|

شاعرِ سکوت و تنهایی

داریوش معمار

او شاعر تنهایی است و شعرش را به‌درستی با عنوان «شعر سکوت» در مجامع ادبی شهرت داده‌اند، دامنه تاثیر او بر هم‌نسلانش و نسل‌های بعد را در این جمله از وی در تعریف مبنای شاعرانگی‌اش می‌توان معنا کرد: « در شعرهای من نوعی گفت‌وگو دنبال شده گاه با خداوند، گاه با جهان، گاه با طبیعت» «بیژن جلالی» که از خانواده مادری نسبتش به فامیل سرشناس«هدایت» می‌رسید، آنطور که گفته شده در نوجوانی هم‌صحبت دایی خود صادق هدایت بوده و مدتی را نیز در فرانسه سپری کرده، سرنوشت زندگی شخصی و اجتماعی وی نیز همانطور که اشاره شد در عزلت‌گزینی و گوشه‌گیری شباهت بسیار به زندگی هدایت دارد. جلالی عاشق گربه‌ها بود و همیشه در شعرش به مفاهیمی برمی‌گشت که اعتقاد داشت به‌طور طبیعی در روحش وجود دارند، یعنی خدا، سرنوشت، خیر و شر و اینکه آیا بالاخره می‌شود در روی زمین خوشبخت بود. آنطور که بعضی منتقدان اشاره کرده‌اند معنویت در شعر‌های جلالی، این متولد ماه آبان؛ و زبان منثور آن بیش از آنکه در نتیجه تاثیرپذیری وی از جریان‌های ادبی رایج زمانش باشد، ناشی از درک جزیی و اشراق شخصی وی در نسبت زندگی و علاقه به تجربه تنهایی است، بعضی منتقدان مانند «کامیار عابدی» در تحلیل ارزش‌های اشراقی شعر جلالی تا آنجا پیش رفته‌اند که تعبیر «زمزمه‌ای برای ابدیت» را برای آن در نظر گرفته‌اند و حقیقت این است، بدون هیچ ترفند و ادعایی جلالی به‌خصوص بر شعر نو فارسی که از نیمه دهه 60 با هزار عنوان در تلاش بوده تا حیات تازه‌ای را در زبان و لحن تجربه کند، حقی غیرقابل انکار دارد، پالودگی تصاویر، سهل و ممتنع بودنی دارای عمق و بعد، همراه معناسازی‌های بدیع، آثار وی را مبدل به بخش مهمی از سرشاخه‌های ‌شعر این دوران کرده است. آنطور که جلالی در شرح خاطراتش از آغاز شاعری آورده؛ نخستین شاعری که دامنه‌هایی از تاثیر را در میان شاعران جهان بر او پدید آورده «شارل بودلر» است و از میان دیگر شاعران فرانسوی «پل الوار» محل انس و علاقه نهایی او بوده، جلالی که شعرهای نخستش را به واسطه زندگی موقت و تحصیل در فرانسه به همان زبان نوشته، درمورد آشنایی‌اش با «نیما یوشیج» می‌گوید: «من از کنار نیما رد شدم. چون وقتی می‌رفتم (به خارج) نیما را نمی‌شناختم. وقتی برگشتم مقداری آشنایی با شعر فرانسه و دنیا و مسایل مربوطه داشتم و حقیقتش نمی‌توانستم وزن نیمایی را در بیاورم. از رو می‌خواندم. بدون اینکه متوجه باشم این وزن دارد و احساس می‌کردم زبان مشکلی است و من را به هیچ جا نمی‌رساند و سال‌ها طول کشید تا به اهمیت نیما توجه بیشتری کردم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.