|

در باب «ذوق‌زدگان رابطه با آمریکا»

فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بین‌الملل

از برگزاری جلسه‌ای که به مناسبت رونمایی از کتاب دوست و همکار دیپلمات دیرینم محمدرضا دبیری، درباره روابط ایران و آمریکا بر پاشد، متاسفانه دیر آگاه شدم. می‌دانم کتابی که آقای دبیری نوشته باشد باید کتاب بسیار خوب و جالبی باشد. این جلسه با حضور سیاست‌مردانی باسابقه، آقایان صادق خرازی و عباس ملکی، برگزار شد و برخی مطالب فرعی مطرح شده در آن انعکاسی جهانی یافت که برای اطمینان از صحت آن به سایت دیپلماسی ایرانی رجوع کردم. ملاحظه شد جناب صادق خرازی: «در واکنش به ذوق‌زدگی برخی از صاحبنظران بعد از مکالمه تلفنی روحانی و رییس‌جمهور آمریکا این ذوق‌زدگی را ناشی از عدم آگاهی نسبت به ماهیت آمریکا دانست و گفت: بسیاری از صاحبنظران امروز ایران عمق دانششان یک وجب است و باید مراقب باشند از این ذوق‌زدگی‌ها اتفاقی رخ ندهد که در تاریخ شرمنده شویم...» و با ابراز بی‌اعتمادی به آمریکا فرموده بودند: «هنگامی که دشمن بدترین دشنام‌ها و هتاکی‌ها را در کادویی به ما بدهد وقتی کادو را می‌بینیم تصورمان این است که حرف‌های خوبی به ما زده...» با توجه به اینکه یکی از آن ذوق‌زدگان من بودم، که مبانی آگاهی‌ام درباره ماهیت آمریکا محدود به یک ماموریت دیپلماتیک در 45سال پیش شامل دو سال تحصیل زبان انگلیسی در دانشگاه «جورج تاون» طی یک دوره اختصاصی دیپلماتیک در دانشگاه «جانز هاپکینز» با بورس وزارت خارجه بوده است و البته قدری هم پیگیری‌های متعارف مرسوم در آن نسل دیگر و دورانی منقضی شده به آن افزوده است، می‌خواستم ضمن تایید محدودیت یک وجبی دانش خود و در همین اندازه محدود، دفاعی هم از ذوق‌زدگی کسانی مانند خودم، یا دلیل آن ذوق‌زدگی کرده باشم. می‌خواستم عرض کنم که لزومی ندارد انواع ما امیدبستگان به عقلانیت مراقب باشیم که مبادا «از ذوق‌زدگی‌هایمان اتفاقی رخ دهد که در تاریخ شرمنده شویم!» ‌زیرا نه کاره‌ای هستیم و نه تصمیمی می‌گیریم و نه آن تصمیم ناگرفته اجرا می‌شود و نه نقشی داریم که موجب نگرانی و شرمندگی شود! اما نگران آن هستیم که دلایلی که موجب ذوق‌زدگی ما شده است به نامش قرعه پوچ و بی‌حاصل خورده باشد و «در تاریخ شرمنده بمانیم!» باید عرض کنم که ذوق‌زدگی ما ربطی به شناخت یا عدم شناختمان از ماهیت آمریکا ندارد، خواه یک وجب باشد یا صدوجب، بلکه بستگی به احساس از شرایطی دارد که مانند آبی است که از سر گذشته باشد! ذوق‌زدگی ما از همان نوعی است که در آن شب اعلام شگفت‌آور نتیجه انتخابات بروز کرد. ممکن است در خیابان و در میان جماعت بودن در شأن شما نبوده باشد، ‌اما من در خیابان بودم و شاهد ذوق‌زدگی خودم و دیگران بودم! فردا شبش که این ذوق‌زدگی به بهانه فوتبال ادامه یافت با زوج دیگری هم‌شأن و هم‌دندان خودمان در حاشیه خیابان روی نیمکت ایستگاه اتوبوس نشسته و شاهد «ذوق‌زدگی» جوانان بودیم. ما هم احساس تمسخر نکردیم و همراه با شادی آنها خندیدیم. آن شب‌ها بحث رابطه با آمریکا مطرح نبود و آن «ذوق‌زدگی» در آن شب‌ها و روزهایی که بعدا‌ به گمان پدیدآمدن شرایطی برای رفع ناشادمانی سنتی شده و ماندگار پیش آمد ربطی به درک یا عدم درک از ماهیت آمریکا نداشت! اکنون نیز چنین است. آن شادمانی صرفا‌ به خاطر انتخاب آقای روحانی نبود!
‌به خاطر پیروزی مردم در نتیجه رای به گزینه عقلانیت و اعتدال و نوید گره‌گشایی از مشكلات بود که مردم خودشان را درگير آن می‌دانند. و نیز شادمانی به خاطر شکست شعارهای عصبی و بحران‌آفرین نقطه مقابل بود که نشان داد به 10‌درصد هم نمی‌رسند! ‌به همین دلیل آنهایی که به دلایل مختلف، در انتخابات شرکت نکرده بودند نیز به وجد آمدند و به آن شادمانی ایرانی پیوستند. مردم ذوق‌زده شدند، زیرا فکر می‌کردند نرمش و عقلانیت می‌خواهد کاری کند که بیش از آن رنج نبرند، که اسیر شعارهای ماجراجویانه‌ای که زیانش به مردم و سودهایش به جیب دیگران می‌رسد نباشند.جناب سفیر سابق لازم است بدانند، ‌آگاهی ما کمتر از یک وجب و دانش ایشان بسیار است. پس حتما بهتر می‌دانند پرونده کشوری به شورای امنیت ارجاع می‌شود که «صلح و امنیت بین‌المللی را به مخاطره انداخته باشد!» ‌اکنون دولت همین کشور می‌گوید که می‌خواهد «از دشنام‌ها نسبت به غرب»، که آنها را بر سر هیچ‌وپوچ به جان ما انداخته است، دست بردارد تا مگر آنها نیز به این عقلانیت پاسخ عقلانی دهند! اما درباره نگرانی جناب سفیر سابق از اینکه «مبادا تصور رود مذاکرات ناشی از اثرگذاربودن تحریم‌ها باشد»، راستش اگر احترام ویژه ایشان نبود، ‌به قول جوانان می‌گفتم «پ نه پ!» در این باب باید گفت درک این موضوع اتفاقا‌ برای یک وجبی‌ها برای درک فشار آسان‌تر و از قضا احساس اینگونه فشارها در سطوح بالا ضعیف‌تر می‌شود! و در باب اینکه برخورد انگلیس را در برقراری روابط در سطح کاردار غیرمقیم اهانت‌آمیز دانسته‌اند، ‌ای‌کاش سال گذشته که عده‌ای سفارتشان را خردوخمیر کردند به آنان نیز تذکری می‌دادند. اما اجازه دهید در تایید فرمایش آقای خرازی در باب احترام، به نکته مهمی اشاره کنم که غربی‌ها هم باید بدانند که آنها «نیز» نیازمند مذاکره و کنارآمدن با ایران هستند؛ ایران در منطقه‌ای در حال‌گذار فرهنگی و بی‌ثباتی حاد انقلاب‌آفرین قرار دارد. این مرحله در ایران 40سال پیش رخ نمود و پشت سر گذاشته شد. نظامی جدید پدید آمد، که اکنون نسل‌های بعدی تابع مقتضیات تحولات و توسعه مطابق نیاز زمان هستند و نیازی دوباره به آنگونه دگرگونی‌ها نمی‌بینند! در میان این منطقه متلاطم، ملتی به اعتدال، عقلانیت، صلح، توسعه و پیشرفت می‌اندیشد و متصدیان خودش را نیز به این راه با ثبات و قابل اعتماد و دارای اعتبار می‌کشاند، در حالی که دیگران تازه در آغاز آن راه پرتلاطم هستند! ‌با دولت‌های ظاهرا‌ لیبرال و سازگار و در عین حال اغلب بسیار فاسد و بی‌اعتبار نزد ملت‌ها! و ملت‌هایی بسیار رادیکال و افراطی، با تحرکاتی خشونت‌آمیز و تظاهراتی انتحاری و جگرخوارانه! که در همین سوریه جنبش دموکراسی‌خواهانه‌ای را به جنونی خونریز و سلفی کشاند و همان غرب را به تردید در ادامه مداخلات رساند! و اگر دولتیان و مخالفان معقولشان درک کنند، فرصتی برای سازشی عقلانی پدید آمده است. در منطقه وضعیتی است که حتی عربستان را، به‌رغم صدها‌میلیاردی که در بانک‌های غرب دارد و البته اغلب در حساب‌های خصوصی مالکان کشور و دیگران از مصر تا الجزیره و مالی، تا پاکستان و افغانستان و به‌زودی تا اندونزی را در شرایط کشمکش‌های داخلی و بی‌ثباتی‌های سلفی رادیکال و خطرآفرین قرار می‌دهد، غرب و متحدانش نیز مثلا‌ در مورد برآوردن نیازهای خودش به انرژی - با وجود همه تبلیغاتی که درباره دستیابی به شل‌های نفتی و بی‌نیازی آینده می‌کند - نمی‌توانند همه تخم‌مرغ‌های خودشان را در سبد بی‌ثبات عربستان بگذارند. آنان نیز به عقلانیتی متقابل و سازگاری و تعقل در مذاکراتشان با کشوری که ملتش در سطح بالایی از آگاهی و تعقل قرار گرفته است می‌اندیشند. این نکته‌ای است که ایران را نه در موضع انفعالی و ضعف بلکه در موضعی در شأن خودش قرار می‌دهد. از این دیدگاه حتی آینده سوریه که مورد نظر جناب سفیر سابق است نیز برای استقرار ثباتی متعادل و غیرسلفی می‌تواند قابل مذاکره باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.