|

تمرکز «روز جهانی غذا» بر سیستم‌های تولید

محمد امامی . تحلیلگر امنیت غذایی

امسال تمرکز روز جهانی غذا بر سیستم‌های تولید است و افزون بر آن بر پایداری این سیستم‌ها. همان که در شعار این روز هم دیده می‌شود، چه آنجا که از جامعه سالمی می‌گوید که وابسته است و در گرو سیستم‌های سالم غذا (Healthy people depend on healthy food systems) و چه آنجا که تاکید مستقیم می‌کند بر اهمیت پایداری سیستم‌های تولید به‌عنوان لازمه امنیت غذایی و تغذیه‌ای (Sustainable Food Systems for Food Security and Nutrition). عنوان روز جهانی غذا که در ابتدای هر سال توسط سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد (فائو) اعلام می‌شود، هم تمرکزی است بر مراسم این روز و هم تلاشی است و کمکی برای افزایش درک از مشکلات پیش روی و همچنین ارایه راهکارهای متناسب در مسیری که پایان دادن به گرسنگی در افق آن ترسیم شده است. آمار و ارقام امروز حکایت از جمعیت 870‌میلیون‌نفری‌ای دارند که دچار سوءتغذیه مزمن هستند. از طرفی مدل‌های ناپایدار توسعه در حال صدمه‌زدن به محیط‌زیست‌اند و تهدیدی هستند برای اکوسیستم‌ها و تنوع زیستی. مجموعه‌ای که برای تامین امنیت غذایی ما در آینده لازم و ضروری است. یک سیستم غذا از اجزا و ارکان گوناگونی تشکیل شده، از محیط‌زیست گرفته تا مردم، تا نهادها و تا فرآیندهایی که هر محصول کشاورزی تولید شده از مراحل اولیه تولید تا مراحل پردازش تا مرحله پس از برداشت طی می‌کند و تا اینکه نهایتا به دست مصرف‌کننده می‌رسد. هر جنبه از سیستم غذایی بر در دسترس بودن و بر دسترسی نهایی ما به موادغذایی متنوع و مواد مغذی تاثیر‌گذار است و در نتیجه عامل مهمی است در توانایی مصرف‌کننده در انتخاب رژیم غذایی سالم. صدالبته در این میان نباید نقش عوامل دیگر از جمله درآمد خانوار، قیمت موادغذایی و حتی اطلاعات مصرف‌کننده را نادیده گرفت. مجموعه این عوامل است که سبب می‌شود مقوله امنیت غذایی امروز بیش از گذشته مبحثی میان‌رشته‌ای تلقی شود. مبارزه با سوءتغذیه نیازمند اقدامات یکپارچه و مداخلاتی مکمل هم در کشاورزی و هم در سیستم‌های غذایی و همچنین در مدیریت منابع طبیعی، سلامت عمومی و در آموزش‌وپرورش و در حوزه سیاست است. بخش کشاورزی وابستگی زیادی به منابع طبیعی دارد، این وابستگی امروز سبب بروز آسیب‌های زیست‌محیطی شده. حال آنکه در صورت توجه به اصول توسعه پایدار می‌تواند وسیله‌ای شود برای حفظ محیط‌زیست. تولید ناپایدار در کشاورزی، امروزه سبب بسیاری از تهدیدات زیست‌محیطی از جمله تغییرات آب‌وهوایی، کاهش تنوع زیستی، تخریب جنگل‌ها، مراتع و... شده است. بخش زراعی و دامی 70‌درصد از منابع آب شیرین را استفاده می‌کنند و همچنین همراه با بخش جنگل حدود 60‌درصد از سطح زمین را به خود اختصاص می‌دهند. بخش دام به تنهایی از 80‌درصد از محصول جهانی و مراتع استفاده می‌کند. تقریبا 60‌درصد از اکوسیستم جهانی یا تخریب شده یا در حال استفاده غیرپایدار است. این مساله خطری جدی است برای امنیت غذایی. این در حالی است که امروز از هر چهار کودک زیر پنج سال در جهان یک نفر دچار رشد ناکافی است. و این به این معنی است که 165‌میلیون کودک در سرتاسر جهان دچار سوءتغذیه هستند. کودکانی که هرگز به پتانسیل فیزیکی و روحی کامل و آنچه به آن نیاز دارند نخواهند رسید. حدود دو‌میلیاردنفر در سراسر جهان با فقدان مواد معدنی و ویتامین‌ها مواجهند. موادی که برای سلامتی انسان ضروری هستند. حدود 4/1‌میلیاردنفر اضافه‌وزن دارند. از این تعداد حدود یک‌سوم دچار چاقی مفرط و در معرض انواع بیماری‌های قلبی عروقی، دیابت و بیماری‌هایی از این دست هستند. با این همه چه باید کرد؟ چه می‌توان کرد؟ چطور می‌توان با وضعیت موجود به سمت سیستم‌های پایدار حرکت کرد؟ باری، به قول شاعر هرگز نباید شب را باور داشت. روز جهانی غذا فرصتی است برای بررسی این سوالات. برای یافتن دریچه‌ای در فراسوی دهلیزهای این شبِ تاریک. دریچه‌ای که به آن دل باید بست. در این مورد بیشتر خواهیم نوشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.