|

به یاد «فرانسوا تروفو»؛ فيلمساز موج نو سينماي فرانسه

یکی از آنها که...

احمد طالبی‌نژاد

در حالی که اغلب سینمادوستان و پژوهشگران سینما، فیلم‌های سرژزیبا (کلود شابرول) و از نفس‌افتاده (ژان لوک گدار) را آغاز‌گر جریان مهم و تاثیر‌گذار موج نو در سینمای فرانسه می‌دانند، برخی هم فیلم «چهارصد ضربه نخستین» ساخته فرانسوا تروفو را در چنین جایگاهی قرار می‌دهند. اشکالی هم ندارد. تروفو از نامدار‌ترین و تاثیرگذار‌ترین سینماگرانی بود که از عرصه نقد سینما به فیلمسازی روی آوردند. ژاک ریوت، کلود شابرول، ژان لوک گدار و تروفو، پس از سال‌ها نوشتن نقد‌های تندوتیز علیه سینمای افسرده فرانسه در دهه 1950، با انتشار بیانیه‌ای علیه این سینما شوریدند. آنها فقط به نق‌زدن اکتفا نکردند بلکه خود دست به کار شدند و با ساختن فیلم‌هایی خارج از حال‌وهوای سینمای رایج، جریانی را پی‌ریزی کردند که نقش مهمی در تحولات سینمای جهان ایجاد کرد و به یکی از نقاط عطف تاریخ سینما، تبدیل شد. در میان این معترضان، تروفو هم رفتار متعادل‌تری داشت و هم آثار معقول‌تری خلق کرد و اغلب آثارش خیلی زود به فیلم‌های محبوب سینمادوستان جهان تبدیل شدند و برخی هم به مرور به صورت «کالت» درآمدند. از جمله «چهارصد ضربه»، «کودک وحشی»، «فارنهایت 451»، «ژول وژیم». این فیلم‌ها بارها و بارها در آکادمی‌ها و مجامع فرهنگی و هنری، مورد ستایش قرار گرفته و از این لحاظ مثال‌زدنی‌ هستند. کمتر کسی است که وقتی خبری مبنی بر ممانعت از انتشار کتابی در هر گوشه از جهان را می‌شنود یا می‌خواند، به یاد «فارنهایت 451» نیفتد. فیلمی درباره کتاب‌سوزان، در جامعه‌ای که حاکمانش، از توسعه فرهنگ می‌هراسند و دستور می‌دهند همه کتاب‌های مهم و تاثیر‌گذار را بسوزانند، غافل از اینکه کتاب‌ها سوزانده می‌شوند اما از بین نمی‌روند. تروفو که درک عمیقی از دنیای کودکان و نوجوانان داشت، در آغاز کارش بیشتر روی همین موضوع متمرکز بود و سه فیلم ماندگار، چهارصد ضربه، کودک وجشی و پول توجیبی او، هنوز هم می‌توانند مبنای بحث‌های روانشناختی در حوزه کودکان قرار گیرند. گفتم که او بین همنسلان انقلابی‌اش معتدل‌تر از دیگران بود و نشانه‌اش هم اینکه در اوج قدرت و شهرت، به سراغ استاد پیر سینما، آلفرد هیچکاک رفت و طی گفت‌وگویی طولانی و عمیق با او کتابی فراهم آورد با عنوان «سینما به روایت هیچکاک» که هنوز هم بهترین سند در شناخت این اسطوره سینمای کلاسیک است. این کتاب، سال‌ها پیش توسط منتقد نامدار و غربت‌نشین سینما، -پرویز دوایی - به فارسی برگردانده شده و در زمان خود تاثیر مهمی بر فضای سینمایی کشور ایجاد کرد. فرانسوا ترفو، طی 24سال فیلمسازی، بیست‌ویک فیلم ساخت که اغلبشان جزو آثار ماندگار تاریخ سینما هستند. بی‌سبب نیست که دوسال پیش هنگامی که مجله معتبر اسکرین برای معرفی بهترین فیلمساز تاریخ سینمای فرانسه اقدام به نظرسنجی کرد، تروفو گوی سبقت را از دیگران ربود و درصدر فهرست قرار گرفت. من اما در میان ساخته‌های تروفو، فیلم‌هایی همچون «ژول وژیم»، «سرگذشت آدل. ه»، «شب آمریکایی»، «آخرین مترو» و «به پیانیست شلیک کنید» را بیشتر دوست دارم. تروفو سال 1984 میلادی و در 52سالگی درگذشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.