|

در نکوهش پیش‌داوری

ژان‌کلود و وزن

تصویر ایران قبل از انقلاب، کشوری پرزرق‌وبرق با مراسم پرابهت و پرهزینه بود. مراسمی که موریس‌بژار (استاد طراحی‌های باله) را به آن دعوت می‌کردند و شما از ابهت آن در گوشه‌ای مبهوت می‌ماندی. اما به‌هر دلیلی این ابهت و شکوه مانع از این نشد که به دلایل سیاسی و اقتصادی، اروپا ایران را رها نکند. از اوایل قرن بیستم اصلاحات تقلیدی متعددی بنابر مدل غربی و به‌شکل تحمیلی و بدون محترم شمردن سنت‌های این کشور باعث شد تا نوعی فضای بازگشت به‌سنت و مذهب شکل بگیرد؛ برگ جدیدی از تاریخ که در آن، غرب برای پیش‌رفتن به جلو، ایران را ترغیب می‌کرد اما چیزی از درون آن حرکت نمی‌دانست. تاریخی که در رنج نوشته شده بود و تصویری که از ایران ترسیم شده بود وحشت‌زا بود. بعد از سقوط شاه، ارتباط غرب با رییس‌دولتی که با غرب، افکارعمومی و مطبوعات غربی رابطه خوبی داشت، گسسته شد. محافظه‌کاران که دیگر از لاییسیته تثبیت‌شده به ستوه آمده بودند دیوار کوتاه‌آمدن و احترام‌گذاشتن به رژیم را شکستند. گروگانگیری سفارت آمریکا و رخدادهای پس از آن‌ به ویژه حمایت جهان غرب از صدام‌حسین در جنگ علیه ایران، همگی تشکیل‌دهنده فصولی هستند که شکاف و گسست افکارعمومی غربی با ملت ایران را تشکیل می‌دهد. به‌علاوه اظهارات تندروانه رییس دولت پیشین چیزی جز تشدید وحشت به‌وجود آمده توسط رهبران ارکستر رسانه‌ای متاثر از دیدگاه اسراییلی را با خود به همراه نیاورد. بعد از وقایع سیاسی قرن نوزدهم، بریتانیا با تسلط مطلقی که بر هند داشت، ایران را در مرکز انزوا قرار داد. با این حال ذخایر سرشار نفت و گاز، اشتهای اقتصادی غربی‌ها را در اوایل قرن بیستم به‌شدت تحریک کرده بود. ایران به‌تجربه ما بسیار نزدیک است، این كشور همانند فرانسه و آلمان متحد کشور تحت‌تاثیر چالش‌های میان مذاهب مختلف است. پیش از به‌وجودآمدن این چالش‌ها، ایران و فرانسه منافع مشترکی را ترسیم کرده بودند: آموزش، فرهنگ ملی، سخنوری و سنت کلامی. درسطح مذهبی، سنت سیاسی ایران و «گلیسم» دارای وجوه مشترک مختلفی هستند. اگر فرانسه لویی چهاردهم به سرزمین پارس علاقه‌مند بود، انقلاب فرانسه ظاهرا شکاف بزرگی در این تفاهم متقابل ایجاد کرد. از یک‌سو تفکر «دکارتی» فرانسوی و از سوی دیگر هنر صبر و فصاحت زبانی ایرانی که در فرانسه نوعی پرگویی تفسیر می‌شد. «بخشش» که در متن فرهنگی پارسی-رومی است به‌نوعی معادل و هم‌معنای «فساد» دیده شد. وسواس توطئه خارجی که به واسطه حملات متعدد خارجی‌ها به ایران از قرون هفتم تا نوزدهم شکل گرفته است در بین اذهان این ملت به وجود آمده است. در فواصل دوران ناامنی، این حس توطئه مجددا ظهور می‌کرد: دوره‌ای که مردم در ایران برای فرار از عالم پرآشوب زمینی به عالم ناسوت آسمانی پناه می‌بردند. این حالت باعث غلبه گرایش‌های عرفانی بر دستگاه دولت می‌شد و نتیجه این بود که شک و بدگمانی رواج پیدا می‌کرد. این کشور در هزارو500سال گذشته هیچ تهاجمی به کشورهای دیگر انجام نداده است. کشوری است که شهروندانش بر مزار یکی از شاعران معروفش جمع می‌شوندو شعر می‌خوانند. ایران کشوری است که سه میلیون دانشجو دارد که 62درصد آنها دختر هستند و در عین حال ایرانی‌ها یکی از شیک‌پوش‌ترین و لوکس‌پسند‌ترین ملت‌های خاورمیانه هم هستند. شما بگویید این کشور وحشتناک است؟ مساله توازن قوا، منافع اقتصادی و البته مذهبی هر روز بیشتر از دیروز روزهای زیبای این کشور را تبدیل به نفرتی شدید و عادی کرده است. اما کدام کشور در خاورمیانه است که بیشتر قصاب‌هایش دو زبان حرف می‌زنند یا حتی ممکن است زبان‌های آلمانی، فرانسوی یا ایتالیایی را هم بدانند؟ کدام کشور خاورمیانه است که حداقل تا همین چندسال پیش از شروع تحریم‌ها تعداد ماشین‌های پژو در خیابان‌هایش با تعداد پژو در سوشو برابری می‌کرد؟ محققی به نام «توما فلشی» در رساله دکترای خود نوشته است: «اگر ایران و فرانسه هر دو هویت‌هایشان را روی تاریخ ساخته باشند بیش از هر چیز نادیده‌گرفتن فرهنگ طرف مقابل است که شکست مکرر مذاکرات را رقم زده است.» لحن موفقی وجود دارد که ایران را متهم به حفظ سفت و سخت سنت‌ها کند. ما در مورد رعایت‌نکردن شش قطعنامه تصویبی سازمان ملل علیه ایران این کشور را تحت‌فشار قرار می‌دهیم و در مورد 34قطعنامه‌ای که همسایه این کشور رعایت نکرده و تحریم هم نشده است سکوت می‌کنیم. ایران ملتی است که مورد تحسین ماست. ارزش‌های هزاران‌ساله‌ای از کمال، زیبایی، میهمان‌نوازی، شور زندگی و روابط دوستانه‌ای با سایر ملل داشته است. ایران در میانه چهارهزار سال رابطه بدون انقطاع میان غرب و شرق توانسته است ایده‌های مختلفی که توسط بازرگانان، جهانگردان و حتی اشغالگران را دریافت و با هم ترکیب کند. نباید این جنبه از این فرهنگ را نادیده بگیریم. انتخابات اخیر ایران، میانه‌روی را مجددا به قدرت بازگرداند و گشایش جدیدی را برای پذیرش ارزش‌هایی که ایران را ایران کرده است فراهم کرد: این ارزش‌ها احترام به امر مذهب، همبستگی ملی و احترام متقابل است. غرب باید گفتمان خودشیفتگی و خودکامگی خود را کنار بگذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.