|

بررسی وقایع قاره سیاه در گفت‌وگو با دکتر صدرخانلو، کنسول افتخاری جمهوری آفریقای مرکزی و پادشاهی لسوتو:

کودتا جزیی از تاریخ کشورهای آفریقایی است

آرمان محمودیان

آفریقا، قاره‌ای که برای ما ایرانیان همواره سرشار از عجایب بوده است، قاره‌ای که استعمار خارجی‌ها و استثمار مزدوران محلی همواره همچون زخمی بر پیکره آن رخ‌نمایی می‌کند، اتفاقات اخیر قاره آفریقا بالاخص جنگ داخلی لیبی، رشد بنیادگرایی در مالی، سومالی و بحران اخیر کنیا باعث شده است که به سراغ «دکتر وحید صدرخانلو» برویم. دکتر صدر فارغ از اینکه به‌واسطه سفرهای متعدد آشنایی دقیقی از جامعه آفریقا دارد، هم‌اکنون کنسول افتخاری دو کشور جمهوری آفریقای‌مرکزی و پادشاهی «لسوتو» در ایران است، از این‌رو به پای صحبت او رفتیم تا در بین تحلیل‌هایش از آفریقا مواضع نیمه‌رسمی وی را نیز بیابیم. او که اولین کنسول افتخاری تاریخ ایران است از مواضع و تحلیل‌هایی می‌گوید و در کنار آن گریزی به ذکر تجربیات شخصی که چشم خود از کودتا و جنایات علیه بشریت در قاره سیاه دیده است، می‌زند. ‌ شما از جمله معدود ایرانیانی هستید که به حوزه مسایل آفریقا علاقه‌مندید و در تماس مستمر با جوامع آفریقایی هستید، برای مقدمه اندکی از خودتان بگویید و بگویید چطور شد که به قاره سیاه رفت‌وآمد پیدا کردید؟ من تحصیلات دانشگاهی‌ام را در سال 62 در دانشکده پزشکی دانشگاه شهید بهشتی آغاز کردم. فعالیت‌های اجتماعی- سیاسی خودم را در همان ایام دانشجویی آغاز کردم و در آن ایام برای شش‌سال به‌عنوان نماینده دانشجویان پزشکی انتخاب شدم، پس از پایان دوره پزشکی عمومی با کسب رتبه هشت در امتحان «پره‌انترنی» موفق به اخذ تخصص و وارد رشته جراحی عمومی شدم، البته در سال 1370 رشته تحصیلی خودم را به پاتولوژی تغییر دادم و در نهایت پس از چهارسال در رشته آنومیکال پاتولوژی و کلینیکال پاتولوژی موفق به اخذ تخصص شدم. اما در مورد آشنایی‌ام با قاره آفریقا باید بگویم که این آشنایی به سال 1371 برمی‌گردد، در آن سال من به‌همراه همسرم که دندانپزشک هستند از طرف مرحوم دکتر دستجردی ریاست وقت جمعیت هلال‌احمر به کشور غنا در غرب آفریقا به‌عنوان نماینده هلال‌احمر اعزام شدیم. ماموریت من در غنا حدود سه‌سال با سمت مسوول درمانگاه هلال‌احمر جمهوری‌اسلامی در غنا طول کشید، البته باید بگویم که این درمانگاه بعدها به دو کلینیک مجزا در «آکرا» پایتخت غنا توسعه یافت و هم‌اکنون با پذیرش 500 بیمار در طول روز، نقش مهمی در سلامت این کشور ایفا می‌کند. با اتمام ماموریتم در غنا، سطح ارتباط من با جامعه آفریقا گسترش یافت، زیرا پس از آن فعالیت‌های اقتصادی خودم را در زمینه صادرات دارو و تجهیزات پزشکی در قالب برگزاری نمایشگاه‌های جمهوری‌اسلامی آغاز کردم، پس از آن نیز از سال 1376 برگزاری نمایشگاه‌های تجهیزات پزشکی و سایر اقلام صادراتی ایران در آمریکای لاتین و اکثر کشورهای آفریقایی ازجمله، سودان، نیجر، نیجریه، سیرالئون، آفریقای‌مرکزی، لسوتو و... را پیگیری کردم. این مساله باعث شد که من به‌صورت سالانه یا دوسالانه در اکثر کشورهای آفریقایی به برگزاری نمایشگاه اقدام کنم و حتی در پاره‌ای از این کشورها تاکنون بیش از 10بار موفق به برگزاری نمایشگاه شده‌ام، این گسترش همکاری‌ها با قاره آفریقا موجب شد که من در سال 1385 از طرف پادشاهی لسوتو و چند سال پس از آن از سوی جمهوری آفریقای مرکزی نیز به‌طور همزمان به‌عنوان کنسول افتخاری این کشورها در ایران منصوب شوم و این مساله باعث شد که سطح رابطه و شناختم از این قاره ابعادی رسمی - سیاسی نیز به خود بگیرد. ‌ قاره‌ای سیاه برای مردم ایران نه‌چندان آشناست و نه دارای تصویری خوشایند، می‌شود نمایه‌ای و تصویری از قاره آفریقا ارایه کنید؟ آفریقا، قاره‌ای با مردمان بسیار مهربان و خونگرم است، فارغ از مناطق صعب‌العبور و دوره‌افتاده‌ آن، این قاره محلی مناسب برای سرمایه‌گذاری‌های خارجی و بازدیدهای توریستی است. رشد اقتصادی اکثر کشورهای آفریقایی از اقتصاد جهانی بسیار بالاتر است، به‌طوری کلی در دوران اخیر سرمایه‌های کلانی از کشورهای اروپایی و آسیایی به آفریقا سرازیر شده است، البته قبل از این استقبال همگانی جهانی نیز از بیش از یکصدسال گذشته ثروتمندان لبنانی در غرب آفریقا و تجار هندی در شرق آفریقا نبض اقتصادی این مناطق را به‌دست گرفته‌اند. جالب است بدانید که چندصد سال قبل نیز در ایران، اولین گروه تجار شیرازی به این منطقه مهاجرت کردند و توانستند نفوذ قابل توجهی در این ناحیه پیدا کنند، به‌طوری که در گذشته حتی یکی از شاهان تانزانیا از ایرانیان شیرازتبار بوده است، ایرانیان تانزانیا هم‌اکنون نیز در این کشور به‌عنوان اقلیتی بسیار موفق در امور تجاری و بازرگانی به فعالیت می‌پردازند اما متاسفانه با این وجود سایر تجار موفق ایرانی فعالیت چشمگیری در قاره آفریقا ندارند و من از این موقعیت استفاده می‌کنم و از تمام تجار و سرمایه‌گذاران ایرانی دعوت به فعالیت یا حداقل بررسی اعمال فعالیت در این قاره می‌کنم. در مورد دو کشور جمهوری آفریقای مرکزی و پادشاهی لوستو که کنسول افتخاری‌شان در ایران هستم باید بگویم که پادشاهی لسوتو کشوری محصور در خشکی است و پس از پایان نظام آپارتاید و استقرار نظام دموکراتیک در آفریقای‌جنوبی، پادشاهی لسوتو با داشتن 30‌هزارکیلومترمربع مساحت موقعیت ویژه‌ای در جنوب آفریقا یافت، رشد اقتصادی چهار‌درصدی این کشور موجب شد که لوستو زمینه مناسبی را برای سرمایه‌گذاری‌های خارجی در بخش‌های صنعت، کشاورزی و خدمات فراهم داشته باشد، صادرات آب، برق، صنایع غذایی، نوشابه‌سازی، ریسندگی و بافندگی، پوشاک و صنایع‌دستی از صنایع مهم کشور لسوتو است. آفریقای مرکزی نیز همچون لسوتو محصور در خشکی است و با داشتن بالغ بر چهار‌میلیون‌نفر جمعیت و حدود650هزارکیلومترمربع مساحت در کنار داشتن معادن غنی طلا، الماس، اورانیوم و محصولات کشاورزی همچون پنبه، قهوه، تنباکو و چوب زمینه مساعدی را برای همکاری‌های تجاری - اقتصادی دارد. ‌ فارغ از توضیحات شما اخباری که بخش عمده قاره آفریقا، حاکی از بی‌ثباتی و ناامنی نسبی و گاهی گسترده در این منطقه است، چرایی این مساله را، در چه می‌بینید؟ فقر، توزیع نامناسب ثروت و پایین‌بودن سطح سواد ملی و آگاهی مردم زمینه لازم را فراهم کرده است تا قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای برای نیل به اهداف نامشروع خود به بی‌ثباتی و ناامنی در منطقه دامن بزنند و حتی در پاره‌ای از موارد نیز دیده شده است که این قدرت‌ها با بزرگ‌نمایی اختلافات نژادی و مذهبی زمینه جنگ‌های بزرگی را فراهم کرده‌اند که اوج آن را در نسل‌کشی 1990 رواندا شاهد بودیم. ‌ با وجود تفاوت گسترده کشورهای آفریقایی آیا می‌شود در داشتن ثبات یا میزبانی ثباتی‌بودن برای جوامع مختلف آفریقایی تقسیم‌بندی و دسته‌بندی قایل شد؟ تقسیم‌بندی سنتی «آنگلوفون» و «فرانکوتون»همچنان در بسیاری از کشورهای آفریقایی همچنان پابرجاست زیرا که تا چندی پیش بیشترین نقش‌آفرینی را در این جوامع، انگلیس و فرانسه بازی می‌کرد و اکثر دسته‌بندی‌های سیاسی بر حول حرکت به دور یکی از این دو قطب خارجی شکل می‌گرفت، به‌طوری که به جز چند استثنا اکثر کشورهای آفریقایی، مستعمره انگلیس یا فرانسه بوده‌اند و به‌تبع آن نیز زبان رسمی آنان نیز انگلیسی یا فرانسه است، البته کشور موزامبیک، گینه‌بیسائو و آنگولا، پرتغالی‌زبان و کشور گینه استوایی نیز اسپانیایی زبان است. اقتصاد این کشور‌ها نیز تا چندی پیش و قبل از حرکت اقتصادی عظیم چین، در دست کشورهای اروپایی بوده ولی در حال حاضر مراودات تجاری چین با کشورهای آفریقایی گوی سبقت را از رقبای اروپایی برده است. البته این را نیز باید گفت که هم‌اکنون نیز صحنه‌ای جدید در قاره آفریقا پدید آمده و کشورهای نسبتا مرفه و پیشرفته همچون آفریقای‌جنوبی در یک قطب و کشورهای محروم و فقیر در قطب دیگر قرار گرفته‌اند. ‌ یکی از مسایلی که همیشه در مورد آفریقا مطرح است، بحث نفوذ اروپا در این قاره است، خیلی‌ها معتقدند که آفریقا در لفظ از دولت‌های اروپایی مستقل شده است اما در بطن همچنان وابسته به اروپاست، شاهد آنها هم داستان مالی است که دولت فرانسه با حضور خود ورق تحولات مالی را برگرداند، چه نظری در این مورد دارید؟ وابستگی سنتی کشورهای آفریقایی به کشورهای اروپایی غیرقابل انکار است و در کلیه جابه‌جایی‌های سیاسی در این قاره ردپای اروپاییان محسوس است و اروپا با توجه به سابقه طولانی تسخیر این کشورها در سال‌های دور، عملا این کشورها را جزیی از خاک خود فرض می‌کند هرچند که در ظاهر این کشورها مستقل به‌نظر می‌آیند. البته این سلطه سیاسی اروپا با ورود اقتصادی چین به بازارهای آفریقایی کمی دچار دگرگونی شده است، به‌طوری که امروزه شما در ویترین مغازه‌های آفریقایی کمتر کالای اروپایی می‌بینید و ویترین مغازه‌های آفریقایی مملو از کالاهای چینی شده است، مسلما این زورمندی اقتصادی چین در تحولات سیاسی آفریقا بی‌تاثیر نبوده است. ‌ نفوذ چین را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ در مورد نفوذ چین فقط کافی است که بگویم 15سال پیش شاید در کشورهای آفریقایی فقط یک رستوران چینی به‌عنوان نماد چین وجود داشت اما هم‌اکنون چینی‌ها در تمامی عرصه‌ها همچون، هتل‌سازی، جاده‌سازی، شبکه صادرات و توزیع کالا، صنایع غذایی و... دست برتر را در بازار آفریقا دارند. ‌ یکی از مسایلی که آفریقا در چند وقت اخیر شاهد آن بوده است، رشد بی‌سابقه بنیادگرایی در این قاره است، همان‌طور که اشاره شد مساله مالی، یا اتفاقات اخیر کنیا و لیبی نیز از دیگر شاهدان توسعه بنیادگرایی در منطقه هستند، چه دلیلی برای این مساله می‌بینید؟ همان زمینه‌هایی که در کشورهای پاکستان و افغانستان باعث رشد بنیادگرایی شده است در قاره آفریقا نیز باعث رشد بنیادگرایی شده است، متاسفانه هم‌اکنون بنیادگرایی در حال قدرت‌گرفتن و رشد در قاره آفریقاست. پس از حمله آمریکا به افغانستان و ضربه‌دیدن پایگاه القاعده و طالبان در این کشور، قاره آفریقا مستعد‌ترین منطقه برای ادامه حیات بنیادگرایی شد، این مساله از چشم تیزبین تحلیلگران سیاسی نیز دور نماند و در همان اوایل حمله آمریکا به افغانستان، تحلیلگران بروز این خطر و تهدید را به آمریکا هشدار دادند. ‌ آینده بنیادگرایی در آفریقا را چطور تصور می‌کنید؟ متاسفانه زمینه‌های مختلف رشد بنیادگرایی اعم از فقر، بی‌سوادی، عدم توسعه کافی سیاسی - اجتماعی و اقتصادی باعث انتقال بنیادگرایی به این منطقه شده است، از سوی دیگر نیز نفوذ بالای وهابیت و سلفی‌گری در کنار حمایت برخی کشورهای ثروتمند خلیج‌فارس از برخی گروه‌های بنیادگرا باعث موجودیت‌یافتن گروه‌های خشونت‌طلبی همچون «بوکو حرام» شده است. فقر مادی و فرهنگی نیز به این مساله دامن زده است، برای مثال می‌توان به جنگ‌های خونین لیبریا و سیرالئون اشاره کرد که موجب کشته‌شدن‌ هزاران و مجروح‌شدن و حتی معلولیت تعداد زیادی شد که دست‌وپای آنان به‌خاطر شرکت در انتخابات قطع شده بود. منشا تمامی این درگیری‌ها معادن الماس بوده است که شورشیان برای تصاحب معادن آن دست‌وپای مردم را قطع می‌کردند تا با ایجاد ترس و رعب حاکمیت غیرقانونی خود را ادامه دهند. بنده خود از نزدیک شاهد این قطع دست مردم در سیرالئون بودم و دیدم که یکی از قربانیان در حالی که دستش نیمه قطع شده، هنوز از بدنش آویزان بود، می‌گفت دست‌های من به خاطر الماس‌هایی قطع می‌شوند که به آن دست نزده‌اند و حتی چشمان ما نیز آنان را ندیده‌اند و گفت اینها الماس‌هایی برای تزیین انگشتان زنان شماست که موجب قطع دستان ما می‌شود. ‌ آفریقا در سالیان اخیر شاهد یک جنگ تمام‌عیار داخلی در لیبی بوده است، مساله لیبی بر امنیت و ثبات در آفریقا چه تاثیری گذاشته است؟ معمر قذافی به‌عنوان فردی که سالیان طولانی در پشت‌پرده تمام درگیری‌های نظامی و شورش‌های منطقه‌ای بوده چهره‌ای کاملا شناخته‌شده است، به‌طوری که در چند سال اخیر تقریبا جنگی در آفریقا نبوده که معمر قذافی به‌نوعی در آن درگیر و دخیل نبوده باشد. لیبی عصر «قذافی» با حمایت‌های کلان مالی، نظامی و لجستیک از اکثر دیکتاتوری‌های آفریقایی یا جریانات وابسته به آنان یا اقوام خاص مثل قوم «توارق» حمایت می‌کرده است، این حمایت‌ها در کنار سوءاستفاده از فقر مادی و فرهنگی مردم آفریقا باعث بروز جنگ‌های خونین و شورش‌های مختلفی در آفریقا شد. به هر حال سقوط رژیم معمر قذافی و خلأ قدرت ناشی از سقوط قدرت وی در کنار ادامه فعالیت بازماندگان رژیم وی که در همزمانی با تحولات و بی‌ثباتی‌های اخیر مصر بوده است، باعث شده که به‌نظر برسد قاره آفریقا تا مدت‌ها دستخوش ناآرامی خواهد بود. ‌ در این اواخر آفریقای مرکزی که شما سرکنسول دولت آن در ایران هستید، شاهد کودتای نظامی بوده است، چه روایتی از کودتای اخیر آفریقای‌مرکزی دارید؟ کودتا بخشی از فرآیند تاریخ جهان سوم بالاخص کشورهای آفریقایی است، مردم آفریقا با فرآیند کودتا کاملا آشنایی دارند و در خیلی از موارد در این کشورها کودتا بدون خونریزی و آرام رخ داده است و حتی تعداد زیادی از وزرا و اعضای بلندپایه رژیم معزول در هیات حاکمه جدید به فعالیت می‌پردازند. که یک تجربه از این نوع کودتا‌های آرام را نیز من خود در گینه‌بیسائو شاهد بودم، در آن دوران من با گذشت چند روز از کودتا هنوز متوجه نشده بودم که کودتا رخ داده است و پس از چهار روز از طریق اخبار تلویزیون‌های بین‌المللی متوجه شدم. به‌طور کلی در خیلی از کشورهای آفریقایی هر چند سال یک‌بار در فواصل کوتاه زمانی شاهد اینگونه جابه‌جایی‌های قدرت به‌صورت غیردموکراتیک هستیم که متاسفانه همراه با هزینه‌های گزاف بر علیه منافع ملی این کشور‌هاست و در اکثر مواقع بسیاری از کسانی که در این کشورها از طریق کودتا به قدرت می‌رسند، بعد از چند ماه طی یک برگزاری یک انتخابات به ریاست‌جمهوری می‌رسند و پس از آن یک یا دو دوره ریاست‌جمهوری قانونی به فعالیت می‌پردازند. ‌ آینده قاره آفریقا و بالاخص دو کشور آفریقای‌مرکزی و پادشاهی لسوتو را چطور می‌بینید؟ جمعیت جوان فعال، منابع طبیعی سرشار و آب و هوای مناسب زمینه‌های رشد و توسعه آفریقا را برای آینده فراهم کرده است اما همچنان آینده قاره مظلوم آفریقا در هاله‌ای از نور و امید قرار دارد. من امیدوارم سرمایه‌گذاران و صاحبان صنایع کوچک و بزرگ کشورمان و جوانان فعال ایرانی با سفر به کشورهای آفریقایی خصوصا لسوتو و آفریقای مرکزی زمینه فعالیت‌های مختلف اقتصادی - تجاری را در این منطقه بررسی کنند و کنسولگری آفریقای مرکزی و لسوتو نیز تمام توان خود را در امر تسهیل گسترش روابط تجاری، فرهنگی و اقتصادی بین این کشورها و کشور عزیزمان جمهوری اسلامی ایران به‌کار خواهد بست. ‌ سخن پایانی؟ در پایان بر خود لازم می‌بینم به‌عنوان اولین و قدیمی‌ترین کنسول افتخاری در جمهوری اسلامی ایران به نمایندگی از کلیه کنسولگری‌های افتخاری مراتب قدردانی و تشکر خود را به خاطر مساعدت‌های بی‌دریغ از اداره تشریفات وزارت محترم امور خارجه جمهوری‌اسلامی‌ایران اعلام دارم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.