|

مگس زیتون باغداران را ورشکسته کرده است

خداحافظ رودبار، سلام طارم

علی گنجی

آفتی به نام مگس زیتون؛ این مگس چند سالی است به جان کشاورزان و باغداران زیتون افتاده و آنها را ورشکسته کرده است. زیتون رودبار ایران که از مرغوب‌ترین زیتون‌هاست و به‌طور طبیعی دچار چنین آفتی نبوده است، با این مگس نابود شده‌ و وزارت کشاورزی نیز راهی برای مقابله با این آفت پیدا نکرده است. علی چگینی، مهندس کشاورزی و فوق‌لیسانس تغذیه، در این‌باره به «شرق» می‌گوید: «چندوقت پیش به رودبار رفتم و متوجه شدم مزارع زیتون اوضاع مناسبی ندارند. درختان دچار بیماری گال و آفتی به نام مگس زیتون شده‌اند. مگس زیتون همراه با فرارسیدن فصل زیتون، میوه در حال رشد را نیش می‌زند و درونش تخم‌گذاری می‌کند. لارو‌ها در درون میوه تبدیل به شفیره می‌شوند و از میوه زیتون تغذیه می‌کنند تا تبدیل به مگس شوند. این مگس‌ها زمستان را در کنار ریشه درختان که گرم است، سپری می‌کنند و سال بعد چرخه زندگی‌شان تکرار می‌شود.» او می‌گوید: «گال درختان را سیاه کرده و آنها را از بین برده. از طرفی هم مگس زیتون به مزارع آسیب زده است.» کشاورزان رودباری می‌گویند که نتیجه این بیماری و آفت، تخریب صددرصد محصول در رودبار بوده و باعث شده است که در سال 91 و 92 هیچ زیتونی از منطقه رودبار برداشت نشود. بیش از پنج‌سال از شروع این مشکلات می‌گذرد و بی‌توجهی موجب از بین رفتن کامل محصول در دو سال اخیر شده است. «برنامه‌ریزی و انجام اقدامات لازم به‌منظور ایجاد و گسترش شبکه‌های پیش‌آگاهی و مراقبت، پیشگیری، قرنطینه گیاهی و تشخیص و مبارزه با آفات و بیماری‌های عمومی، همگانی و سایر آفات و بیماری‌های گیاهی و نظارت بر ورود، تولید، توزیع و مصرف سموم مورد نیاز بخش کشاورزی با رعایت شاخص‌های زیست‌محیطی کشور». این عبارت بخش4 از بند «هـ» شرح وظایف وزارت جهاد کشاورزی است که هیات وزیران، 12 سال پیش آن را به تصویب رسانده است. وزارت کشاورزی وظیفه کنترل ورود و خروج محصولات گیاهی و مبارزه با آفات را دارد تا گیاه آلوده‌ای وارد کشور نشود. در مواقع لازم نیز این وزارتخانه وظیفه دارد با آفات کشاورزی مبارزه کند. وزارت جهاد کشاورزی با وجود باخبر بودن از نابودی کامل محصول، نتوانسته است کاری برای زیتون‌های رودبار انجام دهد. چگینی در مورد دلیل تعلل وزارتخانه می‌گوید: «من خدمت سربازی‌ام را در اوایل دولت نهم در جهاد کشاورزی ورامین گذرانده‌ام و می‌دانم که اوضاع کارها در وزارت جهاد کشاورزی چگونه بوده است؛ مبارزه نمی‌کنند تا مشکل حل شود. چرا به مگس زیتون دچار شده‌ایم؟ به دلیل سهل‌انگاری مسوولان. اکنون که دچار آفت شده‌ایم، باز هم تعلل می‌کنند. شاید به دلیل رانتخوارهایی که در واردات زیتون دست دارند. ایران مگس زیتون نداشت. زیتون‌هایی که وارد کرده‌اند آلوده بوده‌اند و موجب سرایت آفت به کشور ما شده‌اند. اگر مسوولان دیر بجنبند این آفت به طارم و سراسر گیلان کشیده می‌شود و بعد هم کل کشور را در بر می‌گیرد و زیتون همراه با باغدارانش از بین می‌رود.» محمود پیشقدم از باغداران زیتون در ناحیه رودبار است. او که امسال هیچ درآمدی نداشته و محصولش کامل نابود شده است، می‌گوید: «حدود هشت‌سال است درگیر این مشکل هستیم. زیتون از خارج آورده‌اند و زیتون‌های ما آفت زده شد. دو سال است که دیگر ناامید شده‌ایم و محصولی نداریم. چند سال پیش داروهایی دادند که موثر نبود. بعد هم کاغذهایی تحویل دادند تا بچسبانیم روی درختان تا مگس از بین برود اما باز تاثیری نداشت. کل منطقه با کشت زیتون تامین می‌شود اما محصول بسیار کم شده است. مراجعه کردیم و خواستیم که سمپاشی کنند اما گفتند راهی وجود ندارد و حشرات دیگر هم آسیب می‌بینند.» او می‌گوید: «آفت به طارم هم سرایت کرده است. چند کارخانه روغن‌کشی هم موجود بود که امسال تعطیل بودند و نتوانستند محصولی تولید کنند. بعضی‌ها محصولاتی مثل گندم می‌کارند اما اکثر باغدارها نمی‌توانند محصول دیگری بکارند. بیماری دیگری هم درختان دارند که سیاهشان کرده است. وقتی از درخت بالا می‌رویم دست‌هایمان کامل سیاه می‌شود. سال 1348 هم این بیماری بود که دولت سمپاشی کرد و حل شد اما اکنون نمی‌دانم چرا کاری انجام نمی‌دهند.» راه حل‌هایی برای مقابله با مگس زیتون در دیگر کشورهای تولید‌کننده زیتون وجود دارد. با پیشرفت علوم هسته‌ای و کاربرد آن در علوم مختلفی مثل پزشکی و کشاورزی، یکی از راه‌حل‌های مقابله با مگس زیتون، استفاده از فناوری‌های هسته‌ای است که طی آن مگس‌ها با تشعشعات هسته‌ای عقیم می‌شوند. ورود آفت‌های جدید از طریق دیگر کشورها از دلایل اصلی نابودی درختان رودبار است. کارشناسان کشاورزی می‌گویند که یکی از دلایل ورود آفت‌ها از نقاط دیگر جهان، نبود قرنطینه در گمرک است. زینب رستمی، کارشناس ناظر کشاورزی، می‌گوید که سیستم گمرک در کشور، از مهندسان کشاورزی برای جلوگیری از مگس زیتون استفاده چندانی نمی‌کند. متخصصان می‌گویند که کشاورزی در رودبار کاملا سنتی است که اگر دولت حمایت کند محصول بیشتری تولید خواهد شد و این به نفع کشور است. در صورت کمبود تولید زیتون، واردات بیشتر خواهد شد تا نیاز کشور برطرف شود و در این میان کشاورزان محصول خود را از دست رفته می‌بینند و منبع درآمدی‌شان قطع خواهد شد. موسی صادق‌نژاد یکی دیگر از باغداران زیتون رودبار است. او مالک یک کارخانه فرآوری زیتون و روغن‌کشی است. او در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید: «سمپاشی‌های جزیی انجام شده اما مفید نبوده است. من برای کارخانه فرآوری و روغن‌کشی زیتون، از طارم، شیراز، گرگان و گنبد که هنوز زیتون دارند، استفاده می‌کنم اما امسال از رودبار هیچ محصولی نبوده. شنیده‌ام در بعضی درختان طارم هم مگس دیده شده. در مناطق گرمسیر رشد مگس زیتون کمتر است اما در منطقه سردسیر مثل طارم احتمالش بیشتر است و به نظر من تا سال دیگر طارم هم مثل رودبار می‌شود. مراجعه‌ها به وزارت کشاورزی هم قانعمان نکرده است و کاری از پیش نبرده.» او می‌گوید: «مشکل اینجاست که این مگس به مناطق دیگر هم سرایت خواهد کرد و اگر مثل رودبار بی‌توجهی باشد، زیتونی در کشور تولید نخواهد شد. باید از کشورهای دیگر تحقیق کنند و راه مبارزه و پیشگیری را یاد بگیرند و در کشور اجرا کنند. این موضوع اگر حل نشود، باغدارها به سراغ شغل‌های دیگر می‌روند و باغ‌ها از بین می‌روند. ما از دولت می‌خواهیم کمکمان کند. زندگی مردم با زیتون می‌چرخد. اگر زیتون نباشد، کار نیست، درآمد نیست، بانک‌ها بی‌مصرف می‌شوند و تمام منطقه از بین می‌رود.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.