طولانی برنامه‌ریزی شهری در ایران و تجربیات گسترده ارزیابی‌های اثرات زیست‌محیطی (EIA) در کشور هنوز دستورالعمل مشخصی برای این نوع ارزیابی توسط وزارت کشور یا شهرداری‌ها یا متولیان محیط‌زیست کشور تهیه و ابلاغ نشده است. همچنین می‌توان به تجربیات اخیر ارزیابی اثرات اجتماعی پروژه‌های عمرانی (SIA) در شهرداری تهران اشاره کرد که اقدامی مثبت است. این در حالی است که ارزیابی اثرات بهداشتی پروژه‌های عمرانی (HIA) اساسا در هیچ‌یک از شهرهای ایران انجام نمی‌شود. اما آنچه که جای آن در ارزیابی پروژه‌های عمرانی توسط شهرداری‌ها خالی است؛ ارزیابی اثرات یکپارچه‌سازی پروژه‌هاست. مطالعات انجام‌شده در سطح بین‌المللی نشان می‌دهد ارزیابی اخیر می‌تواند موجبات ارتقای کیفیت محیط‌زیست شهری را فراهم کند و در حال حاضر نیز بانک جهانی و بسیاری از سازمان‌های بین‌المللی یکپارچه‌سازی ارزیابی پروژه‌های عمرانی را ترویج می‌کنند. از این‌رو به‌نظر می‌رسد با توجه به تجربیات مدل‌های ارزیابی در ایران و تجربیات مشابه در دنیا، ضرورت دارد نظام ارزیابی یکپارچه اثرات زیست‌محیطی، اجتماعی و بهداشتی (ESIA) در شهرداری‌ها مستقر شود. یکپارچه‌سازی شاخص‌های اجتماعی- فرهنگی، محیط‌زیستی و بهداشتی در ارزیابی پروژه‌های عمرانی بسیاری از صدمات و خسارات احتمالی ناشی از اجرای پروژه‌های عمرانی را خواهد کاست و عقلانیت علمی را بر تصمیم‌گیری‌های مدیریت شهری حاکم خواهد کرد؛ امری که اگر در اولویت‌بندی فعالیت‌ها مورد توجه شهردار محترم تهران قرار می‌گرفت، امروز با سیل انتقادات در خصوص پیامدهای منفی پروژه‌های عمرانی شهرداری مواجه نمی‌شد. حال که با آغاز دوره چهارم شوراها، شروعی جدید را در فعالیت‌ها و اجرای پروژه‌های عمرانی شاهد خواهیم بود، بهتر است از تجارب گذشته پند گیریم و با استقرار نظام ارزیابی یکپارچه اثرات زیست‌محیطی، اجتماعی و بهداشتی از خسارت‌های احتمالی پروژه‌های عمرانی اجتناب کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.