|

نگاهی به نمایش قرار

زندگی‌های مجازی، دردهای حقیقی

آینا قطبی‌یعقوبی

نامش عصر ارتباطات است و رسمش برداشتن مرزها و امحای فاصله‌ها. در خانه نشسته‌ای و به طرفه‌العینی به دیدار دوستی در فراسوی چندقاره و اقیانوس می‌روی. در خیابان خلوت شهر کوچکت راه می‌روی و با مسافر شلوغ‌ترین خیابان‌های جهان هم‌صحبت می‌شوی. کافی است تا نام شخصی را بدانی تا با چند دقیقه تفحص، تاریخچه فردی خود و خاندانش که هیچ، علایق و سلایق و گاه حتی آنچه را که برای ناهار و شام آن‌روزش خورده را هم زیر بغلت بزنی و پرونده‌اش را یکجا ببندی. نیمه‌شب، سحرگاه، صلات ظهر و هر ساعت و دقیقه که بخواهی کسی در جایی از دنیا بیدار و بیکار است و می‌تواند به حرف‌هایت گوش بدهد و صدایت هرچه که باشد مجالی برای شنیدن و حتی انعکاس‌یافتن می‌یابد. اما تنهایی. شاید تنهاتر از تمامی اعصار تاریخ. تنهایی غریبی که تعدد دوستان مجازی و محبت و شفقت راه دورشان درمانش نمی‌کند. تنهایی، فقدان ارتباط مستقیم رودررو، هویت‌های گمشده در پس نام‌های مجازی و حتی بی‌نام، انسان‌های تک‌افتاده که تنها حلقه واسطشان شهروندی دنیای مجازی عصر ارتباطات پیشرفته است، تم اصلی نمایش قرار، به‌کارگردانی سیامک احصایی است. زن و مردی تنها که دردی مشترک- بیماری لاعلاج- دارند از طریق اینترنت به‌هم پیوند می‌خورند. آنها با وضع قوانینی که یکی از آنها ندانستن نام و دیگری ندیدن تصویر حقیقی یکدیگر است، رابطه‌ای مجازی را از طریق کلام مکتوب (چت) و صدا (چت صوتی) آغاز کرده و پس از مدتی عاشق یکدیگر می‌شوند؛ عشقی پیچیده که حقیقت و مجازش چنان به‌هم گره خورده که در انتها هردو را به خودکشی همزمان که برای خودشان قرار عاشقانه است، می‌کشاند. نمایش، داستان تنهایی حقیقی انسان امروزین و پناه‌بردن فرارگونه‌اش به آغوش ارتباط مجازی و خیال و فانتزی است. زن و مرد داستان هرکدام در آپارتمان خود تنها زندگی می‌کنند. به‌تنهایی و در مقابل مانیتور غذا می‌خورند و همه ارتباطاتشان با دنیای خارج، از طریق تلفن و اینترنت صورت می‌گیرد. نه کسی به خانه آنها می‌آید و نه آنها به دیدن کسی می‌روند. آنها در عمیق‌ترین شکل ممکن تنهایند و ارتباط دوسویه مجازی‌شان با یکدیگر نیز خالی از نام و تصویر است. آنها به‌واسطه قرارداد ندانستن نام و نداشتن تصویر در کامل‌ترین شکل ممکن به هویتی مجازی فروکاسته شده‌اند؛ هویتی مجازی که شالوده پیوند و ارتباط آنها و در سطحی وسیع‌تر ارتباط انسان تنهای امروزی است؛ ارتباطی که با خود مسوولیت چندانی نیاورده و نیاز به از خودگذشتگی، درک دیگری و قدم‌برداشتن به‌سوی او را طلب نمی‌کند و شاید از همین‌روست که پناهگاه عاطفی آنهایی است که حاضر به خروج از دیوارهای خودساخته خود نبوده و خیال و رویا را به چالش تطبیق و مبارزه برای بقای ارتباط‌های حقیقی و فیزیکال ترجیح می‌دهند. نمایش با صحنه‌ای پرجزییات و خوش‌ساخت، آپارتمان این دو را در کنار هم به نمایش می‌گذارد. مجاورت این دو خانه که حتی مکان اجزای داخلی‌شان نیز به‌موازات هم است، در طول اجرا به‌خوبی قادر است تا شباهت زندگی این‌دو و همینطور تنهایی هرکدام را در عین باهم‌بودن دایمی‌شان (از طریق اینترنت) به نمایش بگذارد. تصویر ساعتی که در فاصله تغییر صحنه‌ها بر کلیت صحنه سایه می‌افکند نیز تمهید خوبی است که گذر زمان حقیقی را که اتفاقا چندان هم بر زندگی این دو موثر نیست، نمایش می‌دهد. شاید به همین علت است که این ساعت نیز چون دنیای مجازی حاکم بر آنها تنها تصویری خیالی است که با آمدن نور از میان می‌رود. نمایشنامه اثر، نوشته طلا معتضدی، در القای ایده و تم اصلی و فضاسازی همراه با مونولوگ‌های بی‌جواب شخصیت‌ها موفق است. دیالوگ‌ها ساده و روزمره هستند و بر اجرا سنگینی نمی‌کنند. اما شخصیت‌های نمایش به‌خوبی پرداخت نشده‌اند و به‌خصوص شخصیت مرد، تا انتهای نمایش پادرهوا مانده و چندان هم رازگشایی نمی‌شود. دیالوگ‌های مربوط به کمک او به زن همسایه هم کمکی به بازکردن شخصیت نمی‌کند. کارگردان نمایش اما در غالب لحظات اجرا، خوب و قابل‌قبول عمل کرده و درساخت فضا و انرژی کلی اجرا موفق است. هرچند نمایش در پاره‌ای از صحنه‌ها با افتی محسوس در ضرباهنگ کلی روبه‌رو می‌شود که درصورت رخ‌ندادن می‌توانست به یکدستی و موفقیت بیشتری بینجامد، با این‌حال تنظیم دیالوگ‌ها و تقطیع صحنه‌ها علی‌الخصوص در قسمت ابتدایی نمایش که با مخاطب درباره ارتباط این دو بازی ‌می‌کند، بسیار خوب و از نقاط‌قوت نمایش است؛ نقطه‌قوتی که از میانه نمایش کارکردش را از دست داده و با افت تعلیق و افتادن به دامان احساسات‌گرایی راه را برای پیش‌بینی مخاطب از واقعه هولناک پسینی باز می‌کند. پیش‌بینی محتومی که وقتی رخ بدهد، قسمت اعظمی از زحمات کارگردان برباد رفته است. بازی‌های نمایش نیز در نوع خود قابل‌قبول و موفق هستند. البته هانیه توسلی در پاره‌ای از صحنه‌ها احساسات غلیظی را به نمایش می‌گذارد که در تضاد با ضرباهنگ کلی نمایش بوده و آزارنده می‌شود. صحنه پایانی نمایش و خودکشی این دو، قاب‌تصویری زیبا و خلاقی می‌سازد که از جذاب‌ترین تصاویر این نمایش است؛ نمایشی که با همه آنچه گفته شد به دیدنش می‌ارزد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.